Issues
Select Version
Sattakanipāta-aṭṭhakathā
Sattakanipāta-aṭṭhakathā

6. Abyākatavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Abyākatavaggo

1. Abyākatasuttavaṇṇanā

54. ChaṭṭhavaggassaM3.172V3.173 paṭhame abyākatavatthūsūti ekaṃsādivasena akathitavatthūsu .
Tathāgatoti satto .
Diṭṭhigatametan ti micchādiṭṭhimattakametaṃ , na tāya diṭṭhiyā gahitasatto nāma atthi .
Paṭipadan tiP4.38 ariyamaggaṃ .
Na chambhatīti diṭṭhivasena na kampati .
Sesapadesupi eseva nayo .
Taṇhāgatan ti diṭṭhitaṇhā .
Saññāgatā dīsupi eseva nayo .
Diṭṭhisaññā eva hettha saññāgataṃ , diṭṭhinissitamānoyeva diṭṭhimaññitameva vā maññitaṃ , diṭṭhipapañcova papañcitaṃ , diṭṭhupādānameva upādānaṃ , diṭṭhiyā virūpaṃ paṭisaraṇabhāvoyeva vippaṭisāro nāmāti veditabbo .
Ettha ca diṭṭhiggahaṇena dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo , diṭṭhinirodhagāminipaṭipadāgahaṇena sotāpattimaggo gahitoti .

2. Purisagatisuttavaṇṇanā

55. Dutiye purisagatiyoti purisassa ñāṇagatiyo .
Anupādāparinibbānan ti apaccayanibbānaṃ .
No cassāti atīte attabhāvanibbattakaṃ kammaṃ no ce abhavissa .
No ca me siyāti etarahi me ayaṃ attabhāvo na siyā .
Na bhavissatīti etarahi me anāgatattabhāvanibbattakaṃ kammaṃ na bhavissati .
Na ca me bhavissatīti anāgate me attabhāvo na bhavissati .
Yadatthi yaṃ bhūtan ti yaṃ atthi yaṃ bhūtaṃ paccuppannakkhandhapañcakaṃ .
Taṃ pajahāmīti upekkhaṃ paṭilabhatīti taṃ tattha chandarāgappahānena pajahāmīti vipassanupekkhaṃ paṭilabhati .
Bhave na rajjatīti atīte khandhapañcake taṇhādiṭṭhīhi na rajjati .
Sambhave na rajjatīti anāgatepi tatheva na rajjati .
AtthuttariP4.39 padaṃ santan ti uttari santaṃ nibbānapadaṃ nāma atthi .
Sammappaññāya passatīti taṃ sahavipassanāya maggapaññāya sammā passati .
Na sabbena sabban ti ekaccānaṃ kilesānaṃ appahīnattā saccapaṭicchādakassa tamassa sabbaso aviddhaṃsitattā na sabbākārena sabbaṃ .
Haññamāneti saṇḍāsena gahetvā muṭṭhikāya koṭṭiyamāne .
Antarāparinibbāyīti upapattisamanantarato paṭṭhāya āyuno vemajjhaṃ anatikkamitvā etthantare kilesaparinibbānena parinibbuto hoti .
Anupahacca talan ti ākāsatalaṃ anupahacca anatikkamitvāM3.173 , bhūmiṃ appatvā ākāseyeva nibbāyeyyātiV3.174 imāhi tīhi upamāhi tayo antarāparinibbāyī dassitā .
Upahaccaparinibbāyīti āyuvemajjhaṃ atikkamitvā pacchimakoṭiṃ appatvā parinibbuto hoti .
Upahacca talan ti jalamānā gantvā ākāsatalaṃ atikkamitvā pathavītalaṃ vā upahanitvā pathaviyaṃ patitamattāva nibbāyeyya .
Asaṅkhārena appayogena kilese khepetvā parinibbāyīti asaṅkhāraparinibbāyī .
Sasaṅkhārena sappayogena kilese khepetvā parinibbāyīti sasaṅkhāraparinibbāyī .
Gacchan ti nirārakkhaṃ araññaṃ .
Dāyan ti sārakkhaṃ abhayatthāya dinnaṃ araññaṃ .
Sesamettha uttānatthameva .
Imasmiṃ sutte ariyapuggalāva kathitāti .

3. Tissabrahmāsuttavaṇṇanā

56. TatiyeP4.40 bhikkhuniyoti mahāpajāpatiyā parivārā pañcasatā bhikkhuniyo .
Vimuttāti pañcahi vimuttīhi vimuttā .
Anupādisesāti upādānasesaṃ aṭṭhapetvā pañcahi vimuttīhi anavasesāhipi vimuttā .
Saupādisese vā saupādisesoti saupādānasese puggale ‘‘ saupādānaseso ayan ’’ ti .
Itarasmimpi eseva nayo .
Tissoti therassa saddhivihārikabrahmā .
Anulomikānīti paṭipattiyā anulomāni vivittāni antimapariyantimāni .
Indriyānīti saddhādīni vipassanindriyāni .
Samannānayamānoti samannāhāre ṭhapayamāno .
Na hi pana teti idaṃ kasmā ārabhi ?
Sattamassa puggalassa dassanatthaṃ .
Sattamo hi saddhānusāripuggalo na dassito .
Atha bhagavā balavavipassakavasena taṃ dassento evamāha .
Tattha sabbanimittānan ti sabbesaṃ niccanimittādīnaṃ .
Animittan ti balavavipassanāsamādhiṃ .

4. Sīhasenāpatisuttavaṇṇanā

57. Catutthe maccharīti pañcamaccherayutto .
Kadariyoti thaddhamacchariyo , paresaṃ diyyamānampi vāreti .
Anuppadānaratoti punappunaṃ dānaṃ dadamānova ramati .
Anukampantāti ‘‘ ko ajja amhehi anuggahetabbo , kassa deyyadhammaṃ vā paṭiggaṇheyyāma , dhammaṃ vā deseyyāmā ’’ ti evaṃ cittena anukampamānā .

5. Arakkheyyasuttavaṇṇanā

58. PañcameV3.175M3.174P4.41 nimittan ti dhammanimittampi puggalanimittampi .
Ayañhi attanā desitadhamme ekapadampi durakkhātaṃ aniyyānikaṃ apassanto dhammanimittaṃ na samanupassati ,‘‘ durakkhāto tayā dhammo na svākkhāto ’’ ti uṭṭhahitvā paṭippharantaṃ ekaṃ puggalampi apassanto puggalanimittaṃ na samanupassati nāma .
Sesadvayepi eseva nayo .
Chaṭṭhasattamāni uttānāneva .

8. Pacalāyamānasuttavaṇṇanā

61. Aṭṭhame pacalāyamānoti taṃ gāmaṃ upanissāya ekasmiṃ vanasaṇḍe samaṇadhammaṃ karonto sattāhaṃ caṅkamanavīriyena nimmathitattā kilantagatto caṅkamanakoṭiyaṃ pacalāyamāno nisinno hoti .
Pacalāyasi noti niddāyasi nu .
Anumajjitvāti parimajjitvā .
Ālokasaññan ti middhavinodanaālokasaññaṃ .
Divāsaññan ti divātisaññaṃ .
Yathā divā tathā rattin ti yathā divā ālokasaññā adhiṭṭhitā , tathā naṃ rattimpi adhiṭṭhaheyyāsi .
Yathā rattiṃ tathā divāti yathā ca te rattiṃ ālokasaññā adhiṭṭhitā , tathā naṃ divāpi adhiṭṭhaheyyāsi .
Sappabhāsan ti dibbacakkhuñāṇatthāya sahobhāsaṃ .
Pacchāpuresaññīti purato ca pacchato ca abhiharaṇasaññāya saññāvā .
Antogatehi indriyehīti bahi avikkhittehi anto anupaviṭṭheheva pañcahi indriyehi .
Middhasukhan ti niddāsukhaṃ .
EttakenaP4.42 ṭhānena bhagavā therassa middhavinodanakammaṭṭhānaṃ kathesi .
Soṇḍan ti mānasoṇḍaṃ .
Kiccakaraṇīyānīti ettha avassaṃ kattabbāni kiccāni , itarāni karaṇīyāni .
Maṅkubhāvoti nittejatā domanassatā .
Ettakena ṭhānena satthārā therassa bhikkhācāravattaṃ kathitaṃ .
Idāni bhasse pariyantakāritāya samādapetuṃ tasmātihātiādimāha .
Tattha viggāhikakathan ti ‘‘ na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsī ’’ tiādinayappavattā viggāhikakathā .
Nāhaṃ moggallānātiādi pāpamittasaṃsaggavivajjanatthaṃ vuttaṃ .
Kittāvatā nu khoti kittakena nu kho .
Taṇhāsaṅkhayavimutto hotīti taṇhāsaṅkhaye nibbāne taṃ ārammaṇaṃ katvā vimuttacittatāyaM3.175 taṇhāsaṅkhayavimutto nāma saṃkhittena kittāvatā hoti .
Yāya paṭipattiyā taṇhāsaṅkhayavimutto hoti , tameva khīṇāsavassa bhikkhuno pubbabhāgapaṭipadaṃ saṃkhittena desethāti pucchati .
AccantaniṭṭhotiV3.176 khayavayasaṅkhātaṃ antaṃ atītāti accantā , accantā niṭṭhā assāti accantaniṭṭho , ekantaniṭṭho satataniṭṭhoti attho .
Accantayogakkhemīti accantaṃ yogakkhemī , niccayogakkhemīti attho .
Accantabrahmacārīti accantaṃ brahmacārī , niccabrahmacārīti attho .
AccantaṃP4.43 pariyosānamassāti purimanayeneva accantapariyosāno .
Seṭṭho devamanussānan ti devānañca manussānañca seṭṭho uttamo .
Evarūpo bhikkhu kittāvatā hoti , saṅkhepeneva tassa paṭipattiṃ kathethāti yācati .
Sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāyāti ettha sabbe dhammā nāma pañcakkhandhā dvādasāyatanāni aṭṭhārasa dhātuyo , te sabbepi taṇhādiṭṭhivasena abhinivesāya nālaṃ na pariyattā na samattā na yuttā .
Kasmā ?
Gahitākārena atiṭṭhanato .
Te hi niccā sukhā attāti gahitāpi aniccā dukkhā anattāva sampajjanti .
Tasmā nālaṃ abhinivesāya .
Abhijānātīti aniccaṃ dukkhaṃ anattāti ñātapariññāya abhijānāti .
Parijānātīti tatheva tīraṇapariññāya parijānāti .
Yaṃkiñci vedanan ti antamaso pañcaviññāṇasampayuttaṃ yaṃkiñci appamattakampi vedanaṃ anubhavati .
Iminā bhagavā therassa vedanāvasena ca vinivaṭṭetvā arūpapariggahaṃ dassesi .
Aniccānupassīti aniccato anupassanto .
Virāgānupassīti ettha dve virāgā khayavirāgo ca accantavirāgo ca .
Tattha saṅkhārānaṃ khayaṃ khayato passanā vipassanāpi , accantavirāgaṃ nibbānaṃ virāgato dassanamaggañāṇampi virāgānupassanā .
Tadubhayasamaṅgipuggalo virāgānupassī nāma .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ virāgānupassī ’’ ti , virāgato anupassantoti attho .
Nirodhānupassimhi pi eseva nayo .
Nirodhopi hi khayanirodho accantanirodhoti duvidhoyeva .
Paṭinissaggānupassīti ettha paṭinissaggo vuccati vossaggo .
SoP4.44 ca pariccāgavossaggo pakkhandanavossaggoti duvidho hoti .
Tattha pariccāgavossaggoti vipassanā .
Sā hi tadaṅgavasena kilese ca khandhe ca vossajati .
Pakkhandanavossaggoti maggo .
So hi nibbānaṃ ārammaṇato pakkhandati .
Dvīhipi vā kāraṇehi so vossaggoyeva , samucchedavasena khandhānaṃ kilesānañca vossajanato nibbāne ca pakkhandanato .
TasmāM3.176 kilese ca khandhe ca pariccajatīti pariccāgavossaggo .
Nirodhāya nibbānadhātuyā cittaṃ pakkhandatīti pakkhandanavossaggoti ubhayampetaṃ magge sameti .
Tadubhayasamaṅgī puggalo imāya paṭinissaggānupassanāya samannāgatattāV3.177 paṭinissaggānupassī nāma hoti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Na kiñci loke upādiyatīti kiñci ekampi saṅkhāragataṃ taṇhāvasena na upādiyati na gaṇhāti na parāmasati .
Anupādiyaṃ na paritassatīti aggaṇhanto taṇhāparitassanāya na paritassati .
Paccattaṃyeva parinibbāyatīti sayameva kilesaparinibbānena parinibbāyati .
Khīṇā jātītiādinā panassa paccavekkhaṇā dassitā .
Iti bhagavā saṃkhittena khīṇāsavassa pubbabhāgappaṭipadaṃ pucchito saṃkhitteneva kathesi .
Idaṃ pana suttaṃ therassa ovādopi ahosi vipassanāpi .
So imasmiṃyeva sutte vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattoti .

9. Mettasuttavaṇṇanā

62. Navame mā , bhikkhave , puññānaṃ bhāyitthāti puññāni karontā tesaṃ mā bhāyittha .
Mettacittaṃ bhāvesin ti tikacatukkajjhānikāya mettāya sampayuttaṃ paṇītaṃ katvā cittaṃ bhāvesinti dasseti .
Saṃvaṭṭamāne sudāhan ti saṃvaṭṭamāne sudaṃ ahaṃ .
SaṃvaṭṭamānetiP4.45 jhāyamāne vipajjamāne .
Dhammikoti dasakusaladhammasamannāgato .
Dhammarājāti tasseva vevacanaṃ .
Dhammena vā laddharajjattā dhammarājā .
Cāturantoti puratthimasamuddādīnaṃ catunnaṃ samuddānaṃ vasena cāturantāya pathaviyā issaro .
Vijitāvīti vijitasaṅgāmo .
Janapado tasmiṃ thāvariyaṃ thirabhāvaṃ pattoti janapadatthāvariyappatto .
Parosahassan ti atirekasahassaṃ .
Sūrāti abhīruno .
Vīraṅgarūpāti vīrānaṃ aṅgaṃ vīraṅgaṃ , vīriyassetaṃ nāmaṃ .
Vīraṅgarūpametesanti vīraṅgarūpā .
Vīriyajātikā vīriyasabhāvā vīriyamayā viya akilāsuno divasampi yujjhantā na kilamantīti vuttaṃ hoti .
Sāgarapariyantan ti cakkavāḷapabbataṃ sīmaṃ katvā ṭhitasamuddapariyantaṃ .
Adaṇḍenāti dhanadaṇḍenapi chejjabhejjānusāsanena satthadaṇḍenapi vināyeva .
Asatthenāti ekatodhārādinā paraviheṭhanasatthenapi vināyeva .
Dhammena abhivijiyāti ehi kho , mahārājāti evaṃ paṭirājūhi sampaṭicchitāgamano ‘‘ pāṇo na hantabbo ’’ tiādinā dhammeneva vuttappakāraṃ pathaviṃ abhivijinitvā .
SukhesinotiM3.177 sukhapariyesake satte āmanteti .
Suññabrahmūpagoti suññabrahmavimānūpago .
Pathaviṃ iman ti imaṃ sāgarapariyantaṃ mahāpathaviṃ .
AsāhasenātiP4.46 na sāhasikakammena .
Samena manusāsitan ti samena kammena anusāsiṃ .
Tehi etaṃ sudesitan ti tehi saṅgāhakehi mahākāruṇikehi buddhehi etaṃ ettakaṃ ṭhānaṃ sudesitaṃ sukathitaṃ .
Pathabyoti puthavisāmiko .

10. Bhariyāsuttavaṇṇanā

63. DasameV3.178 kevaṭṭā maññe macchavilopeti kevaṭṭānaṃ macchapacchiṃ otāretvā ṭhitaṭṭhāne jāle vā udakato ukkhittamatte macchaggāhakānaṃ mahāsaddo hoti , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Sujātāti visākhāya kaniṭṭhā .
Sā neva sassuṃ ādiyatīti sassuyā kattabbavattaṃ nāma atthi , taṃ na karoti , sassūtipi naṃ na gaṇeti .
Na sasuraṃ ādiyatīti vacanaṃ na gaṇhāti .
Evaṃ anādaratāyapi aggahaṇenapi na ādiyati nāma .
Sesesupi eseva nayo .
Evaṃ anāthapiṇḍiko suṇisāya ācāraṃ gahetvā satthu purato nisīdi .
Sāpi sujātā ‘‘ kiṃ nu kho ayaṃ seṭṭhi dasabalassa santike mayhaṃ guṇaṃ kathessati udāhu aguṇan ’’ ti gantvā avidūre saddaṃ suṇantī aṭṭhāsi .
Atha naṃ satthā ehi sujāteti āmantesi .
Ahitānukampinīti na hitānukampinī .
AññesūtiP4.47 parapurisesu .
Atimaññateti omānāti mānavasena atimaññati .
Dhanena kītassāti dhanena kītā assa .
Vadhāya ussukā vadhituṃ ussukkamāpannā .
Yaṃ itthiyā vindati sāmiko dhanan ti itthiyā sāmiko yaṃ dhanaṃ labhati .
Appampi tassa apahātumicchatīti thokatopi assa harituṃ icchati , uddhane āropitaukkhaliyaṃ pakkhipitabbataṇḍulatopi thokaṃ haritumeva vāyamati .
Alasāti nisinnaṭṭhāne nisinnāva ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva hoti .
Pharusāti kharā .
Duruttavādinīti dubbhāsitabhāsinī , kakkhaḷaṃ vāḷakathameva katheti .
Uṭṭhāyakānaṃ abhibhuyya vattatīti ettha uṭṭhāyakānanti bahuvacanavasena viriyuṭṭhānasampanno sāmiko vutto , tassa taṃ uṭṭhānasampattiṃ abhibhavitvā heṭṭhā katvā vattati .
Pamodatīti āmoditapamoditā hotiM3.178 .
Koleyyakāti kulasampannā .
Patibbatāti patidevatā .
Vadhadaṇḍatajjitāti daṇḍakaṃ gahetvā vadhena tajjitā ,‘‘ ghātessāmi nan ’’ ti vuttā .
Dāsīsaman ti sāmikassa vattapūrikā dāsīti maṃ bhagavā dhāretūti vatvā saraṇesu patiṭṭhāsi .

11. Kodhanasuttavaṇṇanā

64. Ekādasame sapattakantāti sapattānaṃ verīnaṃ kantā piyā tehi icchitapatthitā .
SapattakaraṇātiV3.179P4.48 sapattānaṃ verīnaṃ atthakaraṇā .
Kodhaparetoti kodhānugato .
Pacuratthatāyāti bahuatthatāya bahuhitatāya .
Anatthampīti avuddhimpi .
Attho me gahitoti vuḍḍhi me gahitā .
Atho atthaṃ gahetvānāti atho vuddhiṃ gahetvā .
Anatthaṃ adhipajjatīti anattho me gahitoti sallakkheti .
Vadhaṃ katvānāti pāṇātipātakammaṃ katvā .
Kodhasammadasammattoti kodhamadena matto , ādinnagahitaparāmaṭṭhoti attho .
Āyasakyan ti ayasabhāvaṃ , ayaso niyaso hotīti attho .
Antarato jātan ti abbhantare uppannaṃ .
Atthaṃ na jānātīti vuddhiatthaṃ na jānāti .
Dhammaṃ na passatīti samathavipassanādhammaṃ na passati .
Andhataman ti andhabhāvakaraṃ tamaṃ bahalatamaṃ .
Sahateti abhibhavati .
Dummaṅkuyan ti dummaṅkubhāvaṃ nittejataṃ dubbaṇṇamukhataṃ .
Yato patāyatīti yadā nibbattati .
Na vāco hoti gāravoti vacanassapi garubhāvo na hoti .
Na dīpaṃ hoti kiñcanan ti kāci patiṭṭhā nāma na hoti .
Tapanīyānīti tāpajanakāni .
DhammehītiP4.49 samathavipassanādhammehi .
Ārakāti dūre .
Brāhmaṇan ti khīṇāsavabrāhmaṇaṃ .
Yāya mātu bhatoti yāya mātarā bhato posito .
Pāṇadadiṃ santin ti jīvitadāyikaṃ samānaṃ .
Hanti kuddho puthuttānan ti kuddho puggalo puthu nānākāraṇehi attānaṃ hanti .
Nānārūpesu mucchitoti nānārammaṇesu adhimucchito hutvā .
Rajjuyā bajjha mīyantīti rajjuyā bandhitvā maranti .
Pabbatāmapi kandareti pabbatakandarepi patitvā maranti .
BhūnahaccānītiM3.179 hatavuddhīni .
Itāyan ti iti ayaṃ .
Taṃ damena samucchindeti taṃ kodhaṃ damena chindeyya .
Katarena damenāti ?
Paññāvīriyena diṭṭhiyāti vipassanāpaññāya ceva vipassanāsampayuttena kāyikacetasikavīriyena ca maggasammādiṭṭhiyā ca .
Tatheva dhamme sikkhethāti yathā akusalaṃ samucchindeyya , samathavipassanādhammepi tatheva sikkheyya .
Mā no dummaṅkuyaṃ ahūti mā amhākaṃ dummaṅkubhāvo ahosīti imamatthaṃ patthayamānā .
Anāyāsāti anupāyāsā .
Anussukāti katthaci ussukkaṃ anāpannā .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Abyākatavaggo chaṭṭho .