1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
656. Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati … pe … sāḷho migāranattāti ettha sāḷhoti tassa nāmaṃ ;
migāramātuyā pana nattā hoti , tena vuttaṃ –
‘‘ migāranattā ’’ ti .
Navakammikan ti navakammādhiṭṭhāyikaṃ .
Paṇḍitāti paṇḍiccena samannāgatā .
Byattāti veyyattikena samannāgatā .
Medhāvinīti pāḷiggahaṇe satipubbaṅgamāya paññāya atthaggahaṇe paññāpubbaṅgamāya satiyā samannāgatā .
Dakkhāti chekā ;
avirajjhitvā sīghaṃ kattabbakārinīti attho .
Analasāti ālasiyavirahitā .
Tatrupāyāyāti tesu tesu kammesu upāyabhūtāya .
Vīmaṃsāyāti kattabbakammupaparikkhāya
V0.163 .Samannāgatāti sampayuttā .
Alaṃ kātun ti samatthā taṃ taṃ kammaṃ kātuṃ .
Alaṃ saṃvidhātun ti evañca evañca idaṃ hotūti evaṃ saṃvidahitumpi samatthā .
Katākataṃ jānitun ti katañca akatañca jānituṃ .
Teti te ubho ;
sā ca sundarīnandā so ca sāḷhoti attho .
Bhattaggeti parivesanaṭṭhāne .
Nikūṭeti koṇasadisaṃ katvā dassite
P4.901 gambhīre .Vissaro me bhavissatīti virūpo me saro
M0.174 bhavissati ;vippakārasaddo bhavissatīti attho .
Patimānentīti apekkhamānā .
Kyāhan ti kiṃ ahaṃ .
Jarādubbalāti jarāya dubbalā .
Caraṇagilānāti pādarogena samannāgatā .
657-8.
Avassutāti kāyasaṃsaggarāgena avassutā ;
tintā kilinnāti attho .
Padabhājane panassa tameva rāgaṃ gahetvā ‘‘ sārattā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha sārattāti vatthaṃ viya raṅgajātena kāyasaṃsaggarāgena suṭṭhu rattā .
Apekkhavatīti tasseva rāgassa vasena tasmiṃ purise pavattāya apekkhāya samannāgatā .
Paṭibaddhacittāti tena rāgena tasmiṃ purise bandhitvā ṭhapitacittā viya .
Esa nayo dutiyapadavibhaṅgepi .
Purisapuggalassāti purisasaṅkhātassa puggalassa .
Adhakkhakan ti akkhakānaṃ adho .
Ubbhajāṇumaṇḍalan ti jāṇumaṇḍalānaṃ upari .
Padabhājane pana padapaṭipāṭiyā eva ‘‘ heṭṭhakkhakaṃ uparijāṇumaṇḍalan ’’ ti vuttaṃ .
Ettha ca ubbhakapparampi ubbhajāṇumaṇḍaleneva saṅgahitaṃ .
Sesaṃ mahāvibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ .
Purimāyo upādāyāti sādhāraṇapārājikehi pārājikāyo catasso upādāyāti attho .
Ubbhajāṇumaṇḍalikāti idaṃ pana imissā pārājikāya nāmamattaṃ , tasmā padabhājane na vicāritaṃ .
659. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni avassutādibhedena āpattibhedaṃ dassetuṃ ‘‘ ubhatoavassute ’’ tiādimāha .
Tattha ubhatoavassuteti ubhatoavassave ;
bhikkhuniyā ceva purisassa ca kāyasaṃsaggarāgena avassutabhāve satīti attho .
Kāyena kāyaṃ āmasatīti bhikkhunī yathāparicchinnena kāyena purisassa yaṃkiñci kāyaṃ puriso vā yena kenaci kāyena bhikkhuniyā yathāparicchinnaṃ kāyaṃ āmasati , ubhayathāpi bhikkhuniyā pārājikaṃ .
Kāyena kāyapaṭibaddhan ti vuttappakāreneva attano kāyena purisassa kāyapaṭibaddhaṃ .
Āmasatīti ettha sayaṃ vā āmasatu , tassa vā āmasanaṃ sādiyatu , thullaccayameva .
Kāyapaṭibaddhena kāyan ti attano vuttappakārakāyapaṭibaddhena purisassa kāyaṃ .
Āmasatīti idhāpi sayaṃ vā āmasatu , tassa vā āmasanaṃ sādiyatu , thullaccayameva .
Avasesapadesupi imināva
P4.902 nayena vinicchayo veditabbo .Sace
M0.175V0.164 pana bhikkhu ceva bhikkhunī ca hoti , tatra ce bhikkhunī āmasati , bhikkhu niccalo hutvā cittena sādiyati , bhikkhu āpattiyā na kāretabbo .Sace bhikkhu āmasati , bhikkhunī niccalā hutvā citteneva adhivāseti , kāyaṅgaṃ acopayamānāpi pārājikakkhette pārājikena , thullaccayakkhette thullaccayena , dukkaṭakkhette dukkaṭena kāretabbā .
Kasmā ?
‘‘ Kāyasaṃsaggaṃ sādiyeyyā ’’ ti vuttattā .
Ayaṃ aṭṭhakathāsu vinicchayo .
Evaṃ pana sati kiriyāsamuṭṭhānatā na dissati , tasmā tabbahulanayena sā vuttāti veditabbā .
660. Ubbhakkhakan ti akkhakānaṃ upari .
Adhojāṇumaṇḍalan ti jāṇumaṇḍalānaṃ heṭṭhā .
Ettha ca adhokapparampi adhojāṇumaṇḍaleneva saṅgahitaṃ .
662. Ekatoavassuteti ettha kiñcāpi ekatoti avisesena vuttaṃ , tathāpi bhikkhuniyā eva avassute sati ayaṃ āpattibhedo vuttoti veditabbo .
Tatrāyaṃ ādito paṭṭhāya vinicchayo – bhikkhunī kāyasaṃsaggarāgena avassutā , purisopi tatheva .
Adhakkhake ubbhajāṇumaṇḍale kāyappadese kāyasaṃsaggasādiyane sati bhikkhuniyā pārājikaṃ .
Bhikkhuniyā kāyasaṃsaggarāgo , purisassa methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā suddhacittaṃ vā hotu , thullaccayameva .
Bhikkhuniyā methunarāgo , purisassa kāyasaṃsaggarāgo vā methunarāgo vā gahessitapemaṃ vā suddhacittaṃ vā hotu , dukkaṭaṃ .
Bhikkhuniyā gehassitapemaṃ , purisassa vuttesu catūsu yaṃ vā taṃ vā hotu , dukkaṭameva .
Bhikkhuniyā suddhacittaṃ , purisassa vuttesu catūsu yaṃ vā taṃ vā hotu , anāpatti .
Sace pana bhikkhu ceva hoti bhikkhunī ca ubhinnaṃ kāyasaṃsaggarāgo , bhikkhussa saṅghādiseso , bhikkhuniyā pārājikaṃ .
Bhikkhuniyā kāyasaṃsaggarāgo , bhikkhussa methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā , bhikkhuniyā thullaccayaṃ , bhikkhussa dukkaṭaṃ .
Ubhinnaṃ methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā , ubhinnampi dukkaṭameva .
Yassa yattha suddhacittaṃ , tassa tattha anāpatti .
Ubhinnampi suddhacittaṃ , ubhinnampi anāpatti .
663. Anāpatti
M0.176 asañciccātiādīsu virajjhitvā vā āmasantiyā aññavihitāya vā ‘‘ ayaṃ puriso vā itthī vā ’’ ti ajānantiyā vā tena phuṭṭhāyapi taṃ phassaṃ asādiyantiyā vā āmasanepi sati anāpatti .Sesaṃ sabbattha uttānameva
P4.903 .Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ
V0.165 – kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , akusalacittaṃ , dvivedananti .Paṭhamapārājikaṃ .