ထေရော၊ (ဆယ်ဝါပြည့်စုံ) ထေရ်ဖြစ်ကုန်သော။ ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။ ဗာဟုလိကာ၊ ပစ္စည်းပရိက္ခရာကို များပြားစွာ ခံယူကုန်သည်။

ဗာဟုလိကာ, သာထလိကာ။ ။ ဗာဟုလိကာပုဒ်၌" အဝိဂတ တဏှတာယ တံတံ ပရိက္ခာရဇာတံ ဗဟုံ လန္တိ အာိုယန္တီတိ ဗဟုလာ၊ ဗဟုလာ ဧဝ ဗာဟုလိကာ၊ ယထာ ဝေနယိကောတိ ဟူ၍ ဋိကာ ဝိဂြိုလ်ပြုထားသောကြောင့် ဗဟုသဒ္ဒူပပဒ လာဓာတ် အပစ္စည်းဖြင့် ရုပ်ပြီးသော ဗဟုလ သဒ္ဒါနောင် သွတ္ထ ဏိကပစ္စည်းသက်ဥ "ဗာဟုလိကာ" ဟု ရုပ် စီရင်ကား "ဗဟု- များစွာ+လာ- ခံယုတတ်သောသူ" ဟု အနက်ပြန်ဆိုရ၏။ "ဗာဟုလိကာတိ စီတရာဒိဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နာ" ဟူသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကိုမူ အဓိပ္ပါယ် အနက်အဖွင့်အဖြစ်ဖြင့် ဋီကာပြဆိုထား၏။

သို့သော် ထိုအဋ္ဌကထာ အဖွင့်ကို ကြည့်၍ အများဟူသော အနက်ကို ဟောသော ဗဟုသဒ္ဒါနှင့်အနက်တူဖြစ်သော ဗဟုလဒ္ဓါဟု ဆိုပြီးလျှင် ထိုဗဟုလသဒ္ဒါ၌ ဗာဟုလ္လ (များသည်၏ အဖြစ်) ဟူသော ဘာဝအနက်ကိုယူ၍ "ဗဟုလာယ ဗာဟုလ္လာယ (ဗဟုလဘာဝါယ) ပဋိပန္နာ ဗာဟုလိကာ" ဟူ၍ ပဋိပန္နတဒ္ဓိတ် ဝိဂြိုလ်ပြုလျှင် အဋ္ဌကထာအဖွင့်နှင့် တထပ်တည်း တူညီသည်ဟု ယူဆပါ၏။

သာထလိကာပုဒ် အဖွင့်ဝါကျများ၌ (၁) သာသနံ သိထိလံ ဂဏှန္တီတ သာထလိကာ (အဋ္ဌကထာဖွင့်)။ သိက္ခာယ အာဒရဂါရဝါဘာဝတော သိထိလံ အဒဠှံ ဂဏှန္တီတိ သာထိလိကာတိ ဝုတ္တံ၊ သိထိလန္တိစ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော။ (၂) သိလိလသဒ္ဒေန ဝါ သမာနတ္ထဿ သထလသဒ္ဒဿ ဝသေန သာထလိကာတိ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော (ဋီကာဖွင့်)။ ဤသို့ ရှေးဦးစွာ (၁)(၂) ဝါကျနှစ်မျိုးခွဲရာ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင်

(၂)၌ သိထိလသဒ္ဒေန ဝါ" ဟု ဝါသဒ္ဒွါဖြင့် ပြထားသောကြောင့် သာထလိကာရုပ် ရုပ်ပြီးပုံနှင့်မျိုးဟု သိသာ၏။ ထို့ကြောင့် (၁) အဖွင့်ဝါကျအလို သိထိလပုဒ် ဏိကပစ္စည်း၊ သိ၌ ဣကို အပြု၊ ထိုအကိုလည်း အာဝုဒ္ဓိပြု၊ ထိ၌ ဣကို အပြုခြင်းဖြင့် သာထလိကာဟု ရုပ်ပြီးစေသင့်၏။ (၂) အဖွင့်ဝါကျ အလို သိထိလသဒ္ဒါနှင့် အနက်တူဖြစ်သော သထလသဒ္ဒါဟု ဋီကာဆိုထားသောကြောင့် သထလပုဒ် ဏိကပစ္စည်း၊ သ၌ အကို အာဝုဒ္ဓိပြု၍ သာထလိကာဟု ရုပ်ပြီးစေရမည်မှာ သိသာထင်ရှားပါ၏။ သိထိလ- သထလ- လျော့ရဲစွာ+ ဏိက- ဆွဲကိုင်သောသူ။

ဝါ၊ ပစ္စည်းပရိက္ခရာ ပေါများခြင်းငှာ ပြုကျင့်အားထုတ်ကုန်သည်။ သာထလိကာ၊ သိက္ခာသုံးဖြာ သာသနာကို မခိုင်မမြဲ လျော့ရဲစွာ ဆွဲကိုင် ဖြည့်ကျင့်ကုန်သည်။ ဩက္ကမနေ၊ အောက်အပါယ်ဘုံသို့ လျောကျကြောင်း နီဝရဏငါးပါး၌။ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ရှေ့သွားပြုငြားပဓာန ထားကုန်သည်။ ပဝိဝေကေ၊ (ကာယ, စိတ္တ, ဥပဓိ ဝိဝေကဟူသော) ဝိဝေက တရားသုံးပါး၌။ ဝါ၊ ဥပပိလေးမျိုးတို့၏ ကင်းကွာဆိတ်သုဉ်းသော နိဗ္ဗာန်၌။ နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ လျော့ချပစ်ပယ်အပ်သော ဝီရိယ ရှိကုန်သည်။ [နိက္ခိတ္တဓုရာတိ နိဗ္ဗိရိယာ။ စတုက္ကအင်္ဂုတ္တိုရ်ဋ္ဌ၊ နှာ ၃၄၂]။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ အပ္ပတ္တဿ၊ မရောက်အပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူးသို့။ ပတ္တိယာ၊ ရောက်ခြင်းငှာ။ အနဓိဂတဿ၊ မရအပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ်ဖိုလ်) တရားထူးကို။ အဓိဂမာယ၊ ရခြင်းငှာ။ အသစ္ဆိကတဿ၊ မျက်မှောက် မပြုအပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူးကို။ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ ။ ဝိရိယံ၊ (ကာယိက စေတသိက) ဝီရိယကို။ န အာရဘနတိ၊ အားမထုတ်ကုန်။

အသုကော ဘိက္ခု၊ ထိုရဟန်းသည်။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော၊ ဥဘတော ဘာဂ ဝိမုတ္တ ရဟန္တာတည်း။

ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော။ ။ "ဥဘတော ဘာဂဝိမုတ္တော- နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် နှစ်ပါးအဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာ" ဟု ဥဘတောဘာဂပုဒ်ကို အာဝုတ္တိနည်းအားဖြင့် နှစ်ကြိမ်ထပ်၍ အနက်ဆိုသည်။ အရူပသမာပတ်ဖြင့် ရုပ်၌တပ်မက်သော တဏှာကို ပယ်ခွားခြင်းအားဖြင့် ရူပကာယမှ လွတ်မြောက်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာအားလုံးကို အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ကိလေသာဟူသော နာမကာယ (နာမ်တရားအပေါင်း) မှ လွတ်မြောက်၏ဟု ဆိုလို၏။ ထို ဥဘတော ဘာဂဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်အရေအတွက်မှာ-

(က) အရူပသမာပတ်လေးမျိုးတို့တွင် တမျိုးမျိုး ဝင်စားရာမှထ၍ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟူ၍ ရှုဆင်ခြင်သဖြင့် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးနှင့် (ခ) နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားရာမှထ၍ ထို့အတူ ရှုဆင်ခြင်သဖြင့် အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်မှ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တဦးဟု (သမာပတ် ငါးမျိုးရှိသည် အလျောက်) ဥဘတော ဘာဂဝိမုတ္တရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ် ငါးဦး ရှိသည်။ ပညာဝိမုတ္တရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်လည်း (က) သုက္ခ ဝိပဿက ရဟန္တာတဉီးနှင့် (ခ) ရူပဈာန် လေးပါးတို့တွင် တပါးပါး ဝင်စားရာမှထ၍ အနိစ္စစသည် ရှုကာ ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးအားဖြင့် ငါးဦးပင်ရှိသည်။ ဤဥဘတောဘာဂ ဝိမုတ္တနှင့် စပ်၍ နောက်ထပ်ရေးသင့်သမျှ အားလုံးကို သတ္တကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၄) ပုဂ္ဂလသုတ်နှင့် နဝကနိပါတ်စာပိုဒ် (၄၅) ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တသုတ်တို့၌ ကျယ်ဝန်းစွာ ရေးသားထားပါသည်။

ဝါ၊ အရူပသမာပတ်နှင့် အရဟတ္တမဂ်ဟူသော နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် ရူပကာယ, နာမကာယ ဟူသော နှစ်ပါးသော အဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပါတည်း။ အသုကော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ပညာဝိမုတ္တော၊ ပညာဝိမုတ္တ ရဟန္တာပါတည်း။ ဝါ၊ အရူပ သမာပတ်မပါ, အရဟတ္တမဂ်ပညာဖြင့်သာ ကိလေသာဟူသော နာမကာယ အားလုံးမှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပါတည်း။ အသုကော၊ သည်။ ကာယသက္ခိ၊ နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက် ပြုသော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ``**ကာယသက္ခိ**။ ။ ကာယ- နာမကာယဖြင့်+သက္ခိ- မျက်မှောက်ပြုသူ။ သောတာပတ္တိဖိုလ် ပုဂ္ဂိုလ်မှစ၍ အရဟတ္တမဂ် ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်အောင် ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ် ခြောက်ယောက်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တိ၌ကဲ့သို့ အရူပသမာပတ် တမျိုးမျိုးမှ လည်းကောင်း၊ နိရောဓသမာပတ်မှလည်းကောင်း ထ၍ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်ိသု့ ရောက်သည့်အနေဖြင့် ရေတွက်လျှင်ကား ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်ဖြစ်၏။ သတ္တကနိပါတ်စာပိုဒ် ၁၄ သုတ်၌လည်း ကြည့်။ `` (အရူပါဝစရဈာန်ဖဿကို တွေ့ထိရရှိပြီးနောက် ကာလမခြားဘဲပင် အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဟူသော နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန် ကို မျက်မှောက်ပြုသော သေက္ခာပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း)။ ။ပ။၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော၊ သောတာ ပတ္တိမဂ် ဉာဏ်အမြင်၏ အခြားမဲ့၌ အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးသို့ ရောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။

ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။ ။ ဒိဋ္ဌဿ အန္တော အနန္တရော ဒိဋ္ဌန္တော၊ ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။ အန္တပုဒ်ကျေ၏။ ဠ မှ အကို ဣပြု၊ သို့သော် သီဟိုလ်မှုအတိုင်း ဋ္ဌ၌ အသရဖြင့် ဒိဋ္ဌပ္ပတ္တော ဟုလည်း ရှိနိုင်သည်ပင်။ ဒိဋ္ဌန္တံ- သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်အမြင်၏ အဆုံး (အခြာမဲ့) ကာလ၌၊ ပတ္တော- အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးသို့ ရောက်သောသူ။

(တနည်း) ဒိဋ္ဌတ္တာ ပတ္တော ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တော၊ အလယ်၌ တ္တပစ္စည်းကျေ၏။ ဒိဋ္ဌဿိတ္တံ ပတ္တေ ဟူသော သဒ္ဒနီတိ (၁၁၇၅) သုတ်၌ကား ဒိဋ္ဌာ (မြင်ပြီး၍) ဟု ဒိသွားကဲ့သို့ တွာပစ္စယန္တ ပုဒ်ကြံ၍ ဋ္ဌာမှ အာကို ဣပြုသည်။ ဒိဋ္ဌတ္တာ- သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့်နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပြီးသည် အဖြစ်ကြောင့်၊ ပတ္တော- အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဖြင့် နိဗ္ဗာန် ရောက်သောသူ။ ပုဂ္းလပညတ် မူလဋီကာ (၃၆) ၌ ပါဠိမူကွဲတမျိုးပြ၍ ဖွင့်ထားသည့်အလျောက် ဤသုတ်ဋီကာ၌ ထိုမူကွဲအပါအဝင် ဝစနတ္ထနှစ်မျိုး ဖွင့်ပြ၏။

ဒီ, ပါထိကဝဂ်ဋီကာ (၇၃) စသော များစွာသော ဋီကာတို့၌ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပတ္တောတိပိ ပါဌောဟု တညီတညွတ်တည်း ရှိကြသော်လည်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ၊ ဒု (၄၆၇) ၌ကား "ဒိဋ္ဌိယာ ပတ္တော"တိ ဝါ ဝါဋ္ဌောဟု ရှီ၏။ ထိုသို့ပင် စာမူ မတူသောလည်း "စတုသစ္စဒဿနသင်္ခါတာယ ဒိဋ္ဌိယာ နိရောဓံ ပတ္တောတိ အတ္တော( နိရောဓဿ ပတတ္တံ ဒဿေတိ) ဟု အနက်ဖွင့်ပုံကား ကူညီကြပေ၏။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ အတိုင်း မူရင်းပါဌ်ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။ သို့သော် ဤပါဠိတော်၌ကား ဤသုဋီကာ အဖွင့်နှင့် "ဒိဋ္ဌိတ္တာ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ သမ္ပယုတ္တေန မညီန္ဒြိယေန ပဌမံ နိဗ္ဗာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပစ္ဆာ သောတာပတ္တိဖလာဒိဝသေန နိဗ္ဗာနံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တော" ဟူသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ဋ္ဌ၊ ဒု၊ ၁၆၂ အဖွင့်သို့ လိုက်၍ အနက်ပြန်ဆိုထားပါသည်။

ကာယသက္ခိဣျင့် ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်အရေအတွက်။ ။ ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်ကဲ့သို့ပင် ဤဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တနှင့် သဒ္ဒါဝိမုတ္တိပုဂ္ဂိုလ် အရေအတွက်မှာ သောတာပတ္တိဖိုလ် ပုဂ္ဂိုလ်မှ အရဟတ္တမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်အထိ ခြောက်ယောက်စီပင်တည်း။ ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်သည် သမာပတ်ရှစ်ပါးလုံးရ၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်တိုကား အရူပသမာပတ်ကို မရကြ၊ ထို့ကြောင့် (က) သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်နှင့် (ခ) ရူပဈာန်လေးမျိုးတို့တွင် တမျိုးမျိုးမှ ထ၍ အလယ်သေက္ခ (၆) ဦး အဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးဟု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်တို့ နောက်ထပ်ငါးမျိုးစီ ရှိကြောင်းကိုလည်း သိပါ၊ ဤနေရာ၌ အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ၊ တ၊ (၄၄) စသည်တို့ ပုဂ္ဂိုလ်ခွဲခြားပုံနှင့် မဇ္ဈိမပဏ်ဋီ (၈၇)တို့ကို တိုက်ဆိုင်ကြည်လျှင် သိသာပါသည်။

ဝါ၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပြီးသည် အဖြစ်ကြောင့် အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ။ပ။၊ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော၊ (အားလုံးစုံ အကုန်အစင် လွတ်မြောက်သည် မဟုတ်သေးဘဲ) သဒ္ဓါတရားသက်သက်ဖြစ်သာ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ [သဒ္ဓါယ သဒ္ဓါမတ္တေန ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။] ဝါ၊ သဒ္ဓါတရားဖြင့် နိဗ္ဗာန်၌ ကောင်းစွာ သက်ဝင်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ [သဒ္ဓါယ ဝိမုတ္တော အဓိမုတ္တော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။] ။ပ။ ဓမ္မာနုသာရီ၊ (ရှေ့ဆောင် ရှေ့သွား ပဓာနအနေအားဖြင့်ဖြစ်သော)။ ပဌမမဂ်ပညာတရားသို့ အစဉ်လိုက်သော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ [ပဌမမဂ္ဂပညာသင်္ခါတံ ဓမ္မံ အနုဿရတိ အနုဂစ္ဆတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ]။ ဝါ၊ ပညာကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနထားလျက် အရိယမဂ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ။ပ။၊ သဒ္ဓါနုဿာရီ၊ (ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနအနေအားဖြင့် ဖြစ်သော) သဒ္ဓါသို့ အစဉ်လိုက်သော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ဝါ၊ သဒ္ဓါကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနထားလျက် အရိယမဂ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသော သောတာပတ်တိမဂ် ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ အသုကော၊ ထို ရဟန်းသည်။ သီလဝါ၊ သီလရှိ၏။ ကလျာဏဓမ္မော၊ ကောင်းသော သဘောရှိ၏။ အသုကော၊ သည်။ ဒုဿီလော၊ သီလမရှိ။ ပါပဓမ္မော၊ ယုတ်မာသော သဘောရှိ၏။ ဣတိ၊ ဤိသု့။ (ဘာသန္တိ၊ ကုန်၏)။ တေ၊ ထို ရဟန်းတို့သည်။ တေန၊ ထိုသို့ပြောဆိုခြင်းကြောင့်။ လာဘံ၊ ပစ္စည်းလာဘ်ကို။ လဘန္တိ၊ ရကြကုန်၏။