238. Yoniso paccavekkhaṇena natthi ettha chandarāgoti nicchandarāgo , taṃ nicchandarāgaṃ .Kadāci uposathikabhāvena samādinnasīlāpi honti kadāci noti anibaddhasīlānaṃ gahaṭṭhānaṃ .Sīlasamādānabhāvato antarāyakaraṃ .Vatthukāmānaṃ sacchandarāgaparibhogañca .Apaccavekkhaṇena bhikkhūnaṃ āvaraṇakaraṃ .Paccayānaṃ sacchandarāgaparibhogañca .Ayaṃ ariṭṭho duggahitāya pariyattiyā vasena amhe ceva abbhācikkhati , attānañca khanati , bahuñca apuññaṃ pasavatīti evaṃ saññā mā hontūti duggahitāya pariyattiyā dosaṃ dassento āha .
Uggaṇhantīti sajjhāyanti ceva vācuggataṃ karontā dhārenti cāti attho .
Suttan tiādinā navappabhedampi pariyattidhammaṃ pariyādiyati .Kathaṃ suttaṃ navappabhedaṃ ?Sagāthakañhi suttaṃ geyyaṃ , niggāthakaṃ suttaṃ veyyākaraṇaṃ , tadubhayavinimuttañca suttaṃ udānādivisesasaññāvirahitaṃ natthi , yaṃ suttaṅgaṃ siyā , maṅgalasuttādīnañca suttaṅgasaṅgaho na siyā gāthābhāvato dhammapadādīnaṃ viya , geyyaṅgasaṅgaho vā siyā sagāthakattā sagāthāvaggassa viya , tathā ubhatovibhaṅgādīsu sagāthakappadesānanti ?Vuccate –Suttanti
V2.82 sāmaññavidhi , visesavidhayo pare ;Sanimittā nirūḷhattā , sahatāññena naññato .( dī . ni . ṭī .1. nidānakathāvaṇṇanā ; a . ni . ṭī .2.4.6; sārattha . ṭī .1. bāhiranidānakathā );
SabbassapiM2.86 hi buddhavacanassa suttanti ayaṃ sāmaññavidhi .Tenevāha āyasmā mahākaccāno nettiyaṃ ( netti .1. saṅgahavāra )‘‘ navavidhasuttantapariyeṭṭhī ’’ ti .‘‘ Ettakaṃ tassa bhagavato suttāgataṃ suttapariyāpannaṃ ( pāci .655,1242), sakavāde pañca suttasatānī ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha . nidānakathā ; kathā . aṭṭha . nidānakathā ) evamādi ca etassa atthassa sādhakaṃ .Tadekadesesu pana geyyādayo visesavidhayo tena tena nimittena patiṭṭhitā .Tathā hi geyyassa sagāthakattaṃ tabbhāvanimittaṃ .Lokepi hi sasilokaṃ sagāthakaṃ vā cuṇṇiyaganthaṃ ‘‘ geyyan ’’ ti vadanti .Gāthāvirahe pana sati pucchaṃ katvā vissajjanabhāvo veyyākaraṇassa tabbhāvanimittaṃ .Pucchāvissajjanañhi ‘‘ byākaraṇan ’’ ti vuccati , byākaraṇameva veyyākaraṇaṃ .
Evaṃ sante sagāthakādīnampi pucchaṃ katvā vissajjanavasena pavattānaṃ veyyākaraṇabhāvo āpajjatīti ?Nāpajjati geyyādisaññānaṃ anokāsabhāvato ,‘‘ gāthāvirahe satī ’’ ti visesitattā ca .Tathā hi dhammapadādīsu kevalaṃ gāthābandhesu , sagāthakattepi somanassañāṇamayikagāthāyuttesu ,‘‘ vuttañhetan ’’ ti ( itivu .1) ādivacanasambandhesu , abbhutadhammapaṭisaṃyuttesu ca suttavisesesu yathākkamaṃ gāthā-udāna-itivuttaka-abbhutadhamma-saññā patiṭṭhitā , tathā satipi gāthābandhabhāve bhagavato atītāsu jātīsu cariyānubhāvappakāsakesu jātakasaññā , satipi pañhavissajjanabhāve sagāthakatte ca kesuci suttantesu vedassa labhāpanato vedallasaññā patiṭṭhitāti evaṃ tena tena sagāthakattādinā nimittena tesu tesu suttavisesesu geyyādisaññā patiṭṭhitāti visesavidhayo suttaṅgato pare geyyādayo .Yaṃ panettha geyyaṅgādinimittarahitaṃ , taṃ suttaṅgaṃ visesasaññāparihārena sāmaññasaññāya pavattanatoti .Nanu ca sagāthakaṃ suttaṃ geyyaṃ , niggāthakaṃ suttaṃ veyyākaraṇanti suttaṅgaṃ na sambhavatīti codanā tadavatthā evāti ?Na tadavatthā sodhitattā .Sodhitañhi pubbe ‘‘ gāthāvirahe sati pucchāvissajjanabhāvo veyyākaraṇassa tabbhāvanimittan ’’ ti .
Yañca vuttaṃ ‘‘ gāthābhāvato maṅgalasuttādīnaṃ suttaṅgasaṅgaho na siyā ’’ ti ( khu . pā .5.1; su . ni .261), taṃ na , niruḷhattā .Niruḷho hi maṅgalasuttādīnaṃ suttabhāvo .Na hiM2.87 tāni dhammapadabuddhavaṃsādayo viya gāthābhāvena paññātāni , kintu suttabhāveneva .Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ suttanāmakan ’’ ti nāmaggahaṇaṃ kataṃ .Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ sagāthakattā geyyaṅgasaṅgaho siyā ’’ tiV2.83 , tadapi natthi , yasmā sahatāññena .Saha gāthāhīti hi sagāthakaṃ , sahabhāvo ca nāma atthato aññena hoti , na ca maṅgalasuttādīsu gāthāvinimutto koci suttapadeso atthi , yo ‘‘ saha gāthāhī ’’ ti vucceyya , na ca samudāyo nāma koci atthi .Yadapi vuttaṃ ‘‘ ubhatovibhaṅgādīsu sagāthakappadesānaṃ geyyaṅgasaṅgaho siyā ’’ ti , tadapi na aññato .Aññā eva hi tā gāthā jātakādipariyāpannattā , ato na tāhi ubhatovibhaṅgādīnaṃ geyyaṅgabhāvoti .Evaṃ suttādīnaṃ aṅgānaṃ aññamaññasaṅkarābhāvo veditabbo .Atthatthan ti atthabhūtaṃ yathābhūtaṃ atthaṃ .Anatthampi keci vipallāsavasena ‘‘ attho ’’ ti gaṇhantīti ‘‘ atthatthan ’’ ti visesetvā vuttaṃ .Kāraṇatthan ti kāraṇabhūtaṃ atthaṃ , sīlaṃ samādhissa kāraṇaṃ , samādhi vipassanāyāti evaṃ tassa tassa kāraṇabhūtaṃ atthaṃ .Tenāha ‘‘ imasmiṃ ṭhāne sīlan ’’ tiādi .Tenetaṃ dasseti – imasmiṃ ṭhāne sīlaṃ kathitaṃ , tañca yāvadeva samādhatthaṃ , samādhi vipassanattho , vipassanā maggatthā , maggo phalattho , vaṭṭaṃ kathitaṃ yāvadeva vivaṭṭādhigamatthanti jānituṃ na sakkontīti .Evaṃ pāḷiyaṃ ‘‘ atthan ’’ ti iminā bhāsitatthapayojanatthānaṃ gahitatā veditabbā .Na pariggaṇhantīti na vicārenti , nijjhānapaññākkhamā na honti , nijjhāyitvā paññāya rocetvā gahetabbā na hontīti adhippāyo .
Iti evaṃ etāya pariyattiyā vādappamokkhānisaṃsā attano upari parehi āropitavādassa niggahassa mokkhapayojanā hutvā dhammaṃ pariyāpuṇanti .Vādappamokkho vā nindāpamokkho .
Yassa cāti yassa ca sīlādipūraṇena pattabbassa , maggassa vā tadadhigamena pattabbassa , phalassa vā tadadhigamena pattabbassa , anupādāvimokkhassa vā atthāya .Dhammaṃ pariyāpuṇanti , ñāyena pariyāpuṇantīti adhippāyo .
Nānubhonti na vindanti .
240. Uttaranti etenāti uttaro , sinanti bandhantīti setu , uttaro ca so setu cāti uttarasetu .
Kūlaṃ paratīraṃ vahati pāpetīti kullaṃ .Kalāpaṃ katvā baddhoti veḷunaḷādīhi kalāpavasena baddho .
Aṇunti idaṃ aṭṭhasamāpattiārammaṇaṃ saññojanaṃ sandhāya vadati .Thūlan ti
M2.89 itaraṃ .Diṭṭhin ti yathābhūtadassanaṃ , vipassananti attho .Evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātan ti tebhūmakesu dhammesu ñātaṃ ‘‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’’ ti , evaṃ taṇhādiṭṭhisaṃkilesābhāvena sabbaso visuddhaṃ , parisuddhattā eva pariyodātaṃ .Na allīyethāti nikantivasena na nissayetha .Na kelāyethāti na mamāyetha .Na dhanāyethāti dhanaṃ drabyaṃ na kayirātha .
Ubhayatthāti samathe vipassanāya ca .
Asaddhammetiādīsu asataṃ hīnajjhāsayānaṃ dhammoti asaddhammo .Gāmavāsīnaṃ dhammoti gāmadhammo .Kilesānaṃ vassanasabhāvatāya vasaladhammo .Kilesehi dūsitattā thūlattā ca duṭṭhullo .
Udakasuddhipariyosānatāya odakantiko .‘‘ Dhammāpi vo pahātabbā ’’ ti imināpi ovādena bhikkhū uddissa kathentopi ariṭṭhaṃyeva niggaṇhāti .