Issues
Select Version
Dhātukathā-aṭṭhakathā
Dhātukathā-aṭṭhakathā

Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

5. Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā 5. Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā

193. Vuttanayenāti yasmā saṅgahappavattivisesavirahito asaṅgahitadhammavisesanissito pañcamanayo , tasmā yo ettha kenaci asaṅgahitena dhammavisesena puna asaṅgahito dhammaviseso asaṅgahitena asaṅgahito asaṅgahitatāya pucchitabbo vissajjitabbo ca . Tameva tāva yathāniddhāritaṃV0.21 dassento ‘‘ rūpakkhandhena ye dhammā khandha … pe … asaṅgahitā , tehi dhammehi ye dhammā khandha … pe … asaṅgahitāti āhā ’’ ti catutthanaye vuttanayānusārena .
Yathāniddhāritadhammadassanan ti pāḷiyaṃ niddhāritappakāradhammadassanaṃ .
Saha sukhumarūpenāti sasukhumarūpaṃ , tena sukhumarūpena saddhiṃ gahitaṃ viññāṇaṃ , tena sahitadhammasamudāyā sasukhuma … pe … dāyā .
193. Asaṅgahitenaasaṅgahitapadaniddesepi vuttanayeneva yathāniddhāritadhammadassanaṃ veditabbaṃ . Ettha ca sasukhumarūpaviññāṇasahitadhammasamudāyā ye te dukkhasaccaanidassanaappaṭighaacetasikānupādāsadisā satipi ekena dvīhi vā saṅgahehi kesañci asaṅgāhakatte tīhipi asaṅgahetabbassa abhāvato paripuṇṇasaṅgahāsaṅgāhakā na honti , abyākatadhammasadisā kenaci saṅgahena asaṅgahetabbabhāvato asaṅgāhakā eva na honti , tena te asaṅgāhakabhāvena na uddhaṭā , itare pana tabbipariyāyena uddhaṭāti . YaṃM0.17V0.17 pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tādisena hi padena nibbānaṃ khandhasaṅgahamattaṃ na gaccheyyā ’’ ti vuttaṃ , taṃ dukkhasaccaṃ sandhāya vuttaṃ . Anidassanaappaṭighesu pana asaṅgāhakesu nibbānaṃ antogadhaṃ , na ca tadeva tassa asaṅgāhakanti . Ke pana teti āha ‘‘ dukkhasaccā ’’ tiādi .
Kesañcīti nibbānacakkhāyatanādīnaṃ .
Tīhipi saṅgahehi .
Paripuṇṇasaṅgahehi tīhipi saṅgahehi asaṅgāhakā paripuṇṇasaṅgahāsaṅgāhakā .
Abyākatadhammasadisā nevadassanenanabhāvanāyapahātabbanevasekkhānāsekkhādayo .
Itareti rūpakkhandhādayo .
Tabbipariyāyenāti vuttavipariyāyena , tīhipi saṅgahehi asaṅgahetabbassa atthitāya paripuṇṇasaṅgahāsaṅgāhakattāti attho .
Asaṅgāhakesu nibbānaṃ antogadhaṃ , tasmā taṃ anidassanaappaṭighehi asaṅgahetabbaṃ na hotīti attho .
Tenāha ‘‘ na ca tadeva tassa asaṅgāhakan ’’ ti .
‘‘ Vedanākkhandhena ye dhammā ’’ tiādayo nava pañhā dutiyapañhādayo , te paṭhamapañhena saddhiṃ dasa , nāmarūpapañhādayo pana catuvīsatīti āha ‘‘ sabbepi catuttiṃsa hontī ’’ ti .
Rūpakkhandhādivisesakapadan ti ‘‘ rūpakkhandhenā ’’ tiādinā asaṅgāhakattena visesakaṃ rūpakkhandhādipadaṃ .
Sadisavissajjanānaṃ vasena samodhānetvā katehi saddhin ti evaṃ katehi dutiyapañhādīhi saddhiṃ paṭhamapañhanāmarūpapañhādayo sabbepi catuttiṃsa hontīti attho . Pucchāyāti ca pucchanatthanti attho . ‘‘ Rūpakkhandhenā ’’ tiādi sabbampi vā viññāpetuṃ icchitabhāvena vacanaṃ pañhabhāvato pucchā . Tenāha aṭṭhakathāyaṃM0.21 ‘‘ pañhā panettha … pe … catuttiṃsa hontī ’’ ti .
Yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ , tadevāti rūpakkhandhādivisesakapadaṃ vadati , na niddhārite pucchitabbadhamme . Te hi lakkhaṇato dassitā , na padena sarūpatoti . Tattha tadevāti eva-saddena na taṃ kadāci saṅgahitena asaṅgahitaṃ na hotīti uddhaṭasseva asaṅgahitenaasaṅgahitabhāve niyatataṃ aññassa ca aniyatataṃ dassetīti veditabbaṃ . ‘‘ Tadeva yehi asaṅgahitan ’’ ti ettha hi ‘‘ niyamato ’’ ti sakkā vacanaseso yojetunti . Atha vā tadevāti pucchāya uddhaṭameva evaṃpakārameva hutvā yehi asaṅgahitan ti tassa pucchāya uddhaṭabhāvena evaṃ asaṅgahitenaasaṅgahitabhāvaniyamanattho eva-saddo , na aññassa asaṅgahitenaasaṅgahitatānivāraṇatthoti daṭṭhabbo . Pucchāya uddhaṭañhi aññasahitaṃ asahitañca asaṅgahitena asaṅgahitaṃ hoti . Rūpakkhandhādīni hi aññasahitāni viññāṇakkhandhādīni asahitānīti . Te hi lakkhaṇato dassitāti te niddhāritadhammā teneva asaṅgahitāsaṅgahitatāya niddhāraṇasaṅkhātena lakkhaṇena dassitā .
Tadevāti eva-saddenāti ‘‘ tadevā ’’ ti ettha eva-saddena . ‘‘ Yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ , taṃ khandhādīhi asaṅgahitan ’’ ti ettha ‘‘ khandhādīhevā ’’ ti avadhāraṇaṃ nippayojanaṃ pakārantarassa abhāvato . ‘‘ Tīhi asaṅgaho ’’ ti hi vuttaṃ . Tathā ‘‘ asaṅgahitamevā ’’ ti saṅgahitatānivattanassa anadhippetattā .
Avasesā saṅgahitāti idaṃ avasesā asaṅgahitā na hontīti evaṃ daṭṭhabbaṃ . Tadevāti pana icchitaṃ uddhaṭasseva asaṅgahitenaasaṅgahitabhāvassa avadhāretabbattāti dassento ‘‘ na kadācī ’’ tiādimāha .
Tattha aññassāti anuddhaṭassa .
Aniyatataṃ dassetīti idaṃ avadhāraṇaphaladassanaṃ .
Tehipi viññāṇadhammehi te rūpadhammāva tīhi saṅgahehi asaṅgahitāti pucchāya uddhaṭā tīhipi saṅgahehi asaṅgāhakā hutvā asaṅgahitāti adhippāyo . Anuddhaṭā vedanādayopi hi asaṅgahitā evāti . Ettha ca paṭhame naye vedanādayopi viññāṇena asaṅgahitāti vuttā , dutiye rūpadhammāvāti ayaṃ viseso . Niyamatoti sakkā vacanaseso yojetun ti idampi eva-kārena siddhamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ vuttaṃ . Yato hi eva-kāro , tato aññattha niyamoti .
Evaṃpakāramevāti pucchāya uddhaṭappakārameva , yaṃ pakāraṃ pucchāya uddhaṭaṃ , taṃpakāramevāti attho .
TassātiV0.22 asaṅgahitassa .
Aññassāti pucchāya anuddhaṭappakārassa . Etena yo pucchāya uddhaṭo tīhipi saṅgahehi asaṅgahito , tasseva idha pucchitabbavissajjitabbabhāvo , na aññassāti dasseti .
Tenāha ‘‘ pucchāya uddhaṭañhī ’’ tiādi .
Āyatanadhātusaṅgahavasena cettha rūpakkhandhādīnaṃ aññasahitatā , viññāṇakkhandhādīnaṃ asahitatā ca veditabbā .
Vedanādayo hi rūpaviññāṇeheva khandhādisaṅgahena asaṅgahitāti oḷārikarūpehi viññāṇena ca tīhipi saṅgahehi asaṅgahitāti attho . Rūpekadeso hi ettha rūpaggahaṇena gahitoti . Avasesā vedanādayo tayo khandhā nibbānañca sakalena rūpakkhandhena tesaṃ saṅgaho natthīti ‘‘ saṅgahitā ’’ ti na sakkā vattuṃ , ekadesena pana saṅgaho atthīti ‘‘ asaṅgahitā na hontīti evaṃ daṭṭhabban ’’ ti āha .
‘‘ Rūpadhammāvā ’’ ti niyamanaṃ pucchāya uddhaṭabhāvāpekkhanti dassento ‘‘ pucchāya … pe … adhippāyo ’’ ti āha . Tena vuttaṃ ‘‘ anuddhaṭā vedanādayopi hi asaṅgahitā evā ’’ ti . Etthāti etasmiṃ pañcamanayaniddese . Paṭhame nayeti paṭhame atthavikappe . Tathā dutiyeti etthāpi . Rūpaviññāṇehīti asukhumarūpadhammehi viññāṇena cāti ayamettha adhippāyoti dassento ‘‘ oḷārika … pe … attho ’’ ti āha . Kathaṃ pana rūpadhammāti vutte oḷārikarūpasseva gahaṇanti āha ‘‘ rūpekadeso hi ettha rūpaggahaṇena gahito ’’ ti .
196. Catutthapañhe cakkhāyatanaṃ vedanādīhi catūhīti ettha cakkhāyatanan ti etena pucchāya uddhaṭaṃ asaṅgāhakaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ . Cakkhāyatanena pana asaṅgahitena asaṅgahitāni dasa oḷārikāyatanāni na cakkhāyatanamevāti . 196. Asaṅgāhakan tiM0.22 ‘‘ cakkhāyatanena … pe … asaṅgahitā ’’ ti evaṃ asaṅgāhakabhāvena vuttaṃ pucchitabbavissajjetabbabhāvena vuttampi kāmaṃ vedanādīheva catūhi asaṅgahitaṃ , taṃ pana na cakkhāyatanamevāti dassetuṃ ‘‘ cakkhāyatanena panā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Rūpañca dhammāyatanan ’’ tiādinā yehi dhammehi tīhipi saṅgahehi asaṅgahitaṃ taṃ viññāṇameva hoti , asaṅgahitena tenaM0.18 asaṅgahitañca viññāṇavajjaṃ sabbaṃ teva dhamme udāneti . Sadisavissajjanā hi ekato udānetvā dassetabbā . Tattha paṭhamena rūpakkhandhena sadisavissajjanesu ekato udānetvā dassitesu aññe visadisavissajjanāV0.18 nayadānena dassitā honti . Tenāha ‘‘ rūpañca dhammāyatananti … pe … aññenākārena saṅkhipitvā dassitā ’’ ti . Yehi dhammehīti khandhādīsu yehi . Sabbaṃ dhammajātaṃ teva rūpādike dhamme udāneti pāḷiyaṃ . Kasmā panetaṃ udānetīti āha ‘‘ sadisavissajjanā ’’ tiādi . Paṭhamena udānena . Dveti ‘‘ bāhirā upādā dve ’’ ti ettha vuttaṃ dve-saddaṃ sandhāyāha . Tassa asaṅgahitassa . Yathādassitassāti ‘‘ rūpan ’’ tiādinā dassitappakārassa . Dhammanvayañāṇuppādanaṃ nayadānaṃ . ‘‘ Rūpaṃ dhammāyatanan ’’ tiādīnaṃ padānaṃ vasena dvevīsapadiko esa nayo .
Tattha dve bhavāti asaññekavokārabhavā . Dveti bāhirupādādhamme eva sandhāya vuttaṃ . Yena asaṅgāhakena asaṅgahitena asaṅgahitaṃ pucchitabbaṃ vissajjitabbañca paricchijjati , so rūpakkhandhādiko tassa pucchāvissajjanānañca nissayabhāvato ‘‘ visayo ’’ ti vutto , yathādassitassa pana uddānassa nayadānamattattā ‘‘ nayo ’’ ti vuttaṃ . ‘‘ Dvevīsanayo cā ’’ tipi pāṭho , dvevīsapadiko esa nayo cāti attho . Pañcamanayaasaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā niṭṭhitā . Pañcamanayaasaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā niṭṭhitā .