3. Taṇhāmūlakasuttavaṇṇanā
23. Tatiye taṇhaṃ paṭiccāti dve taṇhā esanataṇhā esitataṇhā ca .
Yāya taṇhāya ajapathasaṅkupathādīni paṭipajjitvā
P4.189 bhoge esati gavesati , ayaṃ esanataṇhā nāma .
Yā tesu esitesu gavesitesu paṭiladdhesu taṇhā , ayaṃ esitataṇhā nāma .
Idha pana esanataṇhā daṭṭhabbā .
Pariyesanāti rūpādiārammaṇapariyesanā .
Sā hi esanataṇhāya sati hoti .
Lābhoti rūpādiārammaṇapaṭilābho .
So hi pariyesanāya sati hoti .
VinicchayoV3.272 pana ñāṇataṇhādiṭṭhivitakkavasena catubbidho .
Tattha ‘‘ sukhavinicchayaṃ jaññā , sukhavinicchayaṃ ñatvā ajjhattaṃ sukhamanuyuñjeyyā ’’ ti ( ma . ni .3.323) ayaṃ ñāṇavinicchayoM3.274 .
‘‘ Vinicchayāti dve vinicchayā taṇhāvinicchayo ca diṭṭhivinicchayo cā ’’ ti ( mahāni .102) evaṃ āgatāni aṭṭhasatataṇhāvicaritāni taṇhāvinicchayo .
Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhivinicchayo .
‘‘ Chando kho , devānaminda , vitakkanidāno ’’ ti ( dī . ni .2.358) imasmiṃ pana sutte idha vinicchayoti vutto vitakkoyeva āgato .
Lābhaṃ labhitvā hi iṭṭhāniṭṭhaṃ sundarāsundaraṃ vitakkeneva vinicchinanti ‘‘ ettakaṃ me rūpārammaṇatthāya bhavissati , ettakaṃ saddhārammaṇatthāya , ettakaṃ mayhaṃ bhavissati , ettakaṃ parassa , ettakaṃ paribhuñjissāmi , ettakaṃ nidahissāmī ’’ ti .
Tena vuttaṃ – lābhaṃ paṭicca vinicchayoti .
ChandarāgotiP4.190 evaṃ akusalavitakkena vitakkite vatthusmiṃ dubbalarāgo ca balavarāgo ca uppajjati .
Idañhi idha chandoti dubbalarāgassādhivacanaṃ .
Ajjhosānan ti ahaṃ mamanti balavasanniṭṭhānaṃ .
Pariggahoti taṇhādiṭṭhivasena pariggahakaraṇaṃ .
Macchariyan ti parehi sādhāraṇabhāvassa asahanatā .
Tenevassa porāṇā evaṃ vacanatthaṃ vadanti –
‘‘ idaṃ acchariyaṃ mayhameva hotu , mā aññassa acchariyaṃ hotūti pavattattā macchariyanti vuccatī ’’ ti .
Ārakkhoti dvārapidahanamañjūsāgopanādivasena suṭṭhu rakkhanaṃ .
Adhikarotīti adhikaraṇaṃ , kāraṇassetaṃ nāmaṃ .
Ārakkhādhikaraṇan ti bhāvanapuṃsakaṃ , ārakkhāhetūti attho .
Daṇḍādānā dīsu paranisedhanatthaṃ daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ .
Ekato dhārādino satthassa ādānaṃ satthādānaṃ .
Kalahoti kāyakalahopi vācākalahopi .
Purimo viggaho , pacchimo vivādo ( dī . ni . aṭṭha .2.103).
Tuvaṃtuvanti agāravavasena tuvaṃtuvaṃvacanaṃ .