1-2.Sattaviññāṇaṭṭhitisuttādivaṇṇanā
44-45.
Pañcamassa
V3.165 paṭhame viññāṇaṭṭhitiyoti paṭisandhiviññāṇassa ṭhānāni .Seyyathāpīti nidassanatthe nipāto , yathā manussāti attho .
Aparimāṇesu hi cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ manussānaṃ vaṇṇasaṇṭhānādivasena dvepi ekasadisā natthi .
Yepi hi katthaci yamakabhātaro vaṇṇena vā saṇṭhānena vā sadisā honti , tesampi ālokitavilokitakathitahasitagamanaṭṭhānādīhi viseso hotiyeva .
Tasmā nānattakāyāti vuttā .
Paṭisandhisaññā pana nesaṃ tihetukāpi dvihetukāpi ahetukāpi hoti .
Tasmā nānattasaññinoti vuttā .
Ekacce ca devāti cha kāmāvacaradevā .
Tesu hi kesañci kāyo nīlo hoti , kesañci pītakādivaṇṇo .
Saññā pana tesaṃ dvihetukāpi tihetukāpi hoti , ahetukā natthi .
Ekacce
P4.26 ca vinipātikāti catuapāyavinimuttā uttaramātā yakkhinī , piyaṅkaramātā , phussamittā , dhammaguttāti evamādikā aññe ca vemānikā petā .Etesañhi pītaodātakāḷamaṅguracchavisāmavaṇṇādivasena ceva kisa thūlarassadīghavasena ca kāyo nānā hoti , manussānaṃ viya dvihetukatihetukaahetukavasena saññāpi .
Te pana devā viya na mahesakkhā , kapaṇamanussā viya appesakkhā dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā viharanti .
Ekacce kāḷapakkhe dukkhitā juṇhapakkhe sukhitā honti .
Tasmā sukhasamussayato vinipatitattā vinipātikāti vuttā .
Ye panettha tihetukā , tesaṃ dhammābhisamayopi hoti piyaṅkaramātādīnaṃ viya .
Brahmakāyikāti
M3.164 brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno .Paṭhamābhinibbattāti te sabbepi paṭhamajjhānena abhinibbattā .
Brahmapārisajjā pana parittena abhinibbattā , tesaṃ kappassa tatiyo bhāgo āyuppamāṇaṃ .
Brahmapurohitā majjhimena , tesaṃ upaḍḍhakappo āyuppamāṇaṃ , kāyo ca tesaṃ vipphārikataro hoti .
Mahābrahmāno paṇītena , tesaṃ kappo āyuppamāṇaṃ , kāyo ca pana tesaṃ ativipphārikova hoti .
Iti te kāyassa nānattā paṭhamajjhānavasena saññāya ekattā nānattakāyā ekattasaññinoti veditabbā .
Yathā
V3.166 ca te , evaṃ catūsu apāyesu sattā .Nirayesu hi kesañci gāvutaṃ , kesañci aḍḍhayojanaṃ , kesañci yojanaṃ attabhāvo hoti , devadattassa
P4.27 pana yojanasatiko jāto .Tiracchānesupi keci khuddakā , keci mahantā .
Pettivisayesupi keci saṭṭhihatthā , keci asītihatthā honti , keci suvaṇṇā , keci dubbaṇṇā .
Tathā kālakañcikā asurā .
Apicettha dīghapiṭṭhikapetā nāma saṭṭhiyojanikāpi honti .
Saññā pana sabbesampi akusalavipākāhetukāva hoti .
Iti āpāyikāpi nānattakāyā ekattasaññino tveva saṅkhyaṃ gacchanti .
Ābhassarāti daṇḍaukkāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati vissaratīti ābhassarā .
Tesu pañcakanaye dutiyatatiyajjhānadvayaṃ parittaṃ bhāvetvā upapannā parittābhā nāma honti , tesaṃ dve kappā āyuppamāṇaṃ .
Majjhimaṃ bhāvetvā upapannā appamāṇābhā nāma honti , tesaṃ cattāro kappā āyuppamāṇaṃ .
Paṇītaṃ bhāvetvā upapannā ābhassarā nāma honti , tesaṃ aṭṭha kappā āyuppamāṇaṃ .
Idha pana ukkaṭṭhaparicchedavasena sabbeva te gahitā .
Sabbesañhi tesaṃ kāyo ekavipphārova hoti , saññā pana avitakkavicāramattā vā avitakkaavicārā vāti nānā .
Subhakiṇhāti subhena vokiṇṇā vikiṇṇā , subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanāti attho .
Etesañhi na ābhassarānaṃ viya chijjitvā chijjitvā pabhā gacchati .
Pañcakanaye pana parittamajjhimapaṇītassa catutthajjhānassa vasena soḷasabāttiṃsacatussaṭṭhikappāyukā parittaappamāṇasubhakiṇhā nāma hutvā nibbattanti .
Iti sabbepi
P4.28 te ekattakāyā ceva catutthajjhānasaññāyaM3.165 ekattasaññino cāti veditabbā .Vehapphalā pi catutthaviññāṇaṭṭhitimeva bhajanti .
Asaññasattā viññāṇābhāvā ettha saṅgahaṃ na gacchanti , sattāvāsesu gacchanti .
Suddhāvāsā vivaṭṭapakkhe ṭhitā na sabbakālikā , kappasatasahassampi asaṅkheyyampi buddhasuññe loke na uppajjanti .
Soḷasakappasahassaabbhantare buddhesu uppannesuyeva uppajjanti .
Dhammacakkappavattissa bhagavato khandhāvāraṭṭhānasadisā honti .
Tasmā neva viññāṇaṭṭhitiṃ na sattāvāsaṃ bhajanti .
Mahāsīvatthero pana ‘‘ na kho pana so , sāriputta , āvāso sulabharūpo , yo mayā anāvutthapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehī ’’ ti
V3.167 ( ma . ni .1.160) iminā suttena suddhāvāsāpi catutthaviññāṇaṭṭhitiṃ catutthasattāvāsañca bhajantīti vadati , taṃ appatibāhiyattā suttassa anuññātaṃ .Nevasaññānāsaññāyatanaṃ yatheva saññāya , evaṃ viññāṇassāpi sukhumattā neva viññāṇaṃ nāviññāṇaṃ .
Tasmā viññāṇaṭṭhitīsu na vuttaṃ .
Dutiye samādhiparikkhārāti maggasamādhissa sambhārā .