3. Vajjisattakavaggo
1. Sārandadasuttavaṇṇanā
21. Tatiyassa paṭhame sārandade cetiyeti evaṃnāmake vihāre .
Anuppanne kira tathāgate tattha sārandadassa yakkhassa nivāsanaṭṭhānaṃ cetiyaṃ ahosi , athettha bhagavato vihāraṃ kāresuṃ .
So sārandadacetiyaṃtveva saṅkhaṃ gato .
Yāvakīvañcāti yattakaṃ kālaṃ .
Abhiṇhaṃ sannipātāti divasassa tikkhattuṃ sannipatantāpi antarantarā sannipatantāpi abhiṇhaṃ sannipātāva .
Sannipātabahulāti ‘‘ hiyyopi purimadivasampi sannipatamha , puna ajja kimatthaṃ sannipatāmā ’’ ti vosānamanāpajjanena sannipātabahulā .
Vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā no parihānīti abhiṇhaṃ asannipatantā hi disāsu āgataṃ sāsanaṃ na suṇanti , tato ‘‘ asukagāmasīmā vā nigamasīmā vā ākulā , asukaṭṭhāne corā pariyuṭṭhitā ’’ ti na jānanti .
Corāpi ‘‘ pamattā rājāno ’’ ti ñatvā gāmanigamādīni paharantā janapadaṃ nāsenti .
Evaṃ rājūnaṃ parihāni hoti
V3.154 .Abhiṇhaṃ sannipatantā pana taṃ pavattiṃ suṇanti , tato balaṃ pesetvā amittamaddanaṃ karonti .
Corāpi ‘‘ appamattā
P4.10 rājāno , na sakkā amhehi vaggabandhanena vicaritun ’’ ti bhijjitvā palāyanti .Evaṃ rājūnaṃ vuddhi hoti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā no parihānī ’’ ti .
Samaggātiādīsu sannipātabheriyā niggatāya ‘‘ ajja me kiccaṃ atthi maṅgalaṃ atthī ’’ ti vikkhepaṃ karontā na samaggā sannipatanti nāma .
Bherisaddaṃ pana sutvāva bhuñjamānāpi alaṅkurumānāpi vatthāni nivāsayamānāpi addhabhuttā addhālaṅkatā vatthaṃ nivāsentāva sannipatantā samaggā sannipatanti nāma .
Sannipatitā pana cintetvā mantetvā kattabbaṃ katvā ekatova avuṭṭhahantā na samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Evaṃ vuṭṭhitesu hi ye paṭhamaṃ gacchanti , tesaṃ evaṃ hoti
M3.152 –‘‘ amhehi bāhirakathāva sutā , idāni vinicchayakathā bhavissatī ’’ ti .
Ekato vuṭṭhahantā pana samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Apica ‘‘ asukaṭṭhāne gāmasīmā vā nigamasīmā vā ākulā , corā vā pariyuṭṭhitā ’’ ti sutvā ‘‘ ko gantvā amittamaddanaṃ karissatī ’’ ti vutte ‘‘ ahaṃ paṭhamaṃ ahaṃ paṭhaman ’’ ti vatvā gacchantāpi samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Ekassa pana kammante osīdamāne sesā puttabhātaro pesetvā tassa kammantaṃ upatthambhayamānāpi āgantukarājānaṃ ‘‘ asukassa gehaṃ gacchatu , asukassa gehaṃ gacchatū ’’ ti avatvā sabbe ekato saṅgaṇhantāpi ekassa maṅgale vā roge vā aññasmiṃ vā pana tādise sukhadukkhe uppanne sabbe tattha sahāyabhāvaṃ gacchantāpi samaggā vajjikaraṇīyāni karonti nāma .
Appaññattan tiādīsu pubbe akataṃ suṅkaṃ vā baliṃ vā daṇḍaṃ vā āharāpentā appaññattaṃ paññāpenti nāma .
Porāṇapaveṇiyā āgatameva pana anāharāpentā paññattaṃ samucchindanti
P4.11 nāma .Coroti gahetvā dassite avicinitvā chejjabhejjaṃ anusāsantā porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya na vattanti nāma .
Tesaṃ apaññattaṃ paññāpentānaṃ abhinavasuṅkādipīḷitā manussā ‘‘ atiupaddutamha , ke imesaṃ vijite vasissantī ’’ ti paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti .
Paññattaṃ samucchindantānaṃ paveṇiāgatāni suṅkādīni agaṇhantānaṃ koso parihāyati , tato hatthiassabalakāyaorodhādayo yathānibaddhaṃ vaṭṭaṃ alabhamānā thāmabalena parihāyanti .
Te neva yuddhakkhamā honti na pāricariyakkhamā .
Porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya avattantānaṃ vijite manussā ‘‘ amhākaṃ puttaṃ pitaraṃ bhātaraṃ acoraṃyeva coroti
V3.155 katvā chindiṃsu bhindiṃsū ’’ ti kujjhitvā paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti .Evaṃ rājūnaṃ parihāni hoti .
Apaññattaṃ na paññāpentānaṃ pana ‘‘ paveṇiāgataṃyeva rājāno karontī ’’ ti manussā haṭṭhatuṭṭhā kasivāṇijjādike kammante sampādenti .
Paññattaṃ asamucchindantānaṃ paveṇiāgatāni suṅkādīni gaṇhantānaṃ koso vaḍḍhati , tato hatthiassabalakāyaorodhādayo yathānibaddhaṃ vaṭṭaṃ labhamānā thāmabalasampannā yuddhakkhamā ceva pāricariyakkhamā ca honti .
Porāṇe vajjidhamme
M3.153 samādāya vattantānaṃ manussā na ujjhāyanti .‘‘ Rājāno porāṇapaveṇiyā karonti , aṭṭakulikasenāpatiuparājūhi parikkhitaṃ sayampi parikkhipitvā paveṇipotthakaṃ vācāpetvā anucchavikameva
P4.12 daṇḍaṃ pavattayanti , etesaṃ doso natthi , amhākaṃyeva doso ’’ ti appamattā kammante karonti .Evaṃ rājūnaṃ vuddhi hoti .
Sakkarissantīti yaṃkiñci tesaṃ sakkāraṃ karontā sundarameva karissanti .
Garuṃ karissantīti garubhāvaṃ paccupaṭṭhapetvā karissanti .
Mānessantīti manena piyāyissanti .
Pūjessantīti paccayapūjāya pūjessanti .
Sotabbaṃ maññissantīti divasassa dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ kathaṃ sotabbaṃ saddhātabbaṃ maññissanti .
Tattha ye evaṃ mahallakānaṃ rājūnaṃ sakkārādīni na karonti , ovādatthāya vā nesaṃ upaṭṭhānaṃ na gacchanti , te tehi vissaṭṭhā anovadiyamānā kīḷāpasutā rajjato parihāyanti .
Ye pana tathā paṭipajjanti , tesaṃ mahallakarājāno ‘‘ idaṃ kātabbaṃ idaṃ na kātabban ’’ ti porāṇapaveṇiṃ ācikkhanti .
Saṅgāmaṃ patvāpi ‘‘ evaṃ pavisitabbaṃ , evaṃ nikkhamitabban ’’ ti upāyaṃ dassenti .
Te tehi ovadiyamānā yathāovādaṃ paṭipajjamānā sakkonti rajjapaveṇiṃ sandhāretuṃ .
Tena vuttaṃ –
‘‘ vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā ’’ ti .
Kulitthiyoti kulagharaṇiyo .
Kulakumāriyoti anividdhā tāsaṃ dhītaro .
Okassāti vā pasayhāti vā pasayhākārassevetaṃ nāmaṃ .
Okāsātipi paṭhanti .
Tattha
P4.13 okassāti avakasitvā ākaḍḍhitvā .Pasayhāti abhibhavitvā ajjhottharitvāti ayaṃ vacanattho .
Evañhi karontānaṃ vijite manussā ‘‘ amhākaṃ gehe puttabhātaropi , kheḷasiṅghānikādīni mukhena apanetvā saṃvaḍḍhitā dhītaropi ime balakkārena gahetvā attano ghare vāsentī ’’ ti kupitā paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti .
Evaṃ akarontānaṃ pana vijite
V3.156 manussā appossukkā sakāni kammāni karontā rājakosaṃ vaḍḍhenti .Evamettha vuddhihāniyo veditabbā .
Vajjīnaṃ
M3.154 vajjicetiyānīti vajjirājūnaṃ vajjiraṭṭhe cittīkataṭṭhena cetiyānīti laddhanāmāni yakkhaṭṭhānāni .Abbhantarānīti antonagare ṭhitāni .
Bāhirānīti bahinagare ṭhitāni .
Dinnapubbaṃ katapubban ti pubbe dinnañca katañca .
No parihāpessantīti ahāpetvā yathāpavattameva karissanti .
Dhammikaṃ baliṃ parihāpentānañhi devatā ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ na karonti , anuppannaṃ dukkhaṃ uppādetuṃ asakkontiyopi uppannaṃ kāsasīsarogādiṃ vaḍḍhenti , saṅgāme patte sahāyā na honti .
Aparihāpentānaṃ pana ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ karonti , anuppannaṃ sukhaṃ uppādetuṃ asakkontiyopi uppannaṃ kāsasīsarogādiṃ haranti , saṅgāmasīse sahāyā hontīti .
Evamettha vuddhihāniyo veditabbā .
Dhammikā rakkhāvaraṇaguttīti ettha rakkhā eva yathā anicchitaṃ nāgacchati , evaṃ āvaraṇato āvaraṇaṃ .
Yathā icchitaṃ na nassati , evaṃ gopāyanato gutti .
Tattha balakāyena parivāretvā rakkhanaṃ pabbajitānaṃ dhammikā rakkhāvaraṇagutti nāma na hoti .
Yathā pana vihārassa upavane rukkhe na chindanti , vājikā vājaṃ na
P4.14 karonti , pokkharaṇīsu macche na gaṇhanti , evaṃ karaṇaṃ dhammikā rakkhāvaraṇagutti nāma .Kintīti kena nu kho kāraṇena .
Tattha ye anāgatānaṃ arahantānaṃ āgamanaṃ na icchanti , te assaddhā honti appasannā .
Pabbajite sampatte paccuggamanaṃ na karonti , gantvā na passanti , paṭisanthāraṃ na karonti , pañhaṃ na pucchanti , dhammaṃ na suṇanti , dānaṃ na denti , anumodanaṃ na suṇanti , nivāsanaṭṭhānaṃ na saṃvidahanti .
Atha nesaṃ avaṇṇo uggacchati ‘‘ asuko nāma rājā assaddho appasanno , pabbajite sampatte paccuggamanaṃ na karoti … pe … nivāsanaṭṭhānaṃ na saṃvidahatī ’’ ti .
Taṃ sutvā pabbajitā tassa nagaradvārena gacchantāpi nagaraṃ na pavisanti .
Evaṃ anāgatānaṃ arahantānaṃ anāgamanameva hoti .
Āgatānaṃ pana phāsuvihāre asati yepi ajānitvā āgatā , te ‘‘ vasissāmāti tāva cintetvā āgatamhā , imesaṃ pana rājūnaṃ iminā nīhārena ke vasissantī ’’ ti nikkhamitvā gacchanti .
Evaṃ anāgatesu anāgacchantesu āgatesu dukkhaṃ viharantesu so doso pabbajitānaṃ anāvāso hoti .
Tato devatārakkhā na hoti , devatārakkhāya
V3.157 asati amanussā okāsaṃM3.155 labhanti , amanussā ussannā anuppannaṃ byādhiṃ uppādenti .Sīlavantānaṃ dassanapañhapucchanādivatthukassa puññassa anāgamo hoti .
Vipariyāyena yathāvuttakaṇhapakkhaviparītassa sukkapakkhassa sambhavo hotīti evamettha vuddhihāniyo veditabbā .
2. Vassakārasuttavaṇṇanā
22. Dutiye abhiyātukāmoti abhibhavanatthāya yātukāmo .
Vajjīti vajjirājāno .
Evaṃmahiddhiketi evaṃ mahatiyā rājiddhiyā samannāgate .
Etena nesaṃ samaggabhāvaṃ katheti .
Evaṃmahānubhāveti evaṃ mahantena rājānubhāvena samannāgate
P4.15 .Etena nesaṃ hatthisippādīsu katasikkhataṃ katheti , yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ sikkhitā vatime licchavikumārakā , susikkhitā vatime licchavikumārakā , yatra hi nāma sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātayissanti poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhitan ’’ ti ( saṃ . ni .5.1115).
Ucchecchāmīti ucchindissāmi .
Vināsessāmīti adassanaṃ nayissāmi .
Anayabyasanan ti avaḍḍhiñceva , ñātibyasanañca .
Āpādessāmīti pāpayissāmi .
Iti kira so ṭhānanisajjādīsu imaṃ yuddhakathameva katheti ,‘‘ gamanasajjā hothā ’’ ti ca balakāyaṃ āṇāpeti .
Kasmā ?
Gaṅgāya kira ekaṃ paṭṭanagāmaṃ nissāya addhayojanaṃ ajātasattuno vijitaṃ , addhayojanaṃ licchavīnaṃ .
Tatra pabbatapādato mahagghabhaṇḍaṃ otarati .
Taṃ sutvā ‘‘ ajja yāmi , sve yāmī ’’ ti ajātasattuno saṃvidahantasseva licchavino samaggā sammodamānā puretaraṃ āgantvā sabbaṃ gaṇhanti .
Ajātasattu pacchā āgantvā taṃ pavattiṃ ñatvā kujjhitvā gacchati .
Te punasaṃvaccharepi tatheva karonti .
Atha so balavāghātajāto , tadā evamakāsi .
Tato cintesi –
‘‘ gaṇena saddhiṃ yuddhaṃ nāma bhāriyaṃ , ekopi moghappahāro nāma natthi .
Ekena kho pana paṇḍitena saddhiṃ mantetvā karonto niraparādho hoti , paṇḍito ca satthārā sadiso natthi , satthā ca avidūre dhuravihāre vasati , handāhaṃ pesetvā pucchāmi .
Sace me gatena
M3.156 koci attho bhavissati , satthā tuṇhī bhavissati .Anatthe pana sati
P4.16 ‘ kiṃ rañño tatthaV3.158 gatenā ’ ti vakkhatī ’’ ti .So vassakāraṃ brāhmaṇaṃ pesesi .
Brāhmaṇo gantvā bhagavato tamatthaṃ ārocesi .
Tena vuttaṃ – atha kho rājā … pe … āpādessāmi vajjīti .
Bhagavantaṃ bījayamānoti thero vattasīse ṭhatvā bhagavantaṃ bījati , bhagavato pana sītaṃ vā uṇhaṃ vā natthi .
Bhagavā brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā tena saddhiṃ amantetvā therena saddhiṃ mantetukāmo kinti te , ānanda , sutan tiādimāha .
Taṃ vuttatthameva .
Ekamidāhan ti idaṃ bhagavā pubbe vajjīnaṃ imassa vajjisattakassa desitabhāvappakāsanatthaṃ āha .
Akaraṇīyāti akattabbā , aggahetabbāti attho .
Yadidan ti nipātamattaṃ .
Yuddhassāti karaṇatthe sāmivacanaṃ , abhimukhaṃ yuddhena gahetuṃ na sakkāti attho .
Aññatra upalāpanāyāti ṭhapetvā upalāpanaṃ .
Upalāpanā nāma ‘‘ alaṃ vivādena , idāni samaggā homā ’’ ti hatthiassarathahiraññasuvaṇṇādīni pesetvā saṅgahakaraṇaṃ , evañhi saṅgahaṃ katvā kevalaṃ vissāsena sakkā gaṇhitunti attho .
Aññatra mithubhedāti ṭhapetvā mithubhedaṃ .
Iminā ‘‘ aññamaññabhedaṃ katvāpi sakkā ete gahetun ’’ ti dasseti .
Idaṃ brāhmaṇo bhagavato kathāya nayaṃ labhitvā āha .
Kiṃ pana bhagavā brāhmaṇassa imāya kathāya nayalābhaṃ jānātīti ?
Āma jānāti .
Jānanto kasmā kathesi ?
Anukampāya .
Evaṃ kirassa ahosi –
‘‘ mayā akathitepi katipāhena gantvā sabbe gaṇhissati , kathite pana samagge bhindanto tīhi saṃvaccharehi gaṇhissati .
Ettakampi jīvitameva varaṃ .
Ettakañhi jīvantā attano patiṭṭhābhūtaṃ puññaṃ karissantī ’’ ti .
Abhinanditvāti
P4.17 cittena nanditvā .Anumoditvāti ‘‘ yāva subhāsitamidaṃ bhotā gotamenā ’’ ti vācāya anumoditvā .
Pakkāmīti rañño santikaṃ gato .
Rājāpi tameva pesetvā sabbe bhinditvā gantvā anayabyasanaṃ pāpesi .
3. Paṭhamasattakasuttavaṇṇanā
23. Tatiye abhiṇhaṃ sannipātāti idaṃ vajjisattake vuttasadisameva .
Idhāpi ca abhiṇhaṃ asannipatantā disāsu āgatasāsanaṃ na suṇanti , tato
M3.157 ‘‘ asukavihārasīmā ākulā , uposathappavāraṇā ṭhitā , asukasmiṃ ṭhāne bhikkhū vejjakammadūtakammādīni karonti , viññattibahulā phalapupphadānādīhi jīvikaṃ kappentī ’’ tiādīni na jānanti .Pāpabhikkhūpi ‘‘ pamatto
V3.159 saṅgho ’’ ti ñatvā rāsibhūtā sāsanaṃ osakkāpenti .Abhiṇhaṃ sannipatantā pana taṃ pavattiṃ suṇanti , tato bhikkhusaṅghaṃ pesetvā sīmaṃ ujuṃ kārenti , uposathappavāraṇāyo pavattāpenti , micchājīvānaṃ ussannaṭṭhāne ariyavaṃsike pesetvā ariyavaṃsaṃ kathāpenti , pāpabhikkhūnaṃ vinayadharehi niggahaṃ kārāpenti .
Pāpabhikkhūpi ‘‘ appamatto saṅgho , na sakkā amhehi vaggabandhanena vicaritun ’’ ti bhijjitvā palāyanti .
Evamettha vuddhihāniyo veditabbā .
Samaggātiādīsu cetiyapaṭijagganatthaṃ vā bodhigharauposathāgāracchādanatthaṃ vā katikavattaṃ vā ṭhapetukāmatāya ‘‘ saṅgho sannipatatū ’’ ti bheriyā vā ghaṇṭiyā vā ākoṭitamattāya ‘‘ mayhaṃ cīvarakammaṃ atthi , mayhaṃ patto pacitabbo , mayhaṃ navakammaṃ atthī ’’ ti vikkhepaṃ karontā na samaggā sannipatanti nāma .
Sabbaṃ pana taṃ kammaṃ
P4.18 ṭhapetvā ‘‘ ahaṃ purimataraṃ , ahaṃ purimataran ’’ ti ekappahāreneva sannipatantā samaggā sannipatanti nāma .Sannipatitā pana cintetvā mantetvā kattabbaṃ katvā ekatova avuṭṭhahantā na samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Evaṃ vuṭṭhitesu hi ye paṭhamaṃ gacchanti , tesaṃ evaṃ hoti ‘‘ amhehi bāhirakathāva sutā , idāni vinicchayakathā bhavissatī ’’ ti .
Ekappahāreneva vuṭṭhahantā samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Apica ‘‘ asukaṭṭhāne vihārasīmā ākulā , uposathappavāraṇā ṭhitā , asukaṭṭhāne vejjakammādikārakā pāpabhikkhū ussannā ’’ ti sutvā ‘‘ ko gantvā tesaṃ niggahaṃ karissatī ’’ ti vutte ‘‘ ahaṃ paṭhamaṃ , ahaṃ paṭhaman ’’ ti vatvā gacchantāpi samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Āgantukaṃ pana disvā ‘‘ imaṃ pariveṇaṃ yāhi , etaṃ pariveṇaṃ yāhi , ayaṃ ko ’’ ti avatvā sabbe vattaṃ karontāpi , jiṇṇapattacīvarakaṃ disvā tassa bhikkhācāravattena pattacīvaraṃ pariyesantāpi , gilānassa gilānabhesajjaṃ pariyesamānāpi , gilānameva anāthaṃ ‘‘ asukapariveṇaṃ yāhī ’’ ti avatvā attano attano pariveṇe paṭijaggantāpi , eko olīyamānako
M3.158 gantho hoti , paññavantaṃ bhikkhuṃ saṅgaṇhitvā tena taṃ ganthaṃ ukkhipāpentāpi samaggā saṅghakaraṇīyāni karonti nāma .Appaññattan tiādīsu navaṃ adhammikaṃ katikavattaṃ vā sikkhāpadaṃ vā gaṇhantā appaññattaṃ paññāpenti nāma purāṇasanthatavatthusmiṃ sāvatthiyaṃ bhikkhū viya .
Uddhammaṃ ubbinayaṃ sāsanaṃ dīpentā paññattaṃ samucchindanti nāma , vassasataparinibbute bhagavati vesālikā vajjiputtakā
V3.160 viya .Khuddānukhuddakā pana āpattiyo sañcicca vītikkamantā yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya na vattanti nāma assajipunabbasukā viya .
Tathā akarontā pana apaññattaṃ na paññāpenti , paññattaṃ na samucchindanti
P4.19 , yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattanti nāma āyasmā upaseno viya , āyasmā yaso kākaṇḍakaputto viya , āyasmā mahākassapo viya ca .Vuddhiyevāti sīlādiguṇehi vuddhiyeva , no parihāni .
Therāti thirabhāvappattā therakārakehi guṇehi samannāgatā .
Bahū rattiyo jānantīti rattaññū .
Ciraṃ pabbajitānaṃ etesanti cirapabbajitā .
Saṅghassa pitiṭṭhāne ṭhitāti saṅghapitaro .
Pitiṭṭhāne ṭhitattā saṅghaṃ pariṇenti , pubbaṅgamā hutvā tīsu sikkhāsu pavattentīti saṅghapariṇāyakā .
Ye tesaṃ sakkārādīni na karonti , ovādatthāya dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ na gacchanti , tepi tesaṃ ovādaṃ na denti , paveṇikathaṃ na kathenti , sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ na sikkhāpenti .
Te tehi vissaṭṭhā sīlādīhi dhammakkhandhehi sattahi ca ariyadhanehīti evamādīhi guṇehi parihāyanti .
Ye pana tesaṃ sakkārādīni karonti , upaṭṭhānaṃ gacchanti , tesaṃ te ‘‘ evaṃ te abhikkamitabban ’’ tiādikaṃ ovādaṃ denti , paveṇikathaṃ kathenti , sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ sikkhāpenti , terasahi dhutaṅgehi dasahi kathāvatthūhi anusāsanti .
Te tesaṃ ovāde ṭhatvā sīlādīhi guṇehi vaḍḍhamānā sāmaññatthaṃ anupāpuṇanti .
Evamettha hānivuddhiyo daṭṭhabbā .
Punabbhavo sīlamassāti ponobbhavikā , punabbhavadāyikāti attho , tassā ponobbhavikāya .
Na vasaṃ gacchissantīti ettha ye catunnaṃ paccayānaṃ kāraṇā upaṭṭhākānaṃ padānupadikā hutvā gāmato gāmaṃ vicaranti
P4.20 , te tassāM3.159 vasaṃ gacchanti nāma .Itare na gacchanti .
Tattha hānivuddhiyo pākaṭāyeva .
Āraññakesūti pañcadhanusatikapacchimesu .
Sāpekkhāti sālayā .
Gāmantasenāsanesu hi jhānaṃ appetvāpi tato vuṭṭhitamattova itthipurisadārakadārikādisaddaṃ suṇāti , yenassa adhigatavisesopi hāyatiyeva .
Araññasenāsane niddāyitvāpi pabuddhamatto sīhabyagghamorādīnaṃ saddaṃ suṇāti , yena araññe pītiṃ paṭilabhitvā tameva sammasanto aggaphale patiṭṭhāti .
Iti bhagavā
V3.161 gāmantasenāsane jhānaṃ appetvā nisinnabhikkhuto araññe niddāyamānameva pasaṃsati .Tasmā tameva atthavasaṃ paṭicca ‘‘ āraññakesu senāsanesu sāpekkhā bhavissantī ’’ ti āha .
Paccattaññeva satiṃ upaṭṭhāpessantīti attanāva attano abbhantare satiṃ upaṭṭhapessanti .
Pesalāti piyasīlā .
Idhāpi sabrahmacārīnaṃ āgamanaṃ anicchantā nevāsikā assaddhā honti appasannā , vihāraṃ sampattabhikkhūnaṃ paccuggamana-pattacīvarapaṭiggahaṇa-āsanapaññāpanatālavaṇṭaggahaṇādīni na karonti .
Atha nesaṃ avaṇṇo uggacchati ‘‘ asukavihāravāsino bhikkhū assaddhā appasannā vihāraṃ paviṭṭhānaṃ vattappaṭivattampi na karontī ’’ ti .
Taṃ sutvā pabbajitā vihāradvārena gacchantāpi vihāraṃ na pavisanti .
Evaṃ anāgatānaṃ anāgamanameva hoti .
Āgatānaṃ pana phāsuvihāre
P4.21 asati yepi ajānitvā āgatā , te ‘‘ vasissāmāti tāvacintetvā āgatamhā , imesaṃ pana nevāsikānaṃ iminā nīhārena ko vasissatī ’’ ti nikkhamitvā gacchanti .Evaṃ so vihāro aññesaṃ bhikkhūnaṃ anāvāsova hoti .
Tato nevāsikā sīlavantānaṃ dassanaṃ alabhantā kaṅkhāvinodakaṃ vā ācārasikkhāpakaṃ vā madhuradhammasavanaṃ vā na labhanti .
Tesaṃ neva aggahitadhammaggahaṇaṃ na gahitasajjhāyakaraṇaṃ hoti .
Iti nesaṃ hāniyeva hoti , na vuddhi .
Ye pana sabrahmacārīnaṃ āgamanaṃ icchanti , te saddhā honti pasannā , āgatānaṃ sabrahmacārīnaṃ paccuggamanādīni katvā senāsanaṃ paññapetvā denti
M3.160 , te gahetvā bhikkhācāraṃ pavisanti , kaṅkhaṃ vinodenti , madhuradhammassavanaṃ labhanti .Atha nesaṃ kittisaddo uggacchati ‘‘ asukavihāre bhikkhū evaṃ saddhā pasannā vattasampannā saṅgāhakā ’’ ti .
Taṃ sutvā bhikkhū dūratopi āgacchanti .
Tesaṃ nevāsikā vattaṃ karonti , samīpaṃ gantvā vuḍḍhataraṃ āgantukaṃ vanditvā nisīdanti , navakatarassa santike āsanaṃ gahetvā nisīditvā ‘‘ imasmiṃ vihāre vasissatha , gamissathā ’’ ti pucchanti .
‘‘ Gamissāmā ’’ ti vutte ‘‘ sappāyaṃ senāsanaṃ , sulabhā bhikkhā ’’ tiādīni vatvā gantuṃ na denti .
Vinayadharo ce hoti , tassa santike vinayaṃ sajjhāyanti .
Suttantādidharo ce , tassa santike taṃ taṃ dhammaṃ sajjhāyanti .
Te āgantukatherānaṃ ovāde ṭhatvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇanti .
Āgantukā ‘‘ ekaṃ dve divasāni vasissāmāti āgatamhā , imesaṃ pana sukhasaṃvāsatāya dasa dvādasa vassāni vasimhā ’’ ti vattāro honti .
Evamettha hānivuddhiyo veditabbā .
4. Dutiyasattakasuttavaṇṇanā
24. Catutthe
V3.162P4.22 na kammārāmāti ye divasaṃ cīvarakamma-kāyabandhanaparissāvana-dhammakaraṇa-sammajjani-pādakaṭhalikādīneva karonti , te sandhāyesa paṭikkhepo .Yo pana tesaṃ karaṇavelāya evaṃ etāni karoti , uddesavelāya uddesaṃ gaṇhāti , sajjhāyavelāya sajjhāyati , cetiyaṅgaṇavattavelāya cetiyaṅgaṇavattaṃ karoti , manasikāravelāya manasikāraṃ karoti , na so kammārāmo nāma .
Yo itthivaṇṇapurisavaṇṇādivasena ālāpasallāpaṃ karontoyeva rattindivaṃ vītināmeti , evarūpe bhasse pariyantakārī na hoti , ayaṃ bhassārāmo nāma .
Yo pana rattindivaṃ dhammaṃ katheti , pañhaṃ vissajjeti , ayaṃ appabhassova bhasse pariyantakārīyeva .
Kasmā ?
‘‘ Sannipatitānaṃ vo , bhikkhave , dvayaṃ karaṇīyaṃ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo ’’ ti ( ma . ni .1.273) vuttattā .
Yo ṭhitopi gacchantopi nisinnopi thinamiddhābhibhūto niddāyatiyeva , ayaṃ niddārāmo nāma .
Yassa pana karajakāyagelaññena cittaṃ bhavaṅgaṃ
M3.161 otarati , nāyaṃ niddārāmo .Tenevāha –
‘‘ abhijānāmahaṃ , aggivessana
P4.23 , gimhānaṃ pacchime māse pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sato sampajāno niddaṃ okkamitā ’’ ti ( ma . ni .1.387).Yo ‘‘ ekassa dutiyo , dvinnaṃ tatiyo , tiṇṇaṃ catuttho ’’ ti evaṃ saṃsaṭṭhova viharati , ekako assādaṃ na labhati , ayaṃ saṅgaṇikārāmo .
Yo pana catūsu iriyāpathesu ekakova assādaṃ labhati , nāyaṃ saṅgaṇikārāmo .
Asantasambhāvanicchāya samannāgatā dussīlā pāpicchā nāma .
Yesaṃ pāpakā mittā catūsu iriyāpathesu saha ayanato pāpasahāyā , ye ca tanninnatappoṇatappabbhāratāya pāpesu sampavaṅkā , te pāpamittā pāpasahāyā pāpasampavaṅkā nāma .
Oramattakenāti
V3.163 avaramattakena appamattakena .Antarāti arahattaṃ appatvāva etthantare .
Vosānan ti pariniṭṭhitabhāvaṃ ‘‘ alamettāvatā ’’ ti osakkanaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yāva sīlapārisuddhijjhānavipassanā sotāpannabhāvādīnaṃ aññataramattakena vosānaṃ nāpajjissanti , tāva vuddhiyeva bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā , no parihānīti .
7. Saññāsuttavaṇṇanā
27. Sattame aniccasaññā dayo aniccānupassanādīhi sahagatasaññā .
8. Paṭhamaparihānisuttavaṇṇanā
28. Aṭṭhame uppannānaṃ saṅghakiccānaṃ nittharaṇena bhāraṃ vahantīti bhāravāhino .
Te tena paññāyissantīti te therā tena attano therabhāvānurūpena kiccena paññāyissanti .
Tesu yogaṃ
P4.24 āpajjatīti payogaṃ āpajjati , sayaṃ tāni kiccāni kātuṃ ārabhatīti .9. Dutiyaparihānisuttavaṇṇanā
29. Navame
M3.162 bhikkhudassanaṃ hāpetīti bhikkhusaṅghassa dassanatthāya gamanaṃ hāpeti .Adhisīleti pañcasīladasasīlasaṅkhāte uttamasīle .
Ito bahiddhāti imamhā sāsanā bahiddhā .
Dakkhiṇeyyaṃ gavesatīti deyyadhammapaṭiggāhake pariyesati .
Tattha ca pubbakāraṃ karotīti tesaṃ bāhirānaṃ titthiyānaṃ datvā pacchā bhikkhūnaṃ deti .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Vajjisattakavaggo tatiyo .