Issues
Select Version
နိဿယ
မြန်မာဘာသာ
顯學譯文
中文
PTS
English
Abhidhammatthavibhāvinīṭīkā
Abhidhammatthavibhāvinīṭīkā

4. Vīthiparicchedavaṇṇanā

Author: နိဿယ @ IAPT

ဣစ္စေဝံ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသောသဒ္ဒါအစဉ်အနက်အစဉ်ဖြင့်။ ယထာဝုတ္တနယေန၊ အကြင်အကြင်ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်။ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ၊ စိတ်စေတသိက်ဖြစ်ကုန်သော။ စတုန္နံ၊ ကုန်သော။ ခန္ဓာနံ၊ တို့၏။ ဥတ္တရံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ ဝေဒနာသင်္ဂဟာဒိဝိဘာဂတော၊ ဝေဒနာသင်္ဂဟ အစရှိသည်ကို ဝေဖန်ခြင်းကြောင့်။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ ပဘေဒသင်္ဂဟံ၊ ဝေဒနာသင်္ဂဟစသောအားဖြင့်ပြားသောပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟကို။ ကတွာ၊ ပြုစီရင်ပြီး၍။ ပုန၊ တစ်ဖန်။ ကာမာဝစရာဒီနံ၊ ကာမာဝစရအစရှိကုန်သော။ တိဏ္ဏံ၊ ကုန်သော။ ဘူမီနံ၊ ဘုံတို့၏လည်းကောင်း။ ဒွိဟေတုကာဒိပုဂ္ဂလာနဉ္စ၊ ဒွိဟိတ်အစရှိသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၏လည်းကောင်း။ ဘေဒေန၊ အပြားအားဖြင့်။ လက္ခိတံ၊ မှတ်သားအပ်သော။ ဣဒံ၊ ဤစိတ်သည်။ ဧတ္တကေဟိ၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သောစိတ်တို့မှ။ ပရံ၊ နောက်၌။ (ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။) ဣမဿ၊ ဤစိတ်၏။ အနန္တရံ၊ အခြားမဲ့၌။ ဧတ္တကာနိ၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။ စိတ္တာနိ၊ တို့သည်။ (ပဝတ္တန္တိ၊ ကုန်၏။)

ဣစ္စေဝံ၊ပေ၊ယောဇနာ ။ ။ ပကိဏ္ဏကပိုင်းကိုဖွင့်ပြပြီး၍ဝီထိပိုင်းကိုဖွင့်ပြလိုသောအရှင်သုမင်္ဂလသာမိ ဋီကာဆရာသည် "စိတ္တုပ္ပာဒါနမိစ္စေဝံ"စသောဂါထာကိုဖွင့်ပြလိုရကား "ဣစ္စေဝံ"စသည်ကိုမိန့်၊ ဣစ္စေဝံကို "ယထာဝုတ္တနယေန"ဟု ဖွင့်၏၊ ထိုသို့ဖွင့်ပုံကိုလောဘမူစိတ် နိဂုံး ဣစ္စေဝံ သဗ္ဗထာပိ အဖွင့်၌ပြခဲ့ပြီ၊ "စိတ္တုပ္ပာဒါ"အရ ဥပါဒ်သော(ဖြစ်သော)စိတ်ကိုသာရှေ့၌ယူခဲ့သော်လည်းဤနေရာ၌ စိတ်-စေတသိက်နှစ်ပါးစုံကိုယူစေလိုသောကြောင့်"စတုန္နံ ခန္ဓာနံ"ဟုဖွင့်သည်၊ထိုသို့ဖွင့်ခြင်းမှာလည်းပကိဏ်းပိုင်းအစ၌"စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ"ဟုဆိုခဲ့သောကြောင့်တည်း၊ ဥတ္တရံကို "ဝေဒနာသင်္ဂဟာဒိ ဝိဘာဂတော ဥတ္တမံ"ဟုဖွင့်သည်၊ ပကိဏ်းပိုင်းကိုပင် ဝေဒနာသင်္ဂဟစသောအားဖြင့်ပြားသောကြောင့်"ပဘေဒသင်္ဂဟ"ဟုဆိုသည်၊ဤတိုင်အောင် "ကတွာသင်္ဂဟမုတ္တရံ"၏အဖွင့်တည်း။

ပုန၊ပေ၊လက္ခိတံ ။ ။ "ဘူမိပုဂ္ဂလဘေဒေန"၏အဖွင့်တည်း၊ဤအဖွင့်အလို"ဘူမိဝိဘာဂ ပုဂ္ဂလဘေဒ"အခန်းကိုသာရည်ရွယ်၍ "ဘူမိပုဂ္ဂလဘေဒေန"ဆိုသည်ဟုမှတ်၊ ထိုဘေဒေန၏စပ်ဖို့ရာ"လက္ခိတံ"ပုဒ် ထည့်ပါ-ဟု ဆိုလိုသည်၊ လက္ခိတံပုဒ်ကိုမထည့်သင့်ပုံ "ဘူမိပုဂ္ဂလဘေဒ"အရ ဘူမိဝိဘာဂ ပုဂ္ဂလဘေဒသာမက ဝီထိမုတ်ပိုင်းကဘုံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာများပါ ယူသင့်ပုံကို ဘာသာဋီကာ၌ပြထားပြီ။

ဣဒံ၊ပေ၊နိယာမိတံ ။ ။ "ပုဗ္ဗာပရနိယာမိတံ"၏အဖွင့်၊ (ဝီထိစဉ်အတိုင်း)"အာဝဇ္ဇန်းသည် ဘဝင်တို့မှ နောက်၌ဖြစ်၏၊ အာဝဇ္ဇန်းနောက်၌ ပဉ္စဝိညာဉ်စသောစိတ်များဖြစ်ကြ၏"စသည်တည်း၊"ဒွိက္ခတ္တုံ ဘဝင်္ဂေ စလိတေ"စသည်ကိုရည်ရွယ်၍ "ဣဒံ ဧတ္တကေဟိ"စသောစကားကိုဆိုသည်၊ဤအဖွင့်အလို"ပုဗ္ဗာပရေဟိ+နိယာမိတံ ပုဗ္ဗာပရနိယာမိတံ"ဟုပြု၊ ဘာသာဋီကာ၌ ဝိဂ္ဂဟတစ်မျိုးပြု၍ဤစကားဖြင့်ယူသင့်ရာဌာနများကိုလည်းပြထားသည်။

ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ပုဗ္ဗာပရစိတ္တေဟိ၊ ရှေ့စိတ် နောက်စိတ်တို့ဖြင့်။ နိယာမိတံ၊ မှတ်သားအပ်သော။ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု၊ ပဋိသန္ဓေအခါ.ပဝတ္တိအခါတို့၌။ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ၊ တို့၏။ ပဝတ္တိသင်္ဂဟံနာမ၊ ဖြစ်ပုံကိုပြသောသင်္ဂဟမည်သော။ တံနာမကံ၊ ထိုပဝတ္တိသင်္ဂဟအမည်ရှိသော။ သင်္ဂဟံ၊ သင်္ဂဟကို။ ယထာသမ္ဘဝတော၊ ဖြစ်သင့်သည်အားလျော်စွာ။ သမာသေန၊ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်။ ပဝက္ခာမိ၊ ဆိုပေအံ့။ ဣတိ(အယံ)၊ ကား။ ယောဇနာ၊ ပုဒ်အနက်တို့ကိုယှဉ်စေခြင်းတည်း။
ဝတ္ထုဒွါရာရမဏသင်္ဂဟာ၊ ဝတ္ထုသင်္ဂဟ,ဒွါရသင်္ဂဟ,အာရမဏသင်္ဂဟတို့ကို။ ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟ၌။ ကထိတာ၊ ဆိုအပ်ပြီးကုန်သည်။ (သမာနာ)ပိ၊ ဖြစ်ပါကုန်သော်လည်း။ ပရိပုဏ္ဏံကတွာ၊ အပြည့်အစုံပြု၍။ [ပဝတ္တိသင်္ဂဟ၌သိထိုက်သောဆက္ကခြောက်ပါးကိုအပြည့်အစုံပြု၍-ဟူလို၊] ပဝတ္တိသင်္ဂဟံ၊ ပဝတ္တိသင်္ဂဟကို။ ဒဿေတုံ၊ ငှာ။ (အာစရိယေန၊ အရှင်အနုရုဒ္ဒါဆရာသည်။) ပုန၊ တစ်ဖန်။ နိက္ခိတ္တာ၊ ထားအပ်ကုန်ပြီ။ [အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်ထားအပ်ကုန်ပြီ-ဟူလို။]
ဝိသယာနံ၊ အာရုံတို့၏။ ဒွါရေသု၊ ဒွါရတို့၌လည်းကောင်း။ ဝိသယေသု၊ တို့၌။ စိတ္တာနံစ၊ တို့၏လည်းကောင်း။ ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။ ဝိသယပ္ပဝတ္တိ၊ ဝိသယပ္ပဝတ္တိမည်၏။ [ပဌမနည်း၌"ဝိသယာနံ+ပဝတ္တိဝိသယပ္ပဝတ္တိ"ဟုပြု၊ ဒုတိယနည်း၌ "ဝိသယေသု+ပဝတ္တိ ဝိသယပ္ပဝတ္တိ"ဟုပြု။]
တတ္ထာတိ၊ ကား။ ဆသု၊ ကုန်သော။ တေသု ‌ဆက္ကေသု၊ ထိုဆက္ကတို့တွင်။

စက္ခုဒွါရေ၊ စက္ခဒွါရ၌။ ပဝတ္တာ၊ ဖြစ်သော။ ဝီထိ၊ ဝီထိသည်။ စိတ္တပရမ္ပရာ၊ စိတ်တို့၏အဆက်ဆက်သည်။ စက္ခုဒွါရဝီထိ၊ စက္ခုဒွါရဝီထိမည်၏။ ဣတိအာဒိနာ၊ ဤသို့အစရှိသောနည်းဖြင့်။ [နာမယောဇနာ ကာတဗ္ဗာပုဒ်တို့၌စပ်ပါ၊အာဒိဖြင့်"သောတဒွါရေ ပဝတ္တာ ဝီထိ သောတဒွါဝီထိ"စသည်ကိုညွှန်သည်။]

ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိယံ ။ ။ "ပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု"အဖွင့်ကိုကြည့်၍ "ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိယံ"ဟူသောသင်္ဂြိုဟ်ပါဌ်ကိုဝစနဝိပလ္လာသ (ဗဟုဝုစ်မှ ဧကဝုစ်ပြန်သော)နည်းဟုဆိုကြ၏၊ဘာသာဋီကာ၌ကား ဝိပလ္လာသ မဟုတ်ဟုဆိုထား၏၊ ["ပဋီသန္ဓိပဝတ္တိယံ"ဟူသောဤပါဌ်ကို ထောက်၍ ဤဂါထာသည် ဝီထိပိုင်း ဝီထိမုတ်ပိုင်း နှစ်ပိုင်းအတွက် ပဋိညာဉ်ဂါထာဖြစ်ကြောင်းကိုလည်းဘာသာဋီကာ၌ပြထားပြီ။]

စက္ခု၊ပေ၊ဝုတ္တံ ။ ။ "ဆ ဝီထိယောပန စက္ခုဒွါရဝီထိ၊ပေ၊ဒွါရဝသေနဝါ,စက္ခုဝိညာဏဝီထိ၊ပေ၊ဝိညာဏဝသေနဝါ ၊ပေ၊ ယောဇေတဗ္ဗာ"ဟူသောဝါကျကိုဖွင့်လို၍ "စက္ခုဒွါ‌ရေ"စသည်ကိုမိန့်၊ ဝီထိကို "စိတ္တပရမ္ပရာ"ဟုဖွင့်၏၊ထိုသို့ဖွင့်သဖြင့်ဝီထိသဒ္ဒါသည်"အစဉ်အဆက်"ဟူသောအနက်ကိုဟောသောအနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကပုဒ်ဟုသိစေ၏ ["ပန္တိဝီထျာဝလိသေဏိ"အဘိဓာန် (၅၃၉)။] ဝီထိဆိုရိုး ဘာသာဋီကာ၌ နိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကလည်းကြံထားသေး၏။

ဒွါရဝသေန(ဝါ)၊ ဒွါရ၏အစွမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း။ တေန၊ ထိုစက္ခုဝိညာဉ်နှင့်။ သဟ၊ တကွ။ ဧကာရမဏဧကဒွါရိကတာယ၊ တူသောအာရုံ,တူသောဒွါရရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ သဟစရဏဘာဝတော၊ တကွဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ စက္ခုဝိညာဏသမ္ဗန္ဓိနီ၊ စက္ခုဝိညာဉ်နှင့်စပ်ခြင်းရှိသော။ ဝီထိ၊ သည်။ ဝါ၊ စိတ်တို့၏အဆက်ဆက်သည်။ စက္ခုဝိညာဏဝီထိ၊ ဏဝီထိမည်၏။ ဝီထိ၊ သည်။ ဝါ၊ စိတ်တို့၏အဆက်ဆက်သည်။ စက္ခုဝိညာဏဝီထိ၊ ဏဝီထိမည်၏။ ဣတိအာဒိနာ၊ ဖြင့်။ [အာဒိဖြင့်"သောတဝိညာဏသမ္ဗန္ဓိနီ+ဝီထိသောတဝိညာဏဝီထိ"ကိုညွှန်ပြ၏။] ဝိညာဏဝသေနဝါ၊ ဝိညာဉ်၏အစွမ်းအားဖြင့်‌သော်လည်းကောင်း။ ဝီထိနံ၊ တို့၏။ နာမယောဇနာ၊ နာမည်ကိုကပ်ယှဉ်စေခြင်းကို။ ဝါ၊ နာမည်တပ်ခြင်းကို။ ကာတဗ္ဗာ၊ ပြုထိုက်၏။ ဣတိ၊ ဤအနက်ကို။ ဒဿေတုံ၊ ငှါ။ စက္ခုဒွါရဝီထိတျာဒိ၊ အစရှိသောစကားရပ်ကို။ (အာစရိယေန) ဝုတ္တံ၊ ပြီ။