3. Nagaropamasuttavaṇṇanā
67. Tatiye yatoti yadā .
Paccantiman ti raṭṭhapariyante raṭṭhāvasāne niviṭṭhaṃ .
Majjhimadesanagarassa
V3.182P4.53 pana rakkhākiccaṃ natthi , tena taṃ na gahitaṃ .Nagaraparikkhārehi suparikkhatan ti nagarālaṅkārehi alaṅkataṃ .
Akaraṇīyan ti akattabbaṃ ajiniyaṃ .
Gambhīranemāti gambhīraāvāṭā .
Sunikhātāti suṭṭhu sannisīdāpitā .
Taṃ panetaṃ esikāthambhaṃ iṭṭhakāhi vā karonti silāhi vā khadirādīhi vā sārarukkhehi .
Taṃ nagaraguttatthāya karontā bahinagare karonti , alaṅkāratthāya karontā antonagare .
Taṃ iṭṭhakāmayaṃ karontā mahantaṃ āvāṭaṃ katvā cayaṃ cinitvā upari aṭṭhaṃsaṃ katvā sudhāya limpanti .
Yadā hatthinā dantehi abhihato na calati , tadā sulitto nāma hoti .
Silāthambhādayopi aṭṭhaṃsā eva honti .
Te sace aṭṭha ratanā honti , caturatanamattaṃ āvāṭe pavisati , caturatanamattaṃ upari hoti .
Soḷasaratanavīsatiratanesupi eseva nayo .
Sabbesañhi upaḍḍhaṃ heṭṭhā hoti , upaḍḍhaṃ upari .
Te gomuttavaṅkā honti , tena tesaṃ antare padaramayaṃ katvā kammaṃ kātuṃ sakkā hoti , te pana katacittakammā paggahitaddhajāva honti .
Parikhāti
M3.182 parikkhipitvā ṭhitamātikā .Anupariyāyapathoti anto pākārassa pākārena saddhiṃ gato mahāpatho , yattha ṭhitā bahipākāre ṭhitehi saddhiṃ yujjhanti .
Salākan ti
P4.54 saratomarādinissaggiyāvudhaṃ .Jevanikan ti ekatodhārādisesāvudhaṃ .
Hatthārohāti sabbepi hatthiācariyahatthivejjahatthibandhādayo .
Assārohāti sabbepi assācariyaassavejjaassabandhādayo .
Rathikāti sabbepi rathācariyarathayodharatharakkhādayo .
Dhanuggahāti issāsā .
Celakāti ye yuddhe jayaddhajaṃ gahetvā purato gacchanti .
Calakāti ‘‘ idha rañño ṭhānaṃ hotu , idha asukamahāmattassā ’’ ti evaṃ senābyūhakārakā .
Piṇḍadāyikāti sāhasikamahāyodhā .
Te kira parasenaṃ pavisitvā piṇḍapiṇḍamiva chetvā chetvā dayanti , uppatitvā niggacchantīti attho .
Ye vā saṅgāmamajjhe yodhānaṃ bhattapānīyaṃ gahetvā pavisanti , tesampetaṃ nāmaṃ .
Uggā rājaputtāti uggatuggatā saṅgāmāvacarā rājaputtā .
Pakkhandinoti ye ‘‘ kassa sīsaṃ vā āvudhaṃ vā āharāmā ’’ ti vatvā ‘‘ asukassā ’’ ti vuttā saṅgāmaṃ pakkhanditvā tadeva āharanti , ime pakkhandantīti pakkhandino .
Mahānāgā viya mahānāgā , hatthiādīsupi abhimukhaṃ āgacchantesu anivattiyayodhānaṃ etaṃ adhivacanaṃ .
Sūrāti ekasūrā , ye sajālikāpi savammikāpi samuddaṃ tarituṃ sakkonti .
Cammayodhinoti
P4.55 ye cammakañcukaṃ vā pavisitvā saraparittāṇacammaṃ vā gahetvā yujjhanti .Dāsakaputtāti balavasinehā gharadāsayodhā
V3.183 .Dovārikoti dvārapālako .
Vāsanalepanasampannoti vāsanena sabbavivarapaṭicchādanena sudhālepena sampanno .
Bahi vā khāṇupākārasaṅkhātena vāsanena ghanamaṭṭhena ca sudhālepena sampanno puṇṇaghaṭapantiṃ dassetvā katacittakammapaggahitaddhajo .
Tiṇakaṭṭhodakan ti hatthiassādīnaṃ ghāsatthāya gehānañca chādanatthāya āharitvā bahūsu ṭhānesu ṭhapitatiṇañca , gehakaraṇapacanādīnaṃ atthāya āharitvā ṭhapitakaṭṭhañca , yantehi pavesetvā pokkharaṇīsu ṭhapitaudakañca .
Sannicitaṃ hotīti paṭikacceva anekesu ṭhānesu suṭṭhu nicitaṃ hoti .
Abbhantarānaṃ ratiyāti antonagaravāsīnaṃ ratiatthāya .
Aparitassāyāti
M3.183 tāsaṃ anāpajjanatthāya .Sāliyavakan ti nānappakārā sāliyo ceva yavā ca .
Tilamuggamāsāparaṇṇan ti tilamuggamāsā ca sesāparaṇṇañca .
Idāni yasmā tathāgatassa nagare kammaṃ nāma natthi
P4.56 , nagarasadisaṃ pana ariyasāvakaṃ , nagaraparikkhārasadise ca satta dhamme , catuāhārasadisāni ca cattāri jhānāni dassetvā ekādasasu ṭhānesu arahattaṃ pakkhipitvā desanaṃ vinivaṭṭessāmīti ayaṃ upamā ābhatā .Tasmā taṃ desanaṃ pakāsetuṃ idaṃ evameva khotiādi āraddhaṃ .
Tattha saddhammehīti sudhammehi .
Saddhoti okappanasaddhāya ceva paccakkhasaddhāya ca samannāgato .
Tattha dānasīlādīnaṃ phalaṃ saddahitvā dānādipuññakaraṇe saddhā okappanasaddhā nāma .
Maggena āgatasaddhā paccakkhasaddhā nāma .
Pasādasaddhātipi esā eva .
Tassā lakkhaṇādīhi vibhāgo veditabbo .
‘‘ Sampakkhandanalakkhaṇā ca , mahārāja , saddhā sampasādanalakkhaṇā cā ’’ ti ( mi . pa .2.1.10) hi vacanato idaṃ saddhāya lakkhaṇaṃ nāma .
‘‘ Tīhi , bhikkhave , ṭhānehi saddho pasanno veditabbo .
Katamehi tīhi ?
Sīlavantānaṃ dassanakāmo hotī ’’ tiādinā ( a . ni .3.42) nayena vuttaṃ pana saddhāya nimittaṃ nāma .
‘‘ Ko cāhāro saddhāya , saddhammassavanantissa vacanīyan ’’ ti ( a . ni .10.61) ayaṃ panassā āhāro nāma .
‘‘ Saddhāpabbajitassa , bhikkhave , bhikkhuno ayaṃ anudhammo hoti , yaṃ rūpe nibbidābahulo viharissatī ’’ ti ayamassa
P4.57 anudhammo nāma .‘‘ Saddhā bandhati pātheyyaṃ , sirī bhogānamāsayo ’’( saṃ . ni .1.79).
‘‘ Saddhā dutiyā purisassa hoti ’’( saṃ . ni .1.36).
‘‘ Saddhāya tarati oghaṃ ’’( saṃ . ni .1.246).
‘‘ Saddhā bījaṃ tapo vuṭṭhi ’’( su . ni .77; saṃ . ni .1.197).
‘‘ Saddhāhattho mahānāgo .
Upekhāsetadantavā ’’ tiādīsu pana suttesu
V3.184 etissā baddhabhattapuṭādisarikkhatāya anekasarasatā bhagavatā pakāsitā .Imasmiṃ pana nagaropamasuttante esā acalasuppatiṭṭhitatāya esikāthambhasadisā katvā dassitā .
Saddhesikoti saddhaṃ esikāthambhaṃ katvā ariyasāvako akusalaṃ pajahatīti iminā nayena sabbapadesu yojanā kātabbā .
Apicettha hirottappehi tīsu dvāresu saṃvaro sampajjati , so catupārisuddhisīlaṃ hoti
M3.184 .Iti imasmiṃ sutte ekādasasu ṭhānesu arahattaṃ pakkhipitvā desanāya kūṭaṃ gahitanti veditabbaṃ .