7. Āvaṭṭahāravibhaṅgo
29. Tattha katamo āvaṭṭo hāro ?
‘‘ Ekamhi padaṭṭhāne ’’ ti ayaṃ .
‘‘ Ārambhatha [ ārabbhatha ( sī .) saṃ . ni .1.185; theragā .256 passitabbaṃ ] nikkamatha , yuñjatha buddhasāsane ;
Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaro ’’ ti .
‘‘ Ārambhatha nikkamathā ’’ ti vīriyassa padaṭṭhānaṃ .
‘‘ Yuñjatha buddhasāsane ’’ ti samādhissa padaṭṭhānaṃ .
‘‘ Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaro ’’ ti paññāya padaṭṭhānaṃ .
‘‘ Ārambhatha nikkamathā ’’ ti vīriyindriyassa padaṭṭhānaṃ .
‘‘ Yuñjatha buddhasāsane ’’ ti samādhindriyassa padaṭṭhānaṃ .
‘‘ Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaro ’’ ti paññindriyassa padaṭṭhānaṃ .
Imāni
P0.41 padaṭṭhānāni desanā .Ayuñjantānaṃ vā sattānaṃ yoge , yuñjantānaṃ vā ārambho .
Tattha ye na yuñjanti , te pamādamūlakā na yuñjanti .
So pamādo duvidho taṇhāmūlako avijjāmūlako ca .
Tattha avijjāmūlako yena
M0.36 aññāṇena nivuto ñeyyaṭṭhānaṃ nappajānāti pañcakkhandhā uppādavayadhammāti , ayaṃ avijjāmūlako .Yo taṇhāmūlako , so tividho anuppannānaṃ bhogānaṃ uppādāya pariyesanto pamādaṃ āpajjati , uppannānaṃ bhogānaṃ ārakkhanimittaṃ paribhoganimittañca pamādaṃ āpajjati ayaṃ loke catubbidho pamādo ekavidho avijjāya tividho taṇhāya .
Tattha avijjāya nāmakāyo padaṭṭhānaṃ .
Taṇhāya rūpakāyo padaṭṭhānaṃ .
Taṃ kissa hetu , rūpīsu bhavesu ajjhosānaṃ , arūpīsu sammoho ?
Tattha rūpakāyo
V0.36 rūpakkhandho nāmakāyo cattāro arūpino khandhā .Ime pañcakkhandhā katamena upādānena saupādānā , taṇhāya ca avijjāya ca ?
Tattha taṇhā dve upādānāni kāmupādānañca sīlabbatupādānañca .
Avijjā dve upādānāni diṭṭhupādānañca attavādupādānañca .
Imehi catūhi upādānehi ye saupādānā khandhā , idaṃ dukkhaṃ .
Cattāri upādānāni , ayaṃ samudayo .
Pañcakkhandhā dukkhaṃ .
Tesaṃ bhagavā pariññāya pahānāya ca dhammaṃ deseti dukkhassa pariññāya samudayassa pahānāya .
30. Tattha yo tividho taṇhāmūlako pamādo anuppannānaṃ bhogānaṃ uppādāya pariyesati , uppannānaṃ bhogānaṃ ārakkhaṇañca karoti paribhoganimittañca , tassa sampaṭivedhena rakkhaṇā paṭisaṃharaṇā , ayaṃ samatho .
So kathaṃ bhavati ?
Yadā jānāti kāmānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato
P0.42 nissaraṇañca nissaraṇato okārañca saṃkilesañca vodānañca nekkhamme ca ānisaṃsaṃ .Tattha yā vīmaṃsā upaparikkhā ayaṃ vipassanā .
Ime dve dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti samatho ca vipassanā ca .
Imesu dvīsu dhammesu bhāviyamānesu dve dhammā pahīyanti taṇhā ca avijjā ca , imesu dvīsu dhammesu pahīnesu cattāri upādānāni nirujjhanti .
Upādānanirodhā bhavanirodho , bhavanirodhā jātinirodho , jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
Iti purimakāni ca dve saccāni dukkhaṃ samudayo ca , samatho ca vipassanā ca maggo .
Bhavanirodho nibbānaṃ imāni cattāri saccāni .
Tenāha bhagavā ‘‘ ārambhatha nikkamathā ’’ ti .
Yathāpi
M0.37 mūle anupaddave daḷhe , chinnopi rukkho punareva [ punadeva ( ka .) passa dha . pa .338] rūhati ;Evampi taṇhānusaye anūhate , nibbattatī dukkhamidaṃ punappunaṃ .
Ayaṃ taṇhānusayo .
Katamassā taṇhāya ?
Bhavataṇhāya .
Yo etassa dhammassa paccayo ayaṃ avijjā .
Avijjāpaccayā hi bhavataṇhā .
Ime dve kilesā taṇhā ca avijjā ca .
Tāni cattāri upādānāni tehi catūhi upādānehi ye saupādānā khandhā , idaṃ dukkhaṃ .
Cattāri upādānāni ayaṃ samudayo .
Pañcakkhandhā dukkhaṃ .
Tesaṃ bhagavā pariññāya ca pahānāya ca dhammaṃ deseti dukkhassa pariññāya samudayassa pahānāya .
Yena
V0.37P0.43 taṇhānusayaṃ samūhanati [ samūhanti ( sī .)], ayaṃ samatho .Yena taṇhānusayassa paccayaṃ avijjaṃ vārayati , ayaṃ vipassanā .
Ime dve dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti samatho ca vipassanā ca .
Tattha samathassa phalaṃ rāgavirāgā cetovimutti , vipassanāya phalaṃ avijjāvirāgā paññāvimutti .
Iti purimakāni ca dve saccāni dukkhaṃ samudayo ca , samatho vipassanā ca maggo , dve ca vimuttiyo nirodho .
Imāni cattāri saccāni .
Tenāha bhagavā ‘‘ yathāpi mūle ’’ ti .
‘‘ Sabbapāpassa akaraṇaṃ , kusalassa upasampadā ;
Sacittapariyodāpanaṃ [ pariyodapanaṃ ( sī .) dha . pa .183; dī . ni .2.90 passitabbaṃ ], etaṃ buddhāna sāsanan ’’ ti .
Sabbapāpaṃ nāma tīṇi duccaritāni kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ , te dasa akusalakammapathā pāṇātipāto adinnādānaṃ kāmesumicchācāro musāvādo pisuṇā vācā pharusā vācā samphappalāpo abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhi , tāni dve kammāni cetanā cetasikañca .
Tattha yo ca pāṇātipāto yā ca pisuṇā vācā yā ca pharusā vācā , idaṃ dosasamuṭṭhānaṃ .
Yañca adinnādānaṃ yo ca kāmesumicchācāro yo ca musāvādo , idaṃ lobhasamuṭṭhānaṃ , yo samphappalāpo , idaṃ mohasamuṭṭhānaṃ .
Imāni satta kāraṇāni cetanākammaṃ .
Yā abhijjhā , ayaṃ lobho akusalamūlaṃ .
Yo byāpādo , ayaṃ doso akusalamūlaṃ .
Yā
M0.38 micchādiṭṭhi , ayaṃ micchāmaggo .Imāni tīṇi kāraṇāni cetasikakammaṃ .
Tenāha ‘‘ cetanākammaṃ cetasikakamman ’’ ti .
Akusalamūlaṃ payogaṃ gacchantaṃ catubbidhaṃ agatiṃ gacchati chandā dosā bhayā mohā .
Tattha
P0.44 yaṃ chandā agatiṃ gacchati , idaṃ lobhasamuṭṭhānaṃ .Yaṃ dosā agatiṃ gacchati , idaṃ dosasamuṭṭhānaṃ .
Yaṃ bhayā ca mohā ca agatiṃ gacchati , idaṃ mohasamuṭṭhānaṃ .
Tattha lobho asubhāya pahīyati .
Doso mettāya .
Moho paññāya .
Tathā lobho upekkhāya pahīyati .
Doso mettāya ca karuṇāya ca .
Moho muditāya pahānaṃ abbhatthaṃ gacchati .
Tenāha bhagavā ‘‘ sabbapāpassa akaraṇan ’’ ti .
31. Sabbapāpaṃ nāma aṭṭha micchattāni micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā micchākammanto micchāājīvo micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhi , idaṃ vuccati sabbapāpaṃ .
V0.38 Imesaṃ aṭṭhannaṃ micchattānaṃ yā akiriyā akaraṇaṃ anajjhācāro , idaṃ vuccati sabbapāpassa akaraṇaṃ .Aṭṭhasu micchattesu pahīnesu aṭṭha sammattāni sampajjanti .
Aṭṭhannaṃ sammattānaṃ yā kiriyā karaṇaṃ sampādanaṃ , ayaṃ vuccati kusalassa upasampadā .
Sacittapariyodāpananti atītassa maggassa bhāvanākiriyaṃ dassayati , citte pariyodāpite [ pariyodapite ( sī . ka .)] pañcakkhandhā pariyodāpitā bhavanti , evañhi bhagavā āha ‘‘ cetovisuddhatthaṃ , bhikkhave , tathāgate brahmacariyaṃ vussatī ’’ ti .
Duvidhā hi pariyodāpanā nīvaraṇappahānañca anusayasamugghāto ca .
Dve pariyodāpanabhūmiyo dassanabhūmi ca , bhāvanābhūmi ca , tattha yaṃ paṭivedhena pariyodāpeti , idaṃ dukkhaṃ .
Yato pariyodāpeti , ayaṃ samudayo .
Yena pariyodāpeti , ayaṃ maggo .
Yaṃ pariyodāpitaṃ , ayaṃ nirodho .
Imāni cattāri saccāni .
Tenāha bhagavā ‘‘ sabbapāpassa akaraṇan ’’ ti .
‘‘ Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ , chattaṃ mahantaṃ yatha vassakāle ;
Esānisaṃso
P0.45 dhamme suciṇṇe , na duggatiṃ gacchati dhammacārī ’’ ti .Dhammo
M0.39 nāma duvidho indriyasaṃvaro maggo ca .Duggati nāma duvidhā devamanusse vā upanidhāya apāyā duggati , nibbānaṃ vā upanidhāya sabbā upapattiyo duggati .
Tattha yā saṃvarasīle akhaṇḍakāritā , ayaṃ dhammo suciṇṇo apāyehi rakkhati .
Evaṃ bhagavā āha – dvemā , bhikkhave , sīlavato gatiyo devā ca manussā ca .
Evañca nāḷandāyaṃ nigame asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ Brāhmaṇā , bhante , pacchābhūmakā kāmaṇḍalukā sevālamālikā udakorohakā aggiparicārakā , te mataṃ kālaṅkataṃ uyyāpenti nāma , saññāpenti nāma , saggaṃ nāma okkāmenti [ uggamenti ( sī .) passa saṃ . ni .4.358].
Bhagavā pana , bhante , arahaṃ sammāsambuddho pahoti tathā kātuṃ , yathā sabbo loko kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyyā ’’ ti .
‘‘ Tena hi , gāmaṇi , taññevettha paṭipucchissāmi , yathā te khameyya , tathā naṃ byākareyyāsīti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , gāmaṇi , idhassa puriso pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī
V0.39 musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhiko , tamenaṃ mahājanakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ ayaṃ puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatū ’ ti .Taṃ kiṃ maññasi , gāmaṇi , api nu so puriso mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetuvā pañjalikaṃ [ pañjalikā saṃ . ni .4.358] anuparisakkanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyyā ’’ ti .
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Seyyathāpi , gāmaṇi , puriso mahatiṃ puthusilaṃ gambhīre udakarahade [ udakadahe ( ka .)] pakkhipeyya , tamenaṃ mahājanakāyo saṅgamma
P0.46 samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ ummujja , bho , puthusile , uplava bho puthusile , thalamuplava , bho puthusile ’ ti .Taṃ kiṃ maññasi gāmaṇi , api nu sā mahatī puthusilā mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikaṃ anuparisakkanahetu vā ummujjeyya vā uplaveyya vā thalaṃ vā uplaveyyā ’’ ti .
‘‘ No hetaṃ
M0.40 , bhante ’’.‘‘ Evameva kho , gāmaṇi , yo so puriso pāṇātipātī … pe … micchādiṭṭhiko , kiñcāpi naṃ mahājanakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ ayaṃ puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatū ’ ti .
Atha kho so puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , gāmaṇi , idhassa puriso pāṇātipātā paṭivirato adinnādānā paṭivirato kāmesumicchācārā paṭivirato musāvādā paṭivirato pisuṇāya vācāya paṭivirato pharusāya vācāya paṭivirato samphappalāpā paṭivirato anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhiko , tamenaṃ mahājanakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ ayaṃ puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatū ’ ti .
Taṃ kiṃ maññasi , gāmaṇi , api nu so puriso mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikaṃ anuparisakkanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyyā ’’ ti .
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Seyyathāpi , gāmaṇi , puriso sappikumbhaṃ vā telakumbhaṃ vā gambhīre [ gambhīraṃ ( sī . ka .) passa saṃ . ni .4.358] udakarahade ogāhetvā bhindeyya .
Tatra yāssa sakkharā vā kaṭhalā [ kathalā ( ka .)], sā adhogāmī assa .
Yañca khvassa tatra sappi vā telaṃ vā , taṃ uddhaṃgāmi assa .
Tamenaṃ mahājanakāyo saṅgamma samāgamma
V0.40 āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ osīda , bho sappitela , saṃsīda , bho sappitela , adho gaccha [ avaṃgaccha ( sī . ka .)]‘ bho sappitelā ’ ti .Taṃ kiṃ maññasi gāmaṇi , api nu taṃ
P0.47 sappitelaṃ mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikaṃ anuparisakkanahetu vā ‘ osīdeyya vā saṃsīdeyya vā adho vā gaccheyyā ’ ti .‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Evameva kho , gāmaṇi , yo so puriso pāṇātipātā paṭivirato … pe … sammādiṭṭhiko , kiñcāpi naṃ mahājanakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ ayaṃ puriso kāyassa
M0.41 bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatū ’’’ ti .Atha kho so puriso kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya .
Iti dhammo suciṇṇo apāyehi rakkhati .
Tattha yā maggassa tikkhatā adhimattatā , ayaṃ dhammo suciṇṇo sabbāhi upapattīhi rakkhati .
Evaṃ bhagavā āha –
‘‘ Tasmā rakkhitacittassa [ passa udā .32], sammāsaṅkappagocaro ;
Sammādiṭṭhipurekkhāro , ñatvāna udayabbayaṃ ;
Thinamiddhābhibhū bhikkhu , sabbā duggatiyo jahe ’’ ti .
32. Tattha duggatīnaṃ hetu taṇhā ca avijjā ca , tāni cattāri upādānāni , tehi catūhi upādānehi ye saupādānā khandhā , idaṃ dukkhaṃ .
Cattāri upādānāni , ayaṃ samudayo .
Pañcakkhandhā dukkhaṃ , tesaṃ bhagavā pariññāya ca pahānāya ca dhammaṃ deseti dukkhassa pariññāya samudayassa pahānāya .
Tattha taṇhāya pañcindriyāni rūpīni padaṭṭhānaṃ .
Avijjāya manindriyaṃ padaṭṭhānaṃ .
Pañcindriyāni rūpīni rakkhanto samādhiṃ bhāvayati , taṇhañca niggaṇhāti .
Manindriyaṃ rakkhanto vipassanaṃ bhāvayati , avijjañca niggaṇhāti .
Taṇhāniggahena dve upādānāni pahīyanti kāmupādānañca sīlabbatupādānañca .
Avijjāniggahena dve upādānāni pahīyanti diṭṭhupādānañca attavādupādānañca .
Catūsu
P0.48 upādānesu pahīnesu dve dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti samatho ca vipassanā ca .Idaṃ vuccati brahmacariyanti .
Tattha brahmacariyassa phalaṃ cattāri sāmaññaphalāni sotāpattiphalaṃ sakadāgāmiphalaṃ anāgāmiphalaṃ arahattaṃ [ arahattaphalaṃ ( ka .)] aggaphalaṃ .
Imāni cattāri brahmacariyassa phalāni [ brahmacariyaphalānīti ( sī .)].
Iti purimakāni ca dve saccāni dukkhaṃ samudayo ca .
Samatho ca vipassanā ca brahmacariyañca maggo , brahmacariyassa
V0.41 phalāni ca tadārammaṇā ca asaṅkhatādhātu nirodho .Imāni cattāri saccāni .
Tenāha bhagavā ‘‘ dhammo have rakkhatī ’’ ti .
Tattha yaṃ paṭivedhena rakkhati , idaṃ dukkhaṃ .
Yato rakkhati , ayaṃ samudayo .
Yena rakkhati , ayaṃ maggo .
Yaṃ rakkhati , ayaṃ nirodho .
Imāni cattāri saccāni .
Tenāha āyasmā mahākaccāyano ‘‘ ekamhi padaṭṭhāne ’’ ti .
Niyutto āvaṭṭo hāro .