4. Samacittavaggo
33.‘‘ Asappurisabhūmiñca
V1.78 vo , bhikkhave , desessāmi sappurisabhūmiñca .Taṃ suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha .
Bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Katamā
M1.63 ca , bhikkhave , asappurisabhūmi ?Asappuriso , bhikkhave , akataññū hoti akatavedī .
Asabbhi hetaṃ , bhikkhave , upaññātaṃ yadidaṃ akataññutā akataveditā .
Kevalā esā , bhikkhave , asappurisabhūmi yadidaṃ akataññutā akataveditā .
Sappuriso ca kho , bhikkhave , kataññū hoti katavedī .
Sabbhi hetaṃ , bhikkhave , upaññātaṃ yadidaṃ kataññutā kataveditā .
Kevalā esā , bhikkhave , sappurisabhūmi yadidaṃ kataññutā kataveditā ’’ ti .
34.‘‘ Dvinnāhaṃ , bhikkhave , na suppatikāraṃ vadāmi .
Katamesaṃ dvinnaṃ ?
Mātu ca pitu ca .
Ekena , bhikkhave , aṃsena mātaraṃ parihareyya
P1.62 , ekena aṃsena pitaraṃ parihareyya vassasatāyuko vassasatajīvī so ca nesaṃ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena .Te ca tattheva
T1.79 muttakarīsaṃ cajeyyuṃ .Na tveva , bhikkhave , mātāpitūnaṃ kataṃ vā hoti paṭikataṃ vā .
Imissā ca , bhikkhave , mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya [ pahūtasattaratanāya ( sī . syā . kaṃ . pī .) tikanipāte mahāvagge dasamasuttaṭīkāyaṃ dassitapāḷiyā sameti ] mātāpitaro issarādhipacce rajje patiṭṭhāpeyya , na tveva , bhikkhave , mātāpitūnaṃ kataṃ vā hoti paṭikataṃ vā .
Taṃ kissa hetu ?
Bahukārā [ bahūpakārā ( ka .)], bhikkhave , mātāpitaro puttānaṃ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro .
Yo ca kho , bhikkhave , mātāpitaro assaddhe saddhāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti , dussīle sīlasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti , maccharī cāgasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti , duppaññe paññāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti , ettāvatā kho , bhikkhave , mātāpitūnaṃ katañca hoti paṭikatañcā ’’ ti [ paṭikatañca atikatañcāti ( sī . pī .)].
35. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ … pe … ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca
V1.79 –‘‘ kiṃvādī bhavaṃ gotamo kimakkhāyī ’’ ti ?
‘‘ Kiriyavādī cāhaṃ , brāhmaṇa , akiriyavādī cā ’’ ti .
‘‘ Yathākathaṃ pana bhavaṃ gotamo kiriyavādī ca akiriyavādī cā ’’ ti ?
‘‘ Akiriyaṃ kho ahaṃ , brāhmaṇa , vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa , anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ akiriyaṃ
M1.64 vadāmi .Kiriyañca kho ahaṃ , brāhmaṇa , vadāmi kāyasucaritassa vacīsucaritassa manosucaritassa , anekavihitānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ kiriyaṃ vadāmi .
Evaṃ kho ahaṃ , brāhmaṇa , kiriyavādī
T1.80 ca akiriyavādī cā ’’ ti .‘‘ Abhikkantaṃ , bho gotama … pe … upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
36. Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami
P1.63 ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kati nu kho , bhante , loke dakkhiṇeyyā , kattha ca dānaṃ dātabban ’’ ti ?
‘‘ Dve kho , gahapati , loke dakkhiṇeyyā – sekho ca asekho ca .
Ime kho , gahapati , dve loke dakkhiṇeyyā , ettha ca dānaṃ dātabban ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Idaṃ vatvāna [ vatvā ( sī . pī .) evamīdisesu ṭhānesu ] sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
‘‘ Sekho asekho ca imasmiṃ loke ,
Āhuneyyā yajamānānaṃ honti ;
Te ujjubhūtā [ ujubhūtā ( syā . kaṃ . ka .)] kāyena , vācāya uda cetasā ;
Khettaṃ taṃ yajamānānaṃ , ettha dinnaṃ mahapphalan ’’ ti .
37. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme
V1.80 migāramātupāsāde .Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ āvuso bhikkhave ’’ ti .
‘‘ Āvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .
Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘ ajjhattasaṃyojanañca , āvuso , puggalaṃ desessāmi bahiddhāsaṃyojanañca .
Taṃ suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha ;
bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti
T1.81 kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘ Katamo cāvuso , ajjhattasaṃyojano puggalo ?
Idhāvuso , bhikkhu sīlavā hoti , pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno
M1.65 , aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī , samādāya sikkhati sikkhāpadesu .So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati .
So tato cuto āgāmī hoti , āgantā itthattaṃ .
Ayaṃ vuccati , āvuso , ajjhattasaṃyojano puggalo āgāmī hoti , āgantā itthattaṃ .
‘‘ Katamo
P1.64 cāvuso , bahiddhāsaṃyojano puggalo ?Idhāvuso , bhikkhu sīlavā hoti , pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno , aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī , samādāya sikkhati sikkhāpadesu .
So aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati .
So tato cuto anāgāmī hoti , anāgantā itthattaṃ .
Ayaṃ vuccatāvuso , bahiddhāsaṃyojano puggalo anāgāmī hoti , anāgantā itthattaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu sīlavā hoti … pe … samādāya sikkhati sikkhāpadesu .
So kāmānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti .
So bhavānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti .
So taṇhākkhayāya paṭipanno hoti .
So lobhakkhayāya paṭipanno hoti .
So kāyassa bhedā
T1.82 paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati .So tato cuto anāgāmī hoti , anāgantā itthattaṃ .
Ayaṃ vuccatāvuso , bahiddhāsaṃyojano puggalo anāgāmī hoti , anāgantā itthattan ’’ ti .
Atha kho sambahulā samacittā devatā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .
Ekamantaṃ ṭhitā kho tā devatā bhagavantaṃ etadavocuṃ
V1.81 –‘‘ eso , bhante , āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṃ ajjhattasaṃyojanañca puggalaṃ deseti bahiddhāsaṃyojanañca .
Haṭṭhā , bhante , parisā .
Sādhu , bhante , bhagavā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’ ti .
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .
Atha kho bhagavā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ [ sammiñjitaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya
M1.66 , evamevaṃ – jetavane antarahito pubbārāme migāramātupāsāde āyasmato sāriputtassa sammukhe pāturahosi .Nisīdi bhagavā paññatte āsane .
Āyasmāpi kho sāriputto bhagavantaṃ
P1.65 abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sāriputtaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘ Idha , sāriputta , sambahulā samacittā devatā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .
Ekamantaṃ ṭhitā kho , sāriputta , tā devatā maṃ etadavocuṃ –
‘ eso , bhante , āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde
T1.83 bhikkhūnaṃ ajjhattasaṃyojanañca puggalaṃ deseti bahiddhāsaṃyojanañca .Haṭṭhā , bhante , parisā .
Sādhu , bhante , bhagavā yena āyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’ ti .
Tā kho pana , sāriputta , devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti , na ca aññamaññaṃ byābādhenti [ byābādhentīti ( sabbattha )].
Siyā kho pana [ pana te ( sī . syā . kaṃ . pī .)], sāriputta , evamassa –
‘ tattha nūna tāsaṃ devatānaṃ tathā cittaṃ bhāvitaṃ yena tā devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti na ca aññamaññaṃ byābādhentī ’ ti .
Na kho panetaṃ , sāriputta , evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Idheva kho , sāriputta , tāsaṃ devatānaṃ tathā cittaṃ bhāvitaṃ , yena tā devatā dasapi hutvā … pe … na ca aññamaññaṃ byābādhenti .
Tasmātiha , sāriputta , evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ santindriyā bhavissāma santamānasā ’ ti .
Evañhi vo , sāriputta , sikkhitabbaṃ .
‘ Santindriyānañhi vo , sāriputta , santamānasānaṃ santaṃyeva kāyakammaṃ bhavissati santaṃ vacīkammaṃ santaṃ manokammaṃ .
Santaṃyeva upahāraṃ upaharissāma sabrahmacārīsū ’ ti .
‘ Evañhi vo , sāriputta , sikkhitabbaṃ .
Anassuṃ kho , sāriputta , aññatitthiyā paribbājakā ye imaṃ dhammapariyāyaṃ nāssosun ’’’ ti .
38. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ
T1.84 samayaṃ āyasmā mahākaccāno varaṇāyaṃ viharati bhaddasāritīreV1.82 [ kaddamadahatīre ( sī . syā . kaṃ . pī .)].Atha
P1.66 kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā āyasmatā
M1.67 mahākaccānena saddhiṃ sammodi .Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca –
‘‘ ko nu kho , bho kaccāna , hetu ko paccayo yena khattiyāpi khattiyehi vivadanti , brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti , gahapatikāpi gahapatikehi vivadantī ’’ ti ?
‘‘ Kāmarāgābhinivesavinibandha [ kāmarāgavinivesavinibaddha ( sī . syā . kaṃ . pī .)] paligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho , brāhmaṇa , khattiyāpi khattiyehi vivadanti , brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti , gahapatikāpi gahapatikehi vivadantī ’’ ti .
‘‘ Ko pana , bho kaccāna , hetu ko paccayo yena samaṇāpi samaṇehi vivadantī ’’ ti ?
‘‘ Diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho , brāhmaṇa , samaṇāpi samaṇehi vivadantī ’’ ti .
‘‘ Atthi pana , bho kaccāna , koci lokasmiṃ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto , imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto ’’ ti ?
‘‘ Atthi , brāhmaṇa , lokasmiṃ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto , imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto ’’ ti .
‘‘ Ko pana so , bho kaccāna , lokasmiṃ yo imañceva kāgarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ
T1.85 samatikkanto , imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto ’’ ti ?‘‘ Atthi , brāhmaṇa , puratthimesu janapadesu sāvatthī nāma nagaraṃ .
Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho .
So hi , brāhmaṇa , bhagavā imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto
P1.67 , imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto ’’ ti .Evaṃ vutte ārāmadaṇḍo brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi –
‘‘ Namo
V1.83M1.68 tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa , namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa , namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa .Yo hi so bhagavā imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto , imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto ’’ ti .
‘‘ Abhikkantaṃ , bho kaccāna , abhikkantaṃ , bho kaccāna !
Seyyathāpi , bho kaccāna , nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya , paṭicchannaṃ vā vivareyya , mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya , andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya –
‘ cakkhumanto rūpāni dakkhantī ’ ti , evamevaṃ bhotā kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito .
Esāhaṃ , bho kaccāna , taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca .
Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
39. Ekaṃ
T1.86 samayaṃ āyasmā mahākaccāno madhurāyaṃ viharati gundāvane .Atha kho kandarāyano [ kaṇḍarāyano ( sī . syā . kaṃ . pī .)] brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ … pe … ekamantaṃ nisinno kho kandarāyano brāhmaṇo āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca –
‘‘ sutaṃ metaṃ , bho kaccāna ,‘ na samaṇo kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī ’ ti .
Tayidaṃ , bho kaccāna , tatheva ?
Na hi bhavaṃ kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti .
Tayidaṃ , bho kaccāna , na sampannamevā ’’ ti .
‘‘ Atthi , brāhmaṇa , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
P1.68 vuddhabhūmi ca akkhātā daharabhūmi ca .Vuddho cepi , brāhmaṇa , hoti āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā , so ca kāme paribhuñjati kāmamajjhāvasati kāmapariḷāhena pariḍayhati kāmavitakkehi khajjati kāmapariyesanāya ussuko .
Atha kho so bālo na therotveva saṅkhyaṃ gacchati .
Daharo cepi , brāhmaṇa , hoti yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā
M1.69 .So ca na kāme paribhuñjati na kāmamajjhāvasati , na kāmapariḷāhena
V1.84 pariḍayhati , na kāmavitakkehi khajjati , na kāmapariyesanāya ussuko .Atha kho so paṇḍito therotveva saṅkhyaṃ gacchatī ’’ ti .
Evaṃ vutte kandarāyano brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ
T1.87 uttarāsaṅgaṃ karitvā daharānaṃ sataṃ [ sudaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] bhikkhūnaṃ pāde sirasā vandati –‘‘ vuddhā bhavanto , vuddhabhūmiyaṃ ṭhitā .
Daharā mayaṃ , daharabhūmiyaṃ ṭhitā ’’ ti .
‘‘ Abhikkantaṃ , bho kaccāna … pe … upāsakaṃ maṃ bhavaṃ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
40.‘‘ Yasmiṃ , bhikkhave , samaye corā balavanto honti , rājāno tasmiṃ samaye dubbalā honti .
Tasmiṃ , bhikkhave , samaye rañño na phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā paccantime vā janapade anusaññātuṃ .
Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṃ samaye na phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṃ .
Evamevaṃ kho , bhikkhave , yasmiṃ samaye pāpabhikkhū balavanto honti , pesalā bhikkhū tasmiṃ samaye dubbalā honti .
Tasmiṃ , bhikkhave , samaye pesalā bhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti [ saṅkamma jhāyanti ( ka .), sañcāyanti ( sī . aṭṭha .)] paccantime vā janapade acchanti [ bhajanti ( sī . syā . kaṃ . pī .)].
Tayidaṃ , bhikkhave , hoti bahujanāhitāya bahujanāsukhāya , bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ .
‘‘ Yasmiṃ
P1.69 , bhikkhave , samaye rājāno balavanto honti , corā tasmiṃ samaye dubbalā honti .Tasmiṃ , bhikkhave , samaye rañño phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā paccantime vā janapade anusaññātuṃ .
Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṃ samaye phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṃ .
Evamevaṃ kho , bhikkhave , yasmiṃ samaye pesalā bhikkhū balavanto honti , pāpabhikkhū tasmiṃ samaye dubbalā honti .
Tasmiṃ , bhikkhave , samaye pāpabhikkhū
T1.88 tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti , yena vā pana tena pakkamanti [ papatanti ( sī . syā . kaṃ . pī .)].Tayidaṃ , bhikkhave , hoti bahujanahitāya bahujanasukhāya , bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’’ ti .
41.‘‘ Dvinnāhaṃ
V1.85M1.70 , bhikkhave , micchāpaṭipattiṃ na vaṇṇemi , gihissa vā pabbajitassa vā .Gihī vā , bhikkhave , pabbajito vā micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu na ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ .
‘‘ Dvinnāhaṃ , bhikkhave , sammāpaṭipattiṃ vaṇṇemi , gihissa vā pabbajitassa vā .
Gihī vā , bhikkhave , pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalan ’’ ti .
42.‘‘ Ye te , bhikkhave , bhikkhū duggahitehi suttantehi byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca paṭivāhanti te , bhikkhave , bhikkhū bahujanāhitāya paṭipannā bahujanāsukhāya , bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ .
Bahuñca te , bhikkhave , bhikkhū apuññaṃ pasavanti , te cimaṃ saddhammaṃ antaradhāpenti .
‘‘ Ye te , bhikkhave , bhikkhū suggahitehi suttantehi byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca anulomenti te , bhikkhave , bhikkhū bahujanahitāya paṭipannā bahujanasukhāya , bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .
Bahuñca te , bhikkhave , bhikkhū puññaṃ pasavanti , te cimaṃ saddhammaṃ ṭhapentī ’’ ti .
Samacittavaggo catuttho .