Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggapāḷi
  • 1. Mahāpadānasuttaṃ
  • Pubbenivāsapaṭisaṃyuttakathā
  • Bodhisattadhammatā
  • Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇā
  • Vipassīsamaññā
  • Jiṇṇapuriso
  • Byādhitapuriso
  • Kālaṅkatapuriso
  • Pabbajito
  • Bodhisattapabbajjā
  • Mahājanakāyaanupabbajjā
  • Bodhisattaabhiniveso
  • Brahmayācanakathā
  • Aggasāvakayugaṃ
  • Mahājanakāyapabbajjā
  • Purimapabbajitānaṃ dhammābhisamayo
  • Cārikāanujānanaṃ
  • Devatārocanaṃ
  • 2. Mahānidānasuttaṃ
  • Paṭiccasamuppādo
  • Attapaññatti
  • Naattapaññatti
  • Attasamanupassanā
  • Satta viññāṇaṭṭhiti
  • Aṭṭha vimokkhā
  • 3. Mahāparinibbānasuttaṃ
  • Vassakārabrāhmaṇo
  • Rājaaparihāniyadhammā
  • Bhikkhuaparihāniyadhammā
  • Sāriputtasīhanādo
  • Dussīlaādīnavā
  • Sīlavanttaānisaṃsā
  • Pāṭaliputtanagaramāpanaṃ
  • Ariyasaccakathā
  • Anāvattidhammasambodhiparāyaṇā
  • Dhammādāsadhammapariyāyā
  • Ambapālīgaṇikā
  • Veḷuvagāmavassūpagamanaṃ
  • Nimittobhāsakathā
  • Mārayācanakathā
  • Āyusaṅkhāraossajjanaṃ
  • Mahābhūmicālahetu
  • Aṭṭha parisā
  • Aṭṭha abhibhāyatanāni
  • Aṭṭha vimokkhā
  • Ānandayācanakathā
  • Nāgāpalokitaṃ
  • Catumahāpadesakathā
  • Kammāraputtacundavatthu
  • Pānīyāharaṇaṃ
  • Pukkusamallaputtavatthu
  • Yamakasālā
  • Upavāṇatthero
  • Catusaṃvejanīyaṭṭhānāni
  • Ānandapucchākathā
  • Thūpārahapuggalo
  • Ānandaacchariyadhammo
  • Mahāsudassanasuttadesanā
  • Mallānaṃ vandanā
  • Subhaddaparibbājakavatthu
  • Tathāgatapacchimavācā
  • Parinibbutakathā
  • Buddhasarīrapūjā
  • Mahākassapattheravatthu
  • Sarīradhātuvibhājanaṃ
  • Dhātuthūpapūjā
  • 4. Mahāsudassanasuttaṃ
  • Kusāvatīrājadhānī
  • Cakkaratanaṃ
  • Hatthiratanaṃ
  • Assaratanaṃ
  • Maṇiratanaṃ
  • Itthiratanaṃ
  • Gahapatiratanaṃ
  • Pariṇāyakaratanaṃ
  • Catuiddhisamannāgato
  • Dhammapāsādapokkharaṇī
  • Jhānasampatti
  • Caturāsīti nagarasahassādi
  • Subhaddādeviupasaṅkamanaṃ
  • Brahmalokūpagamaṃ
  • 5. Janavasabhasuttaṃ
  • Nātikiyādibyākaraṇaṃ
  • Ānandaparikathā
  • Janavasabhayakkho
  • Devasabhā
  • Sanaṅkumārakathā
  • Bhāvitaiddhipādo
  • Tividho okāsādhigamo
  • Catusatipaṭṭhānaṃ
  • Satta samādhiparikkhārā
  • 6. Mahāgovindasuttaṃ
  • Devasabhā
  • Aṭṭha yathābhuccavaṇṇā
  • Sanaṅkumārakathā
  • Aṭṭha yathābhuccavaṇṇā
  • Govindabrāhmaṇavatthu
  • Mahāgovindavatthu
  • Rajjasaṃvibhajanaṃ
  • Kittisaddaabbhuggamanaṃ
  • Brahmunā sākacchā
  • Reṇurājaāmantanā
  • Cha khattiyaāmantanā
  • Brāhmaṇamahāsālādīnaṃ āmantanā
  • Bhariyānaṃ āmantanā
  • Mahāgovindapabbajjā
  • 7. Mahāsamayasuttaṃ
  • Devatāsannipātā
  • 8. Sakkapañhasuttaṃ
  • Pañcasikhagītagāthā
  • Sakkūpasaṅkama
  • Gopakavatthu
  • Vedanākammaṭṭhānaṃ
  • Pātimokkhasaṃvaro
  • Indriyasaṃvaro
  • Somanassapaṭilābhakathā
  • 9. Mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ
  • Uddeso
  • Kāyānupassanā ānāpānapabbaṃ
  • Kāyānupassanā iriyāpathapabbaṃ
  • Kāyānupassanā sampajānapabbaṃ
  • Kāyānupassanā paṭikūlamanasikārapabbaṃ
  • Kāyānupassanā dhātumanasikārapabbaṃ
  • Kāyānupassanā navasivathikapabbaṃ
  • Vedanānupassanā
  • Cittānupassanā
  • Dhammānupassanā nīvaraṇapabbaṃ
  • Dhammānupassanā khandhapabbaṃ
  • Dhammānupassanā āyatanapabbaṃ
  • Dhammānupassanā bojjhaṅgapabbaṃ
  • Dhammānupassanā saccapabbaṃ
  • Dukkhasaccaniddeso
  • Samudayasaccaniddeso
  • Nirodhasaccaniddeso
  • Maggasaccaniddeso
  • 10. Pāyāsisuttaṃ
  • Pāyāsirājaññavatthu
  • Natthikavādo
  • Candimasūriyaupamā
  • Coraupamā
  • Gūthakūpapurisaupamā
  • Tāvatiṃsadevaupamā
  • Jaccandhaupamā
  • Gabbhinīupamā
  • Supinakaupamā
  • Santattaayoguḷaupamā
  • Saṅkhadhamaupamā
  • Aggikajaṭilaupamā
  • Dve satthavāhaupamā
  • Gūthabhārikaupamā
  • Akkhadhuttakaupamā
  • Sāṇabhārikaupamā
  • Saraṇagamanaṃ
  • Yaññakathā
  • Uttaramāṇavavatthu
  • Pāyāsidevaputto
(DN) Mahāvaggapāḷi
  • 1. Mahāpadānasuttaṃ
  • Pubbenivāsapaṭisaṃyuttakathā
  • Bodhisattadhammatā
  • Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇā
  • Vipassīsamaññā
  • Jiṇṇapuriso
  • Byādhitapuriso
  • Kālaṅkatapuriso
  • Pabbajito
  • Bodhisattapabbajjā
  • Mahājanakāyaanupabbajjā
  • Bodhisattaabhiniveso
  • Brahmayācanakathā
  • Aggasāvakayugaṃ
  • Mahājanakāyapabbajjā
  • Purimapabbajitānaṃ dhammābhisamayo
  • Cārikāanujānanaṃ
  • Devatārocanaṃ
  • 2. Mahānidānasuttaṃ
  • Paṭiccasamuppādo
  • Attapaññatti
  • Naattapaññatti
  • Attasamanupassanā
  • Satta viññāṇaṭṭhiti
  • Aṭṭha vimokkhā
  • 3. Mahāparinibbānasuttaṃ
  • Vassakārabrāhmaṇo
  • Rājaaparihāniyadhammā
  • Bhikkhuaparihāniyadhammā
  • Sāriputtasīhanādo
  • Dussīlaādīnavā
  • Sīlavanttaānisaṃsā
  • Pāṭaliputtanagaramāpanaṃ
  • Ariyasaccakathā
  • Anāvattidhammasambodhiparāyaṇā
  • Dhammādāsadhammapariyāyā
  • Ambapālīgaṇikā
  • Veḷuvagāmavassūpagamanaṃ
  • Nimittobhāsakathā
  • Mārayācanakathā
  • Āyusaṅkhāraossajjanaṃ
  • Mahābhūmicālahetu
  • Aṭṭha parisā
  • Aṭṭha abhibhāyatanāni
  • Aṭṭha vimokkhā
  • Ānandayācanakathā
  • Nāgāpalokitaṃ
  • Catumahāpadesakathā
  • Kammāraputtacundavatthu
  • Pānīyāharaṇaṃ
  • Pukkusamallaputtavatthu
  • Yamakasālā
  • Upavāṇatthero
  • Catusaṃvejanīyaṭṭhānāni
  • Ānandapucchākathā
  • Thūpārahapuggalo
  • Ānandaacchariyadhammo
  • Mahāsudassanasuttadesanā
  • Mallānaṃ vandanā
  • Subhaddaparibbājakavatthu
  • Tathāgatapacchimavācā
  • Parinibbutakathā
  • Buddhasarīrapūjā
  • Mahākassapattheravatthu
  • Sarīradhātuvibhājanaṃ
  • Dhātuthūpapūjā
  • 4. Mahāsudassanasuttaṃ
  • Kusāvatīrājadhānī
  • Cakkaratanaṃ
  • Hatthiratanaṃ
  • Assaratanaṃ
  • Maṇiratanaṃ
  • Itthiratanaṃ
  • Gahapatiratanaṃ
  • Pariṇāyakaratanaṃ
  • Catuiddhisamannāgato
  • Dhammapāsādapokkharaṇī
  • Jhānasampatti
  • Caturāsīti nagarasahassādi
  • Subhaddādeviupasaṅkamanaṃ
  • Brahmalokūpagamaṃ
  • 5. Janavasabhasuttaṃ
  • Nātikiyādibyākaraṇaṃ
  • Ānandaparikathā
  • Janavasabhayakkho
  • Devasabhā
  • Sanaṅkumārakathā
  • Bhāvitaiddhipādo
  • Tividho okāsādhigamo
  • Catusatipaṭṭhānaṃ
  • Satta samādhiparikkhārā
  • 6. Mahāgovindasuttaṃ
  • Devasabhā
  • Aṭṭha yathābhuccavaṇṇā
  • Sanaṅkumārakathā
  • Aṭṭha yathābhuccavaṇṇā
  • Govindabrāhmaṇavatthu
  • Mahāgovindavatthu
  • Rajjasaṃvibhajanaṃ
  • Kittisaddaabbhuggamanaṃ
  • Brahmunā sākacchā
  • Reṇurājaāmantanā
  • Cha khattiyaāmantanā
  • Brāhmaṇamahāsālādīnaṃ āmantanā
  • Bhariyānaṃ āmantanā
  • Mahāgovindapabbajjā
  • 7. Mahāsamayasuttaṃ
  • Devatāsannipātā
  • 8. Sakkapañhasuttaṃ
  • Pañcasikhagītagāthā
  • Sakkūpasaṅkama
  • Gopakavatthu
  • Vedanākammaṭṭhānaṃ
  • Pātimokkhasaṃvaro
  • Indriyasaṃvaro
  • Somanassapaṭilābhakathā
  • 9. Mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ
  • Uddeso
  • Kāyānupassanā ānāpānapabbaṃ
  • Kāyānupassanā iriyāpathapabbaṃ
  • Kāyānupassanā sampajānapabbaṃ
  • Kāyānupassanā paṭikūlamanasikārapabbaṃ
  • Kāyānupassanā dhātumanasikārapabbaṃ
  • Kāyānupassanā navasivathikapabbaṃ
  • Vedanānupassanā
  • Cittānupassanā
  • Dhammānupassanā nīvaraṇapabbaṃ
  • Dhammānupassanā khandhapabbaṃ
  • Dhammānupassanā āyatanapabbaṃ
  • Dhammānupassanā bojjhaṅgapabbaṃ
  • Dhammānupassanā saccapabbaṃ
  • Dukkhasaccaniddeso
  • Samudayasaccaniddeso
  • Nirodhasaccaniddeso
  • Maggasaccaniddeso
  • 10. Pāyāsisuttaṃ
  • Pāyāsirājaññavatthu
  • Natthikavādo
  • Candimasūriyaupamā
  • Coraupamā
  • Gūthakūpapurisaupamā
  • Tāvatiṃsadevaupamā
  • Jaccandhaupamā
  • Gabbhinīupamā
  • Supinakaupamā
  • Santattaayoguḷaupamā
  • Saṅkhadhamaupamā
  • Aggikajaṭilaupamā
  • Dve satthavāhaupamā
  • Gūthabhārikaupamā
  • Akkhadhuttakaupamā
  • Sāṇabhārikaupamā
  • Saraṇagamanaṃ
  • Yaññakathā
  • Uttaramāṇavavatthu
  • Pāyāsidevaputto

Satta viññāṇaṭṭhiti

Author: 注释—善巧 @ 小僧善巧

127. Idāni yo –‘‘ na paññapetī ’’ ti vutto , so yasmā gacchanto gacchanto ubhatobhāgavimutto nāma hoti .Yo ca –‘‘ na samanupassatī ’’ ti vutto , so yasmā gacchanto gacchanto paññāvimutto nāma hoti .Tasmā tesaṃ heṭṭhā vuttānaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ nigamanañca nāmañca dassetuṃ satta kho imānanda viññāṇaṭṭhitiyotiādimāha .

Dve ca āyatanānīti dve nivāsaṭṭhānāni .Nivāsaṭṭhānañhi idhāyatananti adhippetaṃ .Teneva vakkhati –‘‘ asaññasattāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanameva dutiyan ’’ ti .Kasmā panetaṃ sabbaṃ gahitanti ?Vaṭṭapariyādānatthaṃ .Vaṭṭañhi na suddhaviññāṇaṭṭhitivasena suddhāyatanavasena vā pariyādānaṃ gacchati , bhavayonigatisattāvāsavasena pana gacchati , tasmā sabbametaṃ gahitaṃ .

Tattha sattāti paṭisandhivasena vuttā , ārammaṇavasena saṅgītisutte ( dī . ni .3.311) vuttā catasso āgamissanti .IdāniV2.89 anukkamena tamatthaṃ vibhajanto katamā sattātiādimāha .
Tattha seyyathāpīti nidassanatthe nipāto , yathā manussāti attho .Aparimāṇesu hi cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ manussānaṃ vaṇṇasaṇṭhānādivasena dvepi ekasadisā natthi .Yepi hi katthaci yamakabhātaro vaṇṇena vā saṇṭhānena vā ekasadisā honti , tesampi ālokitavilokitakathitahasitagamanaṭhānādīhi viseso hotiyeva .TasmāM2.100 nānattakāyāti vuttā .Paṭisandhisaññā pana nesaṃ tihetukāpi dvihetukāpi ahetukāpi honti , tasmā nānattasaññinoti vuttā .Ekacce ca devāti cha kāmāvacaradevā .Tesu hi kesañci kāyo nīlo hoti , kesañci pītakādivaṇṇo .Saññā pana nesaṃ dvihetukāpi tihetukāpi honti , ahetukā natthi .Ekacce ca vinipātikāti catuapāyavinimuttā uttaramātā yakkhinī , piyaṅkaramātā , phussamittā , dhammaguttāti evamādikā aññe ca vemānikā petā .Etesañhi pītaodātakāḷamaṅguracchavisāmavaṇṇādivasena ceva kisathūlarassadīghavasena ca kāyo nānā hoti , manussānaṃ viya dvihetukatihetukaahetukavasena saññāpi .Te pana devā viya na mahesakkhā , kapaṇamanussā viya appesakkhā , dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā viharanti .Ekacce kāḷapakkhe dukkhitā juṇhapakkhe sukhitā honti , tasmā sukhasamussayato vinipatitattā vinipātikāti vuttā .Ye panettha tihetukā tesaṃ dhammābhisamayopi hoti , piyaṅkaramātā hi yakkhinī paccūsasamaye anuruddhattherassa dhammaṃ sajjhāyato sutvā – ‘‘ MāP2.510 saddamakari piyaṅkara , bhikkhu dhammapadāni bhāsati ;Api dhammapadaṃ vijāniya , paṭipajjema hitāya no siyā ;Pāṇesu ca saṃyamāmase , sampajānamusā na bhaṇāmase ;Sikkhema susīlyamattano , api muccema pisācayoniyā ’’ ti .( saṃ . ni .2.40);Evaṃ puttakaṃ saññāpetvā taṃ divasaṃ sotāpattiphalaṃ pattā .Uttaramātā pana bhagavato dhammaṃ sutvāva sotāpannā jātā .
Viññāṇaṃ tiṭṭhati etthātiP2.509 viññāṇaṭṭhiti , viññāṇapatiṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ .

Brahmakāyikāti brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno .Paṭhamābhinibbattāti te sabbepi paṭhamena jhānena abhinibbattā .Tesu brahmapārisajjā pana parittena abhinibbattā , tesaṃ kappassa tatiyo bhāgo āyuppamāṇaṃ .Brahmapurohitā majjhimena , tesaṃ upaḍḍhakappo āyuppamāṇaṃ , kāyoV2.90 ca tesaṃ vipphārikataro hoti .Mahābrahmāno paṇītena , tesaṃ kappo āyuppamāṇaṃ , kāyo pana tesaṃ ativipphāriko hoti .Iti te kāyassa nānattā , paṭhamajjhānavasena saññāya ekattā nānattakāyā ekattasaññinoti veditabbā .

YathāM2.101 ca te , evaṃ catūsu apāyesu sattā .Nirayesu hi kesañci gāvutaṃ , kesañci aḍḍhayojanaṃ , kesañci yojanaṃ attabhāvo hoti , devadattassa pana yojanasatiko jāto .Tiracchānesupi keci khuddakā , keci mahantā .Pettivisayepi keci saṭṭhihatthā , keci sattatihatthā , keci asītihatthā honti , keci suvaṇṇā , keci dubbaṇṇā honti .Tathā kālakañjikā asurā .Api cettha dīghapiṭṭhikapetā nāma saṭṭhiyojanikāpi honti .Saññā pana sabbesampi akusalavipākaahetukāva honti .Iti āpāyikāpi nānattakāyā ekattasaññinotveva saṅkhyaṃ gacchanti .

Ābhassarāti daṇḍaukkāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati vissaratīti ābhassarā .Tesu pañcakanayena dutiyatatiyajjhānadvayaṃ parittaṃ bhāvetvā upapannā parittābhā nāma honti , tesaṃ dve kappā āyuppamāṇaṃ .Majjhimaṃ bhāvetvā upapannā appamāṇābhā nāma honti , tesaṃ cattāro kappā āyuppamāṇaṃ .Paṇītaṃ bhāvetvā upapannā ābhassarāP2.511 nāma honti , tesaṃ aṭṭha kappā āyuppamāṇaṃ .Idha pana ukkaṭṭhaparicchedavasena sabbepi te gahitā .Sabbesañhi tesaṃ kāyo ekavipphārova hoti , saññā pana avitakkavicāramattā vā avitakkaavicārā vāti nānā .
Subhakiṇhāti subhena okiṇṇā vikiṇṇā , subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanāti attho .Etesañhi ābhassarānaṃ viya na chijjitvā chijjitvā pabhā gacchati .Pañcakanaye pana parittamajjhimapaṇītassa catutthajjhānassa vasena soḷasadvattiṃsacatusaṭṭhikappāyukā parittasubhaappamāṇasubhasubhakiṇhā nāma hutvā nibbattanti .Iti sabbepi te ekattakāyā ceva catutthajjhānasaññāya ekattasaññino cāti veditabbā .Vehapphalāpi catutthaviññāṇaṭṭhitimeva bhajanti .Asaññasattā viññāṇābhāvā ettha saṅgahaṃ na gacchanti , sattāvāsesu gacchanti . Suddhāvāsā vivaṭṭapakkhe ṭhitā na sabbakālikā , kappasatasahassampi asaṅkhyeyyampi buddhasuññe loke nuppajjanti .Soḷasakappasahassabbhantare buddhesu uppannesuyeva uppajjanti , dhammacakkappavattassa bhagavato khandhavāraṭṭhānasadisā honti .Tasmā neva viññāṇaṭṭhitiṃ na sattāvāsaṃV2.91 bhajanti .Mahāsīvatthero pana –‘‘ na kho pana so sāriputta sattāvāso sulabharūpoM2.102 yo mayā anivutthapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehī ’’ ti ( ma . ni .1.160) iminā suttena suddhāvāsāpi catutthaviññāṇaṭṭhitiṃ catutthasattāvāsaṃyeva bhajantīti vadati , taṃ appaṭibāhiyattā suttassa anuññātaṃ .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīnaṃ attho visuddhimagge vutto .Nevasaññānāsaññāyatanaṃ pana yatheva saññāya , evaṃ viññāṇassapi sukhumattā neva viññāṇaṃ nāviññāṇaṃ .Tasmā viññāṇaṭṭhitīsu avatvā āyatanesu vuttaṃ .
128. Tatrāti tāsu viññāṇaṭṭhitīsu .
Tañca pajānātīti tañca viññāṇaṭṭhitiṃ pajānāti .Tassā ca samudayan ti ‘‘ avijjāsamudayā rūpasamudayo ’’ tiādinā ( paṭi . ma .1.49) nayena tassā samudayañca pajānāti .Tassā ca atthaṅgaman ti –‘‘ avijjānirodhāP2.512 rūpanirodho ’’ tiādinā nayena tassā atthaṅgamañca pajānāti .Assādan ti yaṃ rūpaṃ paṭicca … pe … yaṃ viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ viññāṇassa assādoti , evaṃ tassā assādañca pajānāti .Ādīnavan ti yaṃ rūpaṃ … pe … yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , ayaṃ viññāṇassa ādīnavoti , evaṃ tassā ādīnavañca pajānāti .Nissaraṇan ti yo rūpasmiṃ … pe … yo viññāṇe chandarāgavinayo , chandarāgappahānaṃ , idaṃ viññāṇassa nissaraṇanti ( saṃ . ni .2.26) evaṃ tassā nissaraṇañca pajānāti .Kallaṃ nu tenāti yuttaṃ nu tena bhikkhunā taṃ viññāṇaṭṭhitiṃ taṇhāmānadiṭṭhīnaṃ vasena ahanti vā mamanti vā abhinanditunti .Etenupāyena sabbattha veditabbo .Yattha pana rūpaṃ natthi , tattha catunnaṃ khandhānaṃ vasena , yattha viññāṇaṃ natthi , tattha ekassa khandhassa vasena samudayo yojetabbo .Āhārasamudayā āhāranirodhāti idañcettha padaṃ yojetabbaṃ .
Yato kho , ānanda , bhikkhūti yadā kho ānanda , bhikkhu .Anupādā vimuttoti catūhi upādānehi aggahetvā vimutto .Paññāvimuttoti paññāya vimutto .Aṭṭha vimokkhe asacchikatvā paññābaleneva nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca appavattiṃ katvā vimuttoti attho .So sukkhavipassako ca paṭhamajjhānādīsu aññatarasmiṃ ṭhatvā arahattaṃ pattoM2.103 cāti pañcavidho .Vuttampi cetaṃ –‘‘ katamo ca puggalo paññāvimutto ?Idhekacco puggalo na heva kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati , paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti , ayaṃ vuccati puggalo paññāvimutto ’’ ti ( pu . pa .15).