5. Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā
5. Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā
193. Vuttanayenāti yasmā saṅgahappavattivisesavirahito asaṅgahitadhammavisesanissito pañcamanayo , tasmā yo ettha kenaci asaṅgahitena dhammavisesena puna asaṅgahito dhammaviseso asaṅgahitena asaṅgahito asaṅgahitatāya pucchitabbo vissajjitabbo ca .
Tameva tāva yathāniddhāritaṃ
V0.21 dassento ‘‘ rūpakkhandhena ye dhammā khandha … pe … asaṅgahitā , tehi dhammehi ye dhammā khandha … pe … asaṅgahitāti āhā ’’ ti catutthanaye vuttanayānusārena .Yathāniddhāritadhammadassanan ti pāḷiyaṃ niddhāritappakāradhammadassanaṃ .
Saha sukhumarūpenāti sasukhumarūpaṃ , tena sukhumarūpena saddhiṃ gahitaṃ viññāṇaṃ , tena sahitadhammasamudāyā sasukhuma … pe … dāyā .
193. Asaṅgahitenaasaṅgahitapadaniddesepi vuttanayeneva yathāniddhāritadhammadassanaṃ veditabbaṃ .
Ettha ca sasukhumarūpaviññāṇasahitadhammasamudāyā ye te dukkhasaccaanidassanaappaṭighaacetasikānupādāsadisā satipi ekena dvīhi vā saṅgahehi kesañci asaṅgāhakatte tīhipi asaṅgahetabbassa abhāvato paripuṇṇasaṅgahāsaṅgāhakā na honti , abyākatadhammasadisā kenaci saṅgahena asaṅgahetabbabhāvato asaṅgāhakā eva na honti , tena te asaṅgāhakabhāvena na uddhaṭā , itare pana tabbipariyāyena uddhaṭāti .
Yaṃ
M0.17V0.17 pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tādisena hi padena nibbānaṃ khandhasaṅgahamattaṃ na gaccheyyā ’’ ti vuttaṃ , taṃ dukkhasaccaṃ sandhāya vuttaṃ .
Anidassanaappaṭighesu pana asaṅgāhakesu nibbānaṃ antogadhaṃ , na ca tadeva tassa asaṅgāhakanti .
Ke pana teti āha ‘‘ dukkhasaccā ’’ tiādi .Kesañcīti nibbānacakkhāyatanādīnaṃ .
Tīhipi saṅgahehi .
Paripuṇṇasaṅgahehi tīhipi saṅgahehi asaṅgāhakā paripuṇṇasaṅgahāsaṅgāhakā .
Abyākatadhammasadisā nevadassanenanabhāvanāyapahātabbanevasekkhānāsekkhādayo .
Itareti rūpakkhandhādayo .
Tabbipariyāyenāti vuttavipariyāyena , tīhipi saṅgahehi asaṅgahetabbassa atthitāya paripuṇṇasaṅgahāsaṅgāhakattāti attho .
Asaṅgāhakesu nibbānaṃ antogadhaṃ , tasmā taṃ anidassanaappaṭighehi asaṅgahetabbaṃ na hotīti attho .
Tenāha ‘‘ na ca tadeva tassa asaṅgāhakan ’’ ti .
‘‘ Vedanākkhandhena ye dhammā ’’ tiādayo nava pañhā dutiyapañhādayo , te paṭhamapañhena saddhiṃ dasa , nāmarūpapañhādayo pana catuvīsatīti āha ‘‘ sabbepi catuttiṃsa hontī ’’ ti .
Rūpakkhandhādivisesakapadan ti ‘‘ rūpakkhandhenā ’’ tiādinā asaṅgāhakattena visesakaṃ rūpakkhandhādipadaṃ .
Sadisavissajjanānaṃ vasena samodhānetvā katehi saddhin ti evaṃ katehi dutiyapañhādīhi saddhiṃ paṭhamapañhanāmarūpapañhādayo sabbepi catuttiṃsa hontīti attho .
Pucchāyāti ca pucchanatthanti attho .
‘‘ Rūpakkhandhenā ’’ tiādi sabbampi vā viññāpetuṃ icchitabhāvena vacanaṃ pañhabhāvato pucchā .
Tenāha aṭṭhakathāyaṃ
M0.21 ‘‘ pañhā panettha … pe … catuttiṃsa hontī ’’ ti .Yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ , tadevāti rūpakkhandhādivisesakapadaṃ vadati , na niddhārite pucchitabbadhamme .
Te hi lakkhaṇato dassitā , na padena sarūpatoti .
Tattha tadevāti eva-saddena na taṃ kadāci saṅgahitena asaṅgahitaṃ na hotīti uddhaṭasseva asaṅgahitenaasaṅgahitabhāve niyatataṃ aññassa ca aniyatataṃ dassetīti veditabbaṃ .
‘‘ Tadeva yehi asaṅgahitan ’’ ti ettha hi ‘‘ niyamato ’’ ti sakkā vacanaseso yojetunti .
Atha vā tadevāti pucchāya uddhaṭameva evaṃpakārameva hutvā yehi asaṅgahitan ti tassa pucchāya uddhaṭabhāvena evaṃ asaṅgahitenaasaṅgahitabhāvaniyamanattho eva-saddo , na aññassa asaṅgahitenaasaṅgahitatānivāraṇatthoti daṭṭhabbo .
Pucchāya uddhaṭañhi aññasahitaṃ asahitañca asaṅgahitena asaṅgahitaṃ hoti .
Rūpakkhandhādīni hi aññasahitāni viññāṇakkhandhādīni asahitānīti .
Te hi lakkhaṇato dassitāti te niddhāritadhammā teneva asaṅgahitāsaṅgahitatāya niddhāraṇasaṅkhātena lakkhaṇena dassitā .
Tadevāti eva-saddenāti ‘‘ tadevā ’’ ti ettha eva-saddena .
‘‘ Yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ , taṃ khandhādīhi asaṅgahitan ’’ ti ettha ‘‘ khandhādīhevā ’’ ti avadhāraṇaṃ nippayojanaṃ pakārantarassa abhāvato .
‘‘ Tīhi asaṅgaho ’’ ti hi vuttaṃ .
Tathā ‘‘ asaṅgahitamevā ’’ ti saṅgahitatānivattanassa anadhippetattā .
Avasesā saṅgahitāti idaṃ avasesā asaṅgahitā na hontīti evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tadevāti pana icchitaṃ uddhaṭasseva asaṅgahitenaasaṅgahitabhāvassa avadhāretabbattāti dassento ‘‘ na kadācī ’’ tiādimāha .
Tattha aññassāti anuddhaṭassa .
Aniyatataṃ dassetīti idaṃ avadhāraṇaphaladassanaṃ .
Tehipi viññāṇadhammehi te rūpadhammāva tīhi saṅgahehi asaṅgahitāti pucchāya uddhaṭā tīhipi saṅgahehi asaṅgāhakā hutvā asaṅgahitāti adhippāyo .
Anuddhaṭā vedanādayopi hi asaṅgahitā evāti .
Ettha ca paṭhame naye vedanādayopi viññāṇena asaṅgahitāti vuttā , dutiye rūpadhammāvāti ayaṃ viseso .
Niyamatoti sakkā vacanaseso yojetun ti idampi eva-kārena siddhamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ vuttaṃ .
Yato hi eva-kāro , tato aññattha niyamoti .
Evaṃpakāramevāti pucchāya uddhaṭappakārameva , yaṃ pakāraṃ pucchāya uddhaṭaṃ , taṃpakāramevāti attho .
Tassāti
V0.22 asaṅgahitassa .Aññassāti pucchāya anuddhaṭappakārassa .
Etena yo pucchāya uddhaṭo tīhipi saṅgahehi asaṅgahito , tasseva idha pucchitabbavissajjitabbabhāvo , na aññassāti dasseti .
Tenāha ‘‘ pucchāya uddhaṭañhī ’’ tiādi .
Āyatanadhātusaṅgahavasena cettha rūpakkhandhādīnaṃ aññasahitatā , viññāṇakkhandhādīnaṃ asahitatā ca veditabbā .
Vedanādayo hi rūpaviññāṇeheva khandhādisaṅgahena asaṅgahitāti oḷārikarūpehi viññāṇena ca tīhipi saṅgahehi asaṅgahitāti attho .
Rūpekadeso hi ettha rūpaggahaṇena gahitoti .
Avasesā vedanādayo tayo khandhā nibbānañca sakalena rūpakkhandhena tesaṃ saṅgaho natthīti ‘‘ saṅgahitā ’’ ti na sakkā vattuṃ , ekadesena pana saṅgaho atthīti ‘‘ asaṅgahitā na hontīti evaṃ daṭṭhabban ’’ ti āha .
‘‘ Rūpadhammāvā ’’ ti niyamanaṃ pucchāya uddhaṭabhāvāpekkhanti dassento ‘‘ pucchāya … pe … adhippāyo ’’ ti āha .
Tena vuttaṃ ‘‘ anuddhaṭā vedanādayopi hi asaṅgahitā evā ’’ ti .
Etthāti etasmiṃ pañcamanayaniddese .
Paṭhame nayeti paṭhame atthavikappe .
Tathā dutiyeti etthāpi .
Rūpaviññāṇehīti asukhumarūpadhammehi viññāṇena cāti ayamettha adhippāyoti dassento ‘‘ oḷārika … pe … attho ’’ ti āha .
Kathaṃ pana rūpadhammāti vutte oḷārikarūpasseva gahaṇanti āha ‘‘ rūpekadeso hi ettha rūpaggahaṇena gahito ’’ ti .
196. Catutthapañhe cakkhāyatanaṃ vedanādīhi catūhīti ettha cakkhāyatanan ti etena pucchāya uddhaṭaṃ asaṅgāhakaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ .
Cakkhāyatanena pana asaṅgahitena asaṅgahitāni dasa oḷārikāyatanāni na cakkhāyatanamevāti .
196. Asaṅgāhakan ti
M0.22 ‘‘ cakkhāyatanena … pe … asaṅgahitā ’’ ti evaṃ asaṅgāhakabhāvena vuttaṃ pucchitabbavissajjetabbabhāvena vuttampi kāmaṃ vedanādīheva catūhi asaṅgahitaṃ , taṃ pana na cakkhāyatanamevāti dassetuṃ ‘‘ cakkhāyatanena panā ’’ tiādi vuttaṃ .‘‘ Rūpañca dhammāyatanan ’’ tiādinā yehi dhammehi tīhipi saṅgahehi asaṅgahitaṃ taṃ viññāṇameva hoti , asaṅgahitena tena
M0.18 asaṅgahitañca viññāṇavajjaṃ sabbaṃ teva dhamme udāneti .
Sadisavissajjanā hi ekato udānetvā dassetabbā .
Tattha paṭhamena rūpakkhandhena sadisavissajjanesu ekato udānetvā dassitesu aññe visadisavissajjanāV0.18 nayadānena dassitā honti .
Tenāha ‘‘ rūpañca dhammāyatananti … pe … aññenākārena saṅkhipitvā dassitā ’’ ti .
Yehi dhammehīti khandhādīsu yehi .
Sabbaṃ dhammajātaṃ teva rūpādike dhamme udāneti pāḷiyaṃ .
Kasmā panetaṃ udānetīti āha ‘‘ sadisavissajjanā ’’ tiādi .
Paṭhamena udānena .
Dveti ‘‘ bāhirā upādā dve ’’ ti ettha vuttaṃ dve-saddaṃ sandhāyāha .
Tassa asaṅgahitassa .
Yathādassitassāti ‘‘ rūpan ’’ tiādinā dassitappakārassa .
Dhammanvayañāṇuppādanaṃ nayadānaṃ .
‘‘ Rūpaṃ dhammāyatanan ’’ tiādīnaṃ padānaṃ vasena dvevīsapadiko esa nayo .Tattha dve bhavāti asaññekavokārabhavā .
Dveti bāhirupādādhamme eva sandhāya vuttaṃ .
Yena asaṅgāhakena asaṅgahitena asaṅgahitaṃ pucchitabbaṃ vissajjitabbañca paricchijjati , so rūpakkhandhādiko tassa pucchāvissajjanānañca nissayabhāvato ‘‘ visayo ’’ ti vutto , yathādassitassa pana uddānassa nayadānamattattā ‘‘ nayo ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Dvevīsanayo cā ’’ tipi pāṭho , dvevīsapadiko esa nayo cāti attho .
Pañcamanayaasaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pañcamanayaasaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā niṭṭhitā .