Issues
Select Version
Vibhaṅga-aṭṭhakathā
Vibhaṅga-aṭṭhakathā

Avijjāpadaniddeso

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Avijjāpadaniddeso

226. IdāniV0.130 niddesavāravasena vitthārakathā hoti .
‘‘ Avijjā paccayā saṅkhārā ’’ ti hi vuttaṃ .
Tattha avijjāpaccayesu saṅkhāresu dassetabbesu yasmā putte kathetabbe paṭhamaṃ pitā kathīyati .
Evañhi sati ‘ mittassaM0.131 putto , dattassa putto ’ ti putto sukathito hoti .
Tasmā desanākusalo satthā saṅkhārānaṃ janakatthena pitusadisaṃ avijjaṃ tāva dassetuṃ tattha katamā avijjā ?
Dukkhe aññāṇan tiādimāha .
Tattha yasmā ayaṃ avijjā dukkhasaccassa yāthāvasarasalakkhaṇaṃ jānituṃ passituṃ paṭivijjhituṃ na deti , chādetvā pariyonandhitvā ganthetvā tiṭṭhati , tasmā ‘‘ dukkhe aññāṇan ’’ ti vuccati .
Tathā yasmā dukkhasamudayassa dukkhanirodhassa dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya yāthāvasarasalakkhaṇaṃ jānituṃ passituṃ paṭivijjhituṃ na deti , chādetvā pariyonandhitvā ganthetvā tiṭṭhati , tasmā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇanti vuccati .
Imesu catūsu ṭhānesu suttantikapariyāyena aññāṇaṃ avijjāti kathitaṃ .
Nikkhepakaṇḍe ( dha . sa .1067) pana abhidhammapariyāyena ‘‘ pubbante aññāṇan ’’ ti aparesupi catūsu ṭhānesu aññāṇaṃ gahitaṃ .
TatthaP0.139 pubbanteti atīto addhā , atītāni khandhadhātuāyatanāni .
Aparanteti anāgato addhā , anāgatāni khandhadhātuāyatanāni .
Pubbantāparanteti tadubhayaṃ .
Idappaccayatāti saṅkhārādīnaṃ kāraṇāni avijjādīni aṅgāni .
Paṭiccasamuppannadhammāti avijjādīhi nibbattā saṅkhārādayo dhammā .
Tatrāyaṃ avijjā yasmā atītānaṃ khandhādīnaṃ yāthāvasarasalakkhaṇaṃ jānituṃ passituṃ paṭivijjhituṃ na deti , chādetvā pariyonandhitvā ganthetvā tiṭṭhati , tasmā ‘‘ pubbante aññāṇan ’’ ti vuccati .
Tathā yasmā anāgatānaṃ khandhādīnaṃ , atītānāgatānaṃ khandhādīnaṃ idappaccayatāya ceva paṭiccasamuppannadhammānañca yāthāvasarasalakkhaṇaṃ jānituṃ passituṃ paṭivijjhituṃ na deti , chādetvā pariyonandhitvā ganthetvā tiṭṭhati , tasmā idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇanti vuccati .
Imesu aṭṭhasu ṭhānesu abhidhammapariyāyena aññāṇaṃ avijjāti kathitaṃ .
Evaṃ kiṃ kathitaṃ hoti ?
Kiccato ceva jātito ca avijjā kathitā nāma hoti .
KathaṃV0.131 ?
Ayañhi avijjā imāni aṭṭha ṭhānāni jānituṃ passituṃ paṭivijjhituṃ na detīti kiccato kathitā ;
uppajjamānāpi imesu aṭṭhasu ṭhānesu uppajjatīti jātitopi kathitā .
Evaṃ kathetvā puna ‘‘ yaṃM0.132 evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanan ’’ tiādīni pañcavīsati padāni avijjāya lakkhaṇaṃ dassetuṃ gahitāni .
Tattha yasmā ayaṃ avijjā imehi aṭṭhahi padehi kathitāpi puna pañcavīsatiyā padehi lakkhaṇe akathite sukathitā nāma na hoti , lakkhaṇe pana kathiteyeva sukathitā nāma hoti .
Yathā puriso naṭṭhaṃ goṇaṃ pariyesamāno manusse puccheyya –
‘‘ api , ayyā , setaṃ goṇaṃ passatha , rattaṃ goṇaṃ passathā ’’ ti ?
Te evaṃ vadeyyuṃ –
‘‘ imasmiṃ raṭṭhe setarattānaṃ goṇānaṃ anto natthi , kiṃ te goṇassa lakkhaṇan ’’ ti ?
Atha tena ‘ saṅghāṭi ’ vā ‘ naṅgalaṃ ’ vāti vutte goṇo sukathito nāma bhaveyya ;
evameva yasmā ayaṃ avijjā aṭṭhahi padehi kathitāpi puna pañcavīsatiyā padehi lakkhaṇe akathite sukathitāP0.140 nāma na hoti , lakkhaṇe pana kathiteyeva sukathitā nāma hoti .
Tasmā yānassā lakkhaṇadassanatthaṃ pañcavīsati padāni kathitāni , tesampi vasena veditabbā .
Seyyathidaṃ – ñāṇaṃ nāma paññā .
Sā atthatthaṃ kāraṇakāraṇaṃ catusaccadhammaṃ viditaṃ pākaṭaṃ karoti .
Ayaṃ pana avijjā uppajjitvā taṃ viditaṃ pākaṭaṃ kātuṃ na detīti ñāṇapaccanīkato aññāṇaṃ .
Dassanantipi paññā .
Sāpi taṃ ākāraṃ passati .
Avijjā pana uppajjitvā taṃ passituṃ na detīti adassanaṃ .
Abhisamayotipi paññā .
Sā taṃ ākāraṃ abhisameti .
Avijjā pana uppajjitvā taṃ abhisametuṃ na detīti anabhisamayo .
Anubodho sambodho paṭivedhotipi paññā .
Sā taṃ ākāraṃ anubujjhati sambujjhati paṭivijjhati .
Avijjā pana uppajjitvā taṃ anubujjhituṃ saṃbujjhituṃ paṭivijjhituṃ na detīti ananubodho asambodho appaṭivedho .
Saṅgāhanātipi paññā .
Sā taṃ ākāraṃ gahetvā ghaṃsitvā gaṇhāti .
Avijjā pana uppajjitvā taṃ gahetvā ghaṃsitvā gaṇhituṃ na detīti asaṅgāhanā .
Pariyogāhanātipi paññā .
Sā taṃ ākāraṃ ogāhitvā anupavisitvā gaṇhāti .
Avijjā pana uppajjitvā taṃ ogāhitvā anupavisitvā gaṇhituṃ na detīti apariyogāhanā .
Samapekkhanātipi paññāV0.132 .
Sā taṃ ākāraṃ samaṃ sammā ca pekkhati .
Avijjā pana uppajjitvā taṃ samaṃ sammā ca pekkhituṃ na detīti asamapekkhanā .
Paccavekkhaṇātipi paññā .
Sā taṃ ākāraṃ paccavekkhati .
Avijjā pana uppajjitvā taṃ paccavekkhituṃ na detīti apaccavekkhaṇā .
NāssāM0.133 kiñci kammaṃ paccakkhaṃ atthi , sayañca apaccavekkhitvā kataṃ kammanti apaccakkhakammaṃ .
Dummedhabhāvatāya dummejjhaṃ .
Bālabhāvatāya bālyaṃ .
Sampajaññantipi paññā .
Sā atthatthaṃ kāraṇakāraṇaṃ catusaccadhammaṃ sammā pajānāti .
Avijjā pana uppajjitvā taṃ ākāraṃ pajānituṃ na detīti asampajaññaṃ .
Mohanavasena moho .
Pamohanavasena pamoho .
Sammohanavasena sammoho .
Avindiyaṃ vindatītiādivasena avijjā .
Vaṭṭasmiṃ ohanati osīdāpetīti avijjogho .
Vaṭṭasmiṃ yojetīti avijjāyogo .
AppahīnavasenaP0.141 punappunaṃ uppajjanato ca avijjānusayo .
Magge pariyuṭṭhitacorā addhike viya kusalacittaṃ pariyuṭṭhāti gaṇhāti vilumpatīti avijjāpariyuṭṭhānaṃ .
Yathā nagaradvāre palighasaṅkhātāya laṅgiyā patitāya antonagare manussānaṃ bahinagaragamanampi bahinagare manussānaṃ antonagarapavesanampi pacchijjati , evameva yassa sakkāyanagare ayaṃ patitā tassa nibbānasampāpakaṃ ñāṇagamanaṃ pacchijjatīti avijjālaṅgī nāma hoti .
Akusalañca taṃ mūlañca , akusalānaṃ vā mūlanti akusalamūlaṃ .
Taṃ pana na aññaṃ , idhādhippeto mohoti moho akusalamūlaṃ .
Ayaṃ vuccati avijjāti ayaṃ evaṃlakkhaṇā avijjā nāmāti vuccati .
Evaṃ pañcavīsatipadavasena avijjāya lakkhaṇaṃ veditabbaṃ .
Evaṃlakkhaṇā panāyaṃ avijjā dukkhādīsu aññāṇanti vuttāpi dukkhasaccassa ekadeso hoti , sahajātā hoti , taṃ ārammaṇaṃ karoti , chādeti ;
samudayasaccassa na ekadeso hoti , sahajātā hoti , taṃ ārammaṇaṃ karoti , chādeti ;
nirodhasaccassa neva ekadeso hoti , na sahajātā , na taṃ ārammaṇaṃ karoti , kevalaṃ chādeti ;
maggasaccassāpi na ekadeso , na sahajātā , na taṃ ārammaṇaṃ karoti , kevalaṃ chādeti .
Dukkhārammaṇatā avijjā uppajjati , tañca chādeti .
Samudayārammaṇatā avijjā uppajjati , tañca chādeti .
Nirodhārammaṇatā avijjā nuppajjati , tañca chādeti .
Maggārammaṇatā avijjā nūppajjati , tañca chādeti .
Dve saccā duddasattā gambhīrā .
Dve saccā gambhīrattā duddasā .
Apica kho pana dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ gambhīrañceva duddasañca .
Tattha dukkhaṃ nāma pākaṭaṃ , lakkhaṇassa pana duddasattāV0.133 gambhīraṃ nāma jātaṃ .
Samudayepi eseva nayo .
Yathā pana mahāsamuddaṃ manthetvā ojāya nīharaṇaṃ nāma bhāro , sinerupādatoM0.134 vālikāya uddharaṇaṃ nāma bhāro , pabbataṃ pīḷetvā rasassa nīharaṇaṃ nāma bhāro ;
evameva dve saccāni gambhīratāya eva duddasāni , nirodhasaccaṃ pana atigambhīrañca atiduddasañcāti .
Evaṃ duddasattā gambhīrānaṃ gambhīrattā ca duddasānaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ paṭicchādakaṃ mohandhakāraṃ ayaṃ vuccati avijjāti .
Avijjāpadaniddeso .