3. Mahāvacchasuttavaṇṇanā
193. Saha
V2.95 kathā etassa atthīti sahakathī ,‘‘ mayaṃ pucchāvasena tumhe vissajjanavasenā ’’ ti evaṃ sahapavattakathoti attho .Etasseva kathitāni , tattha paṭhame vijjāttayaṃ desitaṃ , dutiye agginā dassitanti tevijjavacchasuttaṃ aggivacchasuttanti nāmaṃ visesetvā vuttaṃ .
Sīghaṃ laddhiṃ na vissajjenti , yasmā saṅkhārānaṃ niyatoyaṃ vināso anaññasamuppādo , hetusamuppannāpi na cirena nijjhānaṃ khamanti , na lahuṃ .
Tenāha ‘‘ vasātela
M2.95 … pe … sujjhantī ’’ ti .Pacchimagamanaṃ ñāṇassa paripākaṃ gatattā .
Yaṭṭhiṃ ālambitvā udakaṃ tarituṃ otaranto puriso ‘‘ yaṭṭhiṃ otaritvā udake patamāno ’’ ti vutto .
Kammapathavasena vitthāradesanan ti saṃkhittadesanaṃ upādāya vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ mūlavasena cetthā ’’ tiādi .
Vitthārasadisāti kammapathavasena idha desitadesanāva mūlavasena desitadesanaṃ upādāya vitthārasadisā .
Vitthāradesanā nāma natthīti na kevalaṃ ayameva , atha kho sabbāpi buddhānaṃ nippariyāyena ujukena niravasesato vitthāradesanā nāma natthi desanāñāṇassa mahāvisayatāya karaṇasampattiyā ca tajjāya mahānubhāvattā sabbaññutaññāṇassa .
Sabbaññutaññāṇasamaṅgitāya hi avasesapaṭisambhidānubhāvitāya aparimitakālasambhatañāṇasambhārasamudāgatāya kadācipi parikkhayānarahāya anaññasādhāraṇāya paṭibhānapaṭisambhidāya pahūtajivhāditadanurūparūpakāyasampattisampadāya vitthāriyamānā bhagavato desanā kathaṃ parimitā paricchinnā bhaveyya , mahākāruṇikatāya pana bhagavā veneyyajjhāsayānurūpaṃ tattha tattha parimitaṃ paricchinnaṃ katvā niṭṭhapeti .
Ayañca attho mahāsīhanādasuttena ( ma . ni .1.146 ādayo ) dīpetabbo .
Sabbaṃ saṃkhittameva attajjhāsayavasena akathetvā bodhaneyyapuggalajjhāsayavasena desanāya niṭṭhāpitattā .
Na cettha dhammasāsanavirodho pariyāyaṃ anissāya yathādhammaṃ dhammānaṃ bodhitattā sabbalahuttā cāti .
194. Satta dhammā kāmāvacarā sampattasamādānaviratīnaṃ idhādhippetattā .
Aniyametvāti ‘‘ sammāsambuddho , sāvako ’’ ti vā niyamaṃ visesena akatvā .
Attānameva … pe … veditabbaṃ , tathā hi paribbājako ‘‘ tiṭṭhatu bhavaṃ gotamo ’’ ti āha .
195. Satthāva
V2.96 arahā hoti paṭipattiyā pāripūribhāvato .Tasmiṃ byākateti tasmiṃ ‘‘ ekabhikkhupi sāvako ’’ tiādinā suṭṭhu pañhe kathite .
196. Sampādakoti paṭipattisampādako .
197. Sekhāya
M2.96 vijjāyāti sekhalakkhaṇappattāya maggapaññāya sātisayaṃ katvā karaṇavasena vuttā , phalapaññā pana tāya pattabbattā kammabhāvena vuttā .
Tenāha ‘‘ heṭṭhimaphalattayaṃ pattabban ’’ ti .Imaṃ panettha aviparītamatthaṃ pāḷito eva viññāyamānaṃ appaṭivijjhanato vitaṇḍavādī ‘‘ yāvatakaṃ sekhena pattabbaṃ , anuppattaṃ taṃ mayā ’’ ti vacanalesaṃ gahetvā ‘‘ arahattamaggopi anena pattoyevā ’’ ti vadati .
Evan ti idāni vuccamānāya gāthāya .
Kilesāni pahāya pañcāti pañcorambhāgiyasaṃyojanasaṅkhāte saṃkilese pahāya pajahitvā , pahānahetu vā .
Paripuṇṇasekhoti sabbaso vaḍḍhitasekhadhammo .
Aparihānadhammoti aparihānasabhāvo .
Na hi yassa phātigatehi sīlādidhammehi parihāni atthi , samādhimhi paripūrakāritāya cetovasippatto .
Tenāha ‘‘ samāhitindriyo ’’ ti .
Aparihānadhammattāva ṭhitatto .
Anāgāminā hi asekhabhāvāvahā dhammā paripūretabbā , na sekhabhāvāvahāti so ekantaparipuṇṇe sekho vutto .
Etaṃ na buddhavacanan ti ‘‘ maggo bahucittakkhaṇiko ’’ ti etaṃ vacanaṃ na buddhavacanaṃ anantarekantavipākadānato , bahukkhattuṃ pavattane payojanābhāvato ca lokuttarakusalassa ,‘‘ samādhimānantarikaññamāhu ( khu . pā .6.5; su . ni .228), na pāraṃ diguṇaṃ yantī ’’ ti ( su . ni .719) evamādīni suttapadāni etassatthasādhakāni .
Orambhāgiyasaṃyojanappahānena sekkhadhammaparipūribhāvassa vuttatāya attho tava vacanena virujjhatīti .
Assa āyasmato vacchassa .
198. Abhiññā vā kāraṇan ti yañhi taṃ tatra tatra sakkhibhabbatāsaṅkhātaṃ iddhividhapaccanubhavanādi , tassa abhiññā kāraṇaṃ .
Atha iddhividhapaccanubhavanādi abhiññā , evaṃ sati abhiññāpādakajjhānaṃ kāraṇaṃ .
Avasāne chaṭṭhābhiññāya pana arahattaṃ .
Ettha ca yasmā paṭhamasutte āsavakkhayo adhippeto , āsavā khīṇā eva , na puna khepetabbā , tasmā tattha ‘‘ yāvadevā ’’ ti na vuttaṃ .
Idha phalasamāpatti adhippetā , sā ca punappunaṃ samāpajjīyati , tasmā ‘‘ yāvadevā ’’ ti vuttaṃ .
Tato eva hi ‘‘ arahattaṃ vā kāraṇan ’’ ti vuttaṃ .
Tañhi ‘‘ kudāssu
V2.97 nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi ,M2.97 yadariyā etarahi upasampajja viharantī ’’ ti ( ma . ni .1.465;3.307) anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhapetvā abhiññā nibbattentassa kāraṇaṃ , tayidaṃ sabbasādhāraṇaṃ na hotīti sādhāraṇavasena naṃ dassento ‘‘ arahattassa vipassanā vā ’’ ti āha . 200. Paricaranti nāma vippakatabrahmacariyavāsattā .
Pariciṇṇo hoti sāvakena nāma satthu dhamme kattabbā paricariyā sammadeva niṭṭhāpitattā .
Tenāha ‘‘ iti … pe … thero evamāhā ’’ ti .
Tesaṃ guṇānan ti tesaṃ asekkhaguṇānaṃ .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Mahāvacchasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā .