Issues
Select Version
Sattakanipāta-aṭṭhakathā
Sattakanipāta-aṭṭhakathā

8. Pacalāyamānasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Pacalāyamānasuttavaṇṇanā

61. Aṭṭhame pacalāyamānoti taṃ gāmaṃ upanissāya ekasmiṃ vanasaṇḍe samaṇadhammaṃ karonto sattāhaṃ caṅkamanavīriyena nimmathitattā kilantagatto caṅkamanakoṭiyaṃ pacalāyamāno nisinno hoti .
Pacalāyasi noti niddāyasi nu .
Anumajjitvāti parimajjitvā .
Ālokasaññan ti middhavinodanaālokasaññaṃ .
Divāsaññan ti divātisaññaṃ .
Yathā divā tathā rattin ti yathā divā ālokasaññā adhiṭṭhitā , tathā naṃ rattimpi adhiṭṭhaheyyāsi .
Yathā rattiṃ tathā divāti yathā ca te rattiṃ ālokasaññā adhiṭṭhitā , tathā naṃ divāpi adhiṭṭhaheyyāsi .
Sappabhāsan ti dibbacakkhuñāṇatthāya sahobhāsaṃ .
Pacchāpuresaññīti purato ca pacchato ca abhiharaṇasaññāya saññāvā .
Antogatehi indriyehīti bahi avikkhittehi anto anupaviṭṭheheva pañcahi indriyehi .
Middhasukhan ti niddāsukhaṃ .
EttakenaP4.42 ṭhānena bhagavā therassa middhavinodanakammaṭṭhānaṃ kathesi .
Soṇḍan ti mānasoṇḍaṃ .
Kiccakaraṇīyānīti ettha avassaṃ kattabbāni kiccāni , itarāni karaṇīyāni .
Maṅkubhāvoti nittejatā domanassatā .
Ettakena ṭhānena satthārā therassa bhikkhācāravattaṃ kathitaṃ .
Idāni bhasse pariyantakāritāya samādapetuṃ tasmātihātiādimāha .
Tattha viggāhikakathan ti ‘‘ na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsī ’’ tiādinayappavattā viggāhikakathā .
Nāhaṃ moggallānātiādi pāpamittasaṃsaggavivajjanatthaṃ vuttaṃ .
Kittāvatā nu khoti kittakena nu kho .
Taṇhāsaṅkhayavimutto hotīti taṇhāsaṅkhaye nibbāne taṃ ārammaṇaṃ katvā vimuttacittatāyaM3.175 taṇhāsaṅkhayavimutto nāma saṃkhittena kittāvatā hoti .
Yāya paṭipattiyā taṇhāsaṅkhayavimutto hoti , tameva khīṇāsavassa bhikkhuno pubbabhāgapaṭipadaṃ saṃkhittena desethāti pucchati .
AccantaniṭṭhotiV3.176 khayavayasaṅkhātaṃ antaṃ atītāti accantā , accantā niṭṭhā assāti accantaniṭṭho , ekantaniṭṭho satataniṭṭhoti attho .
Accantayogakkhemīti accantaṃ yogakkhemī , niccayogakkhemīti attho .
Accantabrahmacārīti accantaṃ brahmacārī , niccabrahmacārīti attho .
AccantaṃP4.43 pariyosānamassāti purimanayeneva accantapariyosāno .
Seṭṭho devamanussānan ti devānañca manussānañca seṭṭho uttamo .
Evarūpo bhikkhu kittāvatā hoti , saṅkhepeneva tassa paṭipattiṃ kathethāti yācati .
Sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāyāti ettha sabbe dhammā nāma pañcakkhandhā dvādasāyatanāni aṭṭhārasa dhātuyo , te sabbepi taṇhādiṭṭhivasena abhinivesāya nālaṃ na pariyattā na samattā na yuttā .
Kasmā ?
Gahitākārena atiṭṭhanato .
Te hi niccā sukhā attāti gahitāpi aniccā dukkhā anattāva sampajjanti .
Tasmā nālaṃ abhinivesāya .
Abhijānātīti aniccaṃ dukkhaṃ anattāti ñātapariññāya abhijānāti .
Parijānātīti tatheva tīraṇapariññāya parijānāti .
Yaṃkiñci vedanan ti antamaso pañcaviññāṇasampayuttaṃ yaṃkiñci appamattakampi vedanaṃ anubhavati .
Iminā bhagavā therassa vedanāvasena ca vinivaṭṭetvā arūpapariggahaṃ dassesi .
Aniccānupassīti aniccato anupassanto .
Virāgānupassīti ettha dve virāgā khayavirāgo ca accantavirāgo ca .
Tattha saṅkhārānaṃ khayaṃ khayato passanā vipassanāpi , accantavirāgaṃ nibbānaṃ virāgato dassanamaggañāṇampi virāgānupassanā .
Tadubhayasamaṅgipuggalo virāgānupassī nāma .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ virāgānupassī ’’ ti , virāgato anupassantoti attho .
Nirodhānupassimhi pi eseva nayo .
Nirodhopi hi khayanirodho accantanirodhoti duvidhoyeva .
Paṭinissaggānupassīti ettha paṭinissaggo vuccati vossaggo .
SoP4.44 ca pariccāgavossaggo pakkhandanavossaggoti duvidho hoti .
Tattha pariccāgavossaggoti vipassanā .
Sā hi tadaṅgavasena kilese ca khandhe ca vossajati .
Pakkhandanavossaggoti maggo .
So hi nibbānaṃ ārammaṇato pakkhandati .
Dvīhipi vā kāraṇehi so vossaggoyeva , samucchedavasena khandhānaṃ kilesānañca vossajanato nibbāne ca pakkhandanato .
TasmāM3.176 kilese ca khandhe ca pariccajatīti pariccāgavossaggo .
Nirodhāya nibbānadhātuyā cittaṃ pakkhandatīti pakkhandanavossaggoti ubhayampetaṃ magge sameti .
Tadubhayasamaṅgī puggalo imāya paṭinissaggānupassanāya samannāgatattāV3.177 paṭinissaggānupassī nāma hoti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Na kiñci loke upādiyatīti kiñci ekampi saṅkhāragataṃ taṇhāvasena na upādiyati na gaṇhāti na parāmasati .
Anupādiyaṃ na paritassatīti aggaṇhanto taṇhāparitassanāya na paritassati .
Paccattaṃyeva parinibbāyatīti sayameva kilesaparinibbānena parinibbāyati .
Khīṇā jātītiādinā panassa paccavekkhaṇā dassitā .
Iti bhagavā saṃkhittena khīṇāsavassa pubbabhāgappaṭipadaṃ pucchito saṃkhitteneva kathesi .
Idaṃ pana suttaṃ therassa ovādopi ahosi vipassanāpi .
So imasmiṃyeva sutte vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattoti .