84. Pañcahi
V3.218 , bhikkhave , aṅgehi samannāgatenātiādīsu na sāmaṇero upaṭṭhāpetabboti upajjhāyena hutvā sāmaṇero na gahetabbo .Ayamattho aṅguttaranikāyaṭṭhakathāyaṃ ( a . ni . aṭṭha .3.5.251-253) vuttoyeva .‘‘ Attānameva paṭhamaṃ , patirūpe nivesaye ;Athaññamanusāseyya , na kilisseyya paṇḍito ’’ ti .( dha . pa .158)–
84. Idāni yaṃ lakkhaṇaṃ vuttanti sambandho .Saṅkhepatoti aṅgāni anuddharitvā samāsato .Tatthāti yaṃ ‘‘ pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgatena bhikkhunā ’’ tiādimāha , tattha .Aguṇaṅgehīti guṇavirahitehi aṅgehi .
Soti bhikkhu .
Na upasampādetabban ti ettha kammavācācariyena hutvā na upasampādetabbanti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘ upajjhāyena hutvā na upasampādetabban ’’ ti .
Etthāti etesu pañcakesu .Ādīsūti ettha pubbo nidassanattho itisaddo lopo hoti .Itiādīsūti hi attho .Ayuttavasenāti ananurūpavasena .
Imassa anurūpavasena paṭhamaṃ tāva attasampattiyaṃ niyojetuṃ ‘‘ na asekkhena sīlakkhandhenā ’’ tiādi vuttaṃ , na āpattiaṅgavasena .Tattha asekkhena sīlakkhandhenāti asekkhassa sīlakkhandho asekkho sīlakkhandho nāma .Asekkhassa ayanti hi asekkho , sīlakkhandho .Evaṃ
M3.240 sabbattha .Evañca katvā vimuttiñāṇadassanasaṅkhātassa paccavekkhaṇañāṇassapi asekkhatā upapannā .Asekkhasīlan ti ca na maggaphalameva adhippetaṃ , atha kho yaṃkiñci asekkhasantāne pavattasīlaṃ lokiyalokuttaramissakassa sīlassa idhādhippetattā .Samādhikkhandhādīsupi vimuttikkhandhapariyosānesu ayameva nayo .Tasmā yathā sīlasamādhipaññakkhandhā missakā adhippetā , evaṃ vimuttikkhandhopīti tadaṅgavimuttiādayopi veditabbā , na paṭippassaddhivimutti eva .Vimuttiñāṇadassanaṃ pana lokiyameva .Teneva saṃyuttanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.135) vuttaṃ ‘‘ purimehi catūhi padehi lokiyalokuttarasīlasamādhipaññāvimuttiyo kathitā , vimuttiñāṇadassanaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ hoti , taṃ lokiyamevā ’’ ti .Yoti bhikkhu .Hīti saccaṃ , yasmā vā .Pare ca samādapetunti sambandho .Tatthāti sīlakkhandhādike .Pariharatīti parisaṃ parissayato harati apaneti .Tassāti bhikkhuno .‘‘ Sīlādīhī ’’ tipadaṃ ‘‘ parihāyatiyevā ’’ tipade apādānaṃ ,‘‘ na vaḍḍhatī ’’ tipade karaṇaṃ .
Tasmātiādi laddhaguṇaṃ .Tenāti bhikkhunā .Kasmā āpattiaṅgavasena na vuttanti āha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Hīti yasmā .
Tassevāti khīṇāsavasseva .Na vadeyyāti khīṇāsavānaṃ anabhiratiyā anuppannattā na vadeyya .Yadi na khīṇāsavasseva upajjhāyācariyabhāvo anuññāto , atha kasmā khīṇāsavapañcako vuttoti āha ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi .Yasmā na parihāyatīti sambandho .
Adhisīle sīlavipanno nāma āpajjitvā avuṭṭhito .
Adhisīle
V3.219 sīlavipanno ca ajjhācāre ācāravipanno ca āpajjitvā avuṭṭhito .Antaggāhikāyāti sassatucchedakoṭṭhāsaggāhikāya .Sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ gaṇhāti gāhayatīti vā antaggāhikā , micchādiṭṭhi .
Antaggāhikāyāti sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ lāmakaṃ gaṇhāti , gaṇhāpetīti vā antaggāhikā , tāya .Diṭṭhiyāti micchādiṭṭhiyā .
Yattakaṃ sutan ti bhikkhunovādakasikkhāpade ( pāci . aṭṭha .145-147) vuttaṃ yattakaṃ sutaṃ .Tenāti sutena ऋ.Yaṃ āpattādi tena jānitabbanti yojanā .
Pacchimāni dveti appassuto hoti , duppañño hotīti imāni dve aṅgāni .
Āpattiṃ
M0.232 na jānātīti ettha āpattiṃ āpannoti na jānātīti atthaṃ dassento āha ‘‘ idaṃ nāmā ’’ tiādi .Tattha ‘‘ āpanno ’’ ti iminā ‘‘ āpattin ’’ tipadaṃ ‘‘ āpanno ’’ tipāṭhasesena yojetabbanti dasseti .Purimāni dve padānīti ‘‘ na paṭibalo hoti antevāsiṃ vā saddhivihāriṃ vā gilānaṃ upaṭṭhātuṃ vā upaṭṭhāpetuṃ vā , anabhirataṃ vūpakāsetuṃ vā vūpakāsāpetuṃ vā ’’ ti imāni dve padāni .Pacchimāni tīṇīti na paṭibalo uppannaṃ kukkuccaṃ dhammato vinodetuṃ , āpattiṃ na jānāti , āpattiyā vuṭṭhānaṃ na jānātīti imāni tīṇi .Kukkuccassa hi pāḷiaṭṭhakathānayasaṅkhātadhammato vinodetuṃ apaṭibalatā nāma abyattatā eva hotīti sāpi āpattiaṅgameva vuttā .
Abhivisiṭṭho uttamo samācāro ābhisamācāro , vattapaṭivattasīlaṃ .Taṃ ārabbha paññattā khandhakasikkhāpadasaṅkhātā sikkhā ābhisamācārikā .Sikkhāpadampi hi taṃ tattha paṭipūraṇatthikehi uggahaṇādivasena sikkhitabbato ‘‘ sikkhā ’’ ti vuccati .
Abhivisiṭṭho uttamo samācāroti abhisamācāro , abhisamācārova sikkhitabbato sikkhāti ābhisamācārikā sikkhā , abhisamācāraṃ vā ārabbha paññattā sikkhā ābhisamācārikā .
Ābhisamācārikāyāti ettha ubhatovibhaṅgapariyāpannasīlato abhivisesena sammā caritabbanti ābhisamācāraṃ , khandhakapariyāpannaṃ vattapaṭipattisīlaṃ , taṃ ārabbha paññattā ābhisamācārikā , khandhakapariyāpannā sikkhā , tāya .
Maggabrahmacariyassa ādibhūtā kāraṇabhūtāti ādibrahmacariyakā sikkhā , ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāpadaṃ .Teneva
M2.108 visuddhimagge pi ‘‘ ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāpadaṃ ādibrahmacariyakaṃ , khandhakavattapaayāpannaṃ ābhisamācārikan ’’ ti ( visuddhi .1.11) vuttaṃ .Tasmā sekkhapaṇṇattiyan ’’ ti ettha sikkhitabbato sekkhā , bhagavatā paññattattā paṇṇatti .Sabbāpi ubhatovibhaṅgapariyāpannā sikkhāpadapaṇṇatti ‘‘ sekkhapaṇṇattī ’’ ti vuttāti gahetabbā .
Maggabrahmacariyassa ādibhūtātiM3.241 ādibrahmacariyakā , ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāyetaṃ adhivacanaṃ .Teneva ‘‘ ubhatovibhaṅgapariyāpannaṃ ādibrahmacariyakaṃ , khandhakavattapariyāpannaṃ ābhisamācārikan ’’ ti visuddhimagge ( visuddhi .1.11) vuttaṃ .Tasmā sekkhapaṇṇattiyan ti ettha sikkhitabbato sabbāpi ubhatovibhaṅgapariyāpannā paṇṇattīti gahetabbā .Teneva gaṇṭhipade pi vuttaṃ ‘‘ sekkhapaṇṇattiyanti pārājikamādiṃ katvā sikkhitabbasikkhāpadapaññattiyan ’’ ti .Sesamettha uttānatthameva .
Ādibrahmacāriyakāyāti ettha maggasaṅkhātassa brahmacariyassa ādi mariyādo ādibrahmacariyo , tasmiṃ pavattā ādibrahmacariyakā , ubhatovibhaṅgapariyāpannā sikkhā , tāya .Sekkhapaṇṇattiyan ti sikkhitabbaṭṭhena sikkhā , sā eva bhagavatā paññattattā sekkhapaṇṇatti .Atha vā sikkhanaṃ sikkhā , tāya sikkhanatthāya bhagavatā paññapīyatīti sekkhapaṇṇatti ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāyeva , tassaṃ .Nāmarūpaparicchedeti ettha kusalattikādīhi vuttaṃ jātibhūmipuggalasampayogavatthārammaṇakammadvāralakkhaṇarasādibhedehi vedanākkhandhādicatubbidhaṃ sanibbānaṃ nāmaṃ , bhūtupādāyabhedaṃ rūpañca paricchinditvā jānanapaññā , tappakāsako ca gantho nāmarūpaparicchedo nāma .Iminā abhidhammatthakusalena bhavitabbanti dasseti .
Abhidhammeti ettha suttantapāḷito abhi atireko , abhivisiṭṭho vā dhammo abhidhammoti vutte nāmarūpaparicchedakaṃ abhidhammapiṭakanti āha ‘‘ nāmarūpaparicchede ’’ ti .
Abhivinayeti ettha abhibhavitvā kāyavācaṃ vinetīti abhivinayo , abhibhavitvā kāyavācaṃ vineti ettha , etenāti vā abhivinayoti vutte vinayapiṭakanti āha ‘‘ sakale vinayapiṭake ’’ ti .
Sikkhāpetun ti uggaṇhāpetuṃ .
Sabbatthāti sabbesu padesu , sabbesaṃ vā padānaṃ .Attho daṭṭhabboti yojanā .
‘‘ Kāraṇenā ’’ ti ettha kāraṇasaddena ‘‘ dhammato ’’ ti ettha dhammasaddassa sabhāvatthādayo nivāretvā kāraṇatthataṃ dīpeti , enasaddena topaccayassa visesanatthaṃ .
Itīti evaṃ yathāvuttanayenāti attho .Catuttheti catutthapañcake .Catutthapañcakato tīṇi padāni , pañcamapañcakato dve padāni gahetvā pañcakaṃ katvā vuttaṃ ‘‘ cattāro pañcakā ’’ ti .Aṭṭhasu pañcakesūti sambandho .