150. Evametaṃ dhārayāmīti ‘‘ sutā kho panāyasmantehī ’’ ti ettha ‘‘ evametaṃ dhārayāmī ’’ ti vatvā ‘‘ uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ , sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā ’’ ti vattabbaṃ .Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā )‘‘ tatthāyasmante pucchāmi kaccittha parisuddhā , dutiyampi pucchāmi … pe … tasmā tuṇhī , evametaṃ dhārayāmīti vatvā ‘ uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānan ’ tiādinā nayena avasese sutena sāvite uddiṭṭho hotī ’’ ti vuttaṃ .
150. ImaṃM0.303 nidānan ti pātimokkhassa imaṃ nidānaṃ .
Sutenāti sutapadena .
Sutā kho panāti ettha suyyitthāti sutā , suyyassantīti vā sutā , pārājikuddesādayo .Sutā ca sutā ca sutāti sarūpekaseso kātabbo .Avasesan ti nidānuddesādito avasesaṃ pārājikuddesādi .Sutenāti sutasaddena .‘‘ Atthe asambhavato sadde vuttavidhānaṃ hotī ’’ ti hi paribhāsato ‘‘ sutenā ’’ ti ettha saddova gahetabbo .
Tena nayenāti tena nidānuddesanayena .
Savarabhayan ti vanacarakabhayaṃ .Tenāha ‘‘ aṭavimanussabhayan ’’ ti .
Aṭavimanussabhayan ti aṭaviyaṃ nivasantassa manussassa bhayaṃ , vanacarakabhayanti attho .
Rājantarāyotiādīsu evaṃ viseso veditabboti yojanā .
Davadāhoti dāyaṃ dahatīti davadāho ākārassa rassaṃ , yakārassa ca vakāraṃ katvā .
Paṭhamo vā uddesoti nidānuddeso .
Etthāti pañcasu uddesesu .
‘‘ Avasesaṃ sutena sāvetabban ’’ ti vacanato nidānuddese aniṭṭhite sutena sāvetabbaṃ nāma natthīti āha ‘‘ dutiyādīsu uddesesū ’’ ti .Uddiṭṭhauddesāpekkhañhi avasesaggahaṇaṃ , tasmā nidāne uddiṭṭhe pārājikuddesādīsu yasmiṃ vippakate antarāyo uppajjati , tena saddhiṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ .
Yasmin ti uddese .Sopīti uddesopi .Suteneva sāvetabboti sutapadeneva saṅghassa sāvetabboti evasaddo ‘‘ na vitthārenā ’’ ti dasseti .
Anajjhiṭṭhāti ettha upasaggavasena isudhātussa icchākantito aññamatthaṃ dassento āha ‘‘ anāṇattā , ayācitā vā ’’ ti .Ettha ‘‘ anāṇattā ’’ ti idaṃ therena anāṇattabhāvaṃ sandhāya vuttaṃV1.259 .‘‘ Ayācitā ’’ ti idaṃ sammutiladdhena navakena ayācitabhāvaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Etthāti ‘‘ anajjhiṭṭhā dhammaṃ bhāsantī ’’ ti vacane .Dhammajjhesaketi dhammakathanatthāya ajjhesatīti dhammajjhesako , tasmiṃ .Āpucchitvā vā tena saṅghattherena yācito hutvā vāti yojanā .
Vārapaṭipāṭiyāti vārānukkamena .
TīhipiM3.277 vidhīhīti osāraṇakathanasarabhaññehi .
Dehīti vāti ettha iti-vā-saddo ‘‘ bhaṇa ’’ itipadena ca ‘‘ kathehi ’’ itipadena ca yojetabbo .‘‘ Bhaṇa ’’ iti vā ‘‘ kathehi ’’ iti vā ‘‘ dehi ’’ iti vā vattabbāti yojanāM0.304 .
Tīhipi vidhīhīti osāraṇakathanasarabhaññasaṅkhātehi tīhi sajjanehi .
Ettha ca atthaṃ bhaṇitukāmatāya suttassa osāraṇā osāraṇaṃ nāma .Tasseva atthappakāsanā kathanaṃ nāma .Suttassa tadatthassa vā sarena bhaṇanaṃ sarabhaññaṃ nāma .
Ettha ca suttassa osāriyate uccāriyate osāraṇaṃ , atthassa kathiyate kathanaṃ , suttassa ca tadatthassa ca sarena bhaṇiyate sarabhaññaṃ .Osārehīti suttaṃ uccārehi .Kathehīti atthaṃ kathehi .Sarabhaññan ti suttassa ca tadatthassa ca sarena bhaṇanaṃ .
Nan ti bhikkhuṃ .Ekaṃ vā bhikkhunti yojanā .
Nan ti saddhivihārikaṃ .
Sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāti ‘‘ sajjhāyaṃ karomī ’’ ti cittaṃ uppādetvā .Sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāti ‘‘ sajjhāyaṃ karomī ’’ ti adhiṭṭhahitvā .
Etthāti ajjhesanaṭṭhāne .
Nissitaketi saddhivihārikādayo .Soti saṅghatthero ,‘‘ vattabbo ’’ tipade kammaṃ ,‘‘ vadatī ’’ tiādīsu padesu kattā .
Āraddhan ti saṅghena āraddhaṃ .Ṭhapetvāti dhammasavanaṃ ṭhapetvā .
Osāretvā pana kathentenāti paṭhamaṃ ussāretvā pacchā atthaṃ kathentena .
Osāretvāti paṭhamaṃ suttaṃ osāretvā .Puna kathentenāti pacchā atthaṃ kathentena .Aṭṭhapetvāyeva vāti suttassa ca atthassa ca antarā aṭṭhatvā eva vā .Kathetabban ti atthajātaṃ kathetabbaṃ .Kathentassa … pe … nayoti paṭhamaṃ atthaṃ kathetvā puna suttañca atthañca sarena bhaṇantassa puna āgatepi eseva nayoti attho .
Upanisinnakathāyapīti samīpe nisinnena kathāyapi .Tenāti saṅghattherena .
Manussānaṃ pana ‘‘ bhaṇāhī ’’ ti vattuṃ vaṭṭatīti ettha uccatare nisinnenapi manussānaṃ bhaṇāhīti visesetvāyeva vattuṃ vaṭṭati , avisesetvā pana na vaṭṭati .
Vattuṃ vaṭṭatīti visesetvā vattuṃ vaṭṭati .
Tenāti manussehi jānanabhikkhunā .Saṅghatthero bhaṇati , tuṇhī vā hotīti sambandho .‘‘ Pucchantī ’’ ti vutteti yojanā .
Anumodanādīsupītiādisaddena dhammakathādayo saṅgaṇhāti .Saṅghatthero anujānātīti sambandho .
Sabbatthāti sabbesu vihāraantaragharesu .
Sajjhāyaṃ karontenāti yattha katthaci nisīditvā sajjhāyaṃ karontena .Theroti yo koci attanā vuḍḍhataro .
Sajjhāyan ti sayaṃ issarena ayanaṃ uccāraṇaṃ , kenaci anajjhiṭṭho sayaṃ adhiissarena ayanaṃ uccāraṇanti attho .Theroti saddhivihāro thero .
Ekaṃ āpucchitvāti ekaṃ vuḍḍhataraṃ āpucchitvā .Aparo āgacchatīti aparo tatopi vuḍḍhataro āgacchati .
Vissamissāmīti khedavirahitaṃ gamissāmi .Āpucchitabban ti paṭhamatherampi puna āgatattherampi āpucchitabbaṃ .Ekena saṅghattherena anuññātenāti sambandho .
Aññasmīn ti anuññātattherato aññasmiṃ thereti sambandho .Tan ti puna āgataṃ theraṃ .
AttānaṃM0.305 sammanitabban ti ettha paccatte upayogavacananti āha ‘‘ attā sammanitabbo ’’ tiV1.260 .Kiṃ sammatena parisaṃ anoloketvā pucchitabboti āha ‘‘ pucchantena panā ’’ tiādi .