3. Nayamukhamātikāvaṇṇanā
Tattha saṅgahitenaasaṅgahitapadādīsu saccādīhipi yathāsambhavaṃ saṅgahāsaṅgaho yadipi vutto , so pana saṅgāhakabhūtehi tehi vutto , na saṅgahabhūtehi , sopi ‘‘ cakkhāyatanena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā ’’ tiādinā pucchitabbavissajjitabbadhammuddhāre tatthāpi khandhādīheva saṅgahehi niyametvā vutto , tasmā ‘‘ tīhi saṅgaho , tīhi asaṅgaho ’’ ti vuttaṃ .
3. Nayānaṃ pavattidvārabhūtā saṅgahāsaṅgahaviyogīsahayogīdhammā nayamukhānīti tesaṃ uddeso nayamukhamātikā .
Cuddasapi hi saṅgahāsaṅgahasampayogavippayogānaṃ vomissakatāvasena pavattāti yehi te cattāropi honti , te dhammā cuddasannampi nayānaṃ mukhāni hontīti .
Pucchitabbavissajjitabbadhammuddhārepi pana pucchāvissajjanesu ca rūpakkhandhādīnaṃ araṇantānaṃ yathāsambhavaṃ sampayogavippayogā catūheva khandhehi hontīti ‘‘ catūhi sampayogo , catūhi vippayogo ’’ ti vuttaṃ .
Nanu ca vippayogo rūpanibbānehipi hoti , kasmā ‘‘ catūhi vippayogo ’’ ti vuttanti ?
Rūpanibbānehi bhavantassapi catūheva bhāvato .
Na hi rūpaṃ rūpena nibbānena vā vippayuttaṃ hoti , nibbānaṃ vā rūpena , catūheva pana khandhehi hotīti catunnaṃ khandhānaṃ rūpanibbānehi vippayogopi vippayujjamānehi catūhi khandhehi niyamito tehi vinā vippayogābhāvato .
So cāyaṃ
V0.5 vippayogo anārammaṇassa , anārammaṇaanārammaṇamissakehi missakassa ca na hoti , anārammaṇassa pana missakassa ca sārammaṇena , sārammaṇassa sārammaṇena anārammaṇena missakena ca hotīti veditabbo .
4. Lakkhaṇamātikāvaṇṇanā
Yathāvuttadhammā yathārahaṃ khandhāyatanadhātuyo arūpino ca khandhāti tesaṃ uddeso nayamukhamātikā .
Tenāha ‘‘ nayānan ’’ tiādi .Viyujjanasīlā , viyogo vā etesaṃ atthīti viyogino , tathā sahayogino , saṅgahāsaṅgahadhammā ca viyogīsahayogīdhammā ca saṅgahā … pe … dhammā , saṅgaṇhanāsaṅgaṇhanavasena viyujjanasaṃyujjanavasena ca pavattanakasabhāvāti attho .
Cuddasapītiādinā tamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti .
Yehīti yehi khandhādīhi arūpakkhandhehi ca .
Saccādīhipīti saccaindriyapaṭiccasamuppādādīhipi saha .
Yathāsambhavan ti sambhavānurūpaṃ , yaṃ yaṃ padaṃ saṅgahito asaṅgahitoti ca vattuṃ yuttaṃ , taṃ tanti attho .
So panāti saṅgahāsaṅgaho .
Saṅgāhakabhūtehīti saṅgahaṇakiriyāya kattubhūtehi .
Tehīti saccādīhi .
Na saṅgahabhūtehīti saṅgahaṇakiriyāya karaṇabhūtehi saccādīhi saṅgahāsaṅgaho na vutto .
Tatthāpi hi khandhāyatanadhātuyo eva karaṇabhūtāti dasseti .
Khandhādīheva saṅgahehīti khandhādīhiyeva saṅgaṇhanakiriyāya karaṇabhūtehi ,‘‘ khandhasaṅgahena saṅgahitā , āyatanasaṅgahena asaṅgahitā
V0.6 , dhātusaṅgahena asaṅgahitā , te dhammā catūhi khandhehi , dvīhāyatanehi , aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā ’’ ti saṅgahāsaṅgaho niyametvā vutto .
Tasmāti yasmā saccādīni saṅgāhakabhāvena vuttāni , na saṅgahabhāvena , khandhādīniyeva ca saṅgahabhāvena vuttāni , tasmā .
KasmāM0.5 panettha saccādayo saṅgahavasena na vuttāti ?
Tathādesanāya asambhavato .
Na hi sakkā rūpakkhandhādīnaṃ samudayasaccādīhi , saññādīnaṃ vā indriyādīhi saṅgahanayena pucchituṃ vissajjituṃ vāti .
Tathā ariyaphalādīsu uppannavedanādīnaṃ saccavinimuttatāya ‘‘ vedanākkhandho katihi saccehi saṅgahito ’’ ti pucchitvāpi ‘‘ ekena saccena saṅgahito ’’ tiādinā niyametvā saṅgahaṃ dassetuṃ na sakkāti .Yathāsambhavan ti yehi sampayogo , yehi ca vippayogo , tadanurūpaṃ .
Rūpaṃ rūpena nibbānena vā vippayuttaṃ na hoti , nibbānaṃ vā rūpena .
Kasmā ?
Sampayuttanti anāsaṅkanīyasabhāvattā .
Catunnañhi khandhānaṃ aññamaññaṃ sampayogībhāvato ‘‘ rūpanibbānehipi so atthi natthī ’’ ti siyā āsaṅkā , tasmā tesaṃ itarehi , itaresañca tehi vippayogo vuccati , na pana rūpassa rūpena , nibbānena vā , nibbānassa vā rūpena katthaci sampayogo atthīti tadāsaṅkābhāvato vippayogopi rūpassa rūpanibbānehi , nibbānassa vā tena na vuccati , arūpakkhandhehiyeva pana vuccatīti āha ‘‘ catūhevā ’’ tiādi .
Anārammaṇassa cakkhāyatanādikassa .
Anārammaṇaanārammaṇamissakehīti anārammaṇena sotāyatanādinā anārammaṇamissakena ca dhammāyatanādinā .
Missakassa dhammāyatanādikassa .
Anārammaṇaanārammaṇamissakehi na hotīti yojetabbaṃ .
Yesaṃ pana yehi hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ anārammaṇassa panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Yathā hi sārammaṇassa anārammaṇena anārammaṇamissakena ca vippayogo hoti , evaṃ sārammaṇenapi so hotiyeva .
Tena viya anārammaṇassa anārammaṇamissakassa cāti daṭṭhabbaṃ .
3. Nayānaṃ saṅgahādippakāravisesānaṃ pavatti desanā , tassā viniggamaṭṭhānatāya dvāraṃ .
Te cattāroti te saṅgahādayo cattāro .