Issues
Select Version
Dhātukathāpakaraṇa-mūlaṭīkā

5. Bāhiramātikāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Bāhiramātikāvaṇṇanā

5. Evaṃ dhātukathāya mātikato bahi ṭhapitattāti ‘‘ sabbāpi … pe … mātikā ’’ ti etena ṭhapanākārena bahi piṭṭhito ṭhapitattāti attho .
Etena vā ṭhapanākārena kusalādīnaṃ araṇantānaṃ idha aṭṭhapetvā dhātukathāya mātikato bahi pakaraṇantaramātikāya imassa pakaraṇassa mātikābhāvena ṭhapitattā tathā pakāsitattāti attho .
Saṅgaho asaṅgahotiādīsu saṅgaho ekavidhova , so kasmā ‘‘ catubbidho ’’ ti vuttoti ?
Saṅgahoti atthaṃ avatvā aniddhāritatthassa saddasseva vuttattā .
Saṅgaho asaṅgahotiādīsu saddesu saṅgahasaddo tāva attano atthavasena catubbidhoti ayañhetthattho .
Atthopi vā aniddhāritaviseso sāmaññena gahetabbataṃ patto ‘‘ saṅgaho asaṅgaho ’’ tiādīsu ‘‘ saṅgaho ’’ ti vuttoti na koci doso .
Niddhārite hi visese tassa ekavidhatā siyā , na tato pubbeti .
Jātisaddassa sāpekkhasaddattā ‘‘ jātiyā saṅgaho ’’ ti vutte ‘‘ attano jātiyā ’’ ti viññāyati sambandhārahassa aññassa avuttattāti jātisaṅgahoti rūpakaṇḍe vutto sajātisaṅgaho vutto hoti .
EtthaM0.6V0.6 nayamātikāya ‘‘ saṅgaho asaṅgaho , sampayogo vippayogo ’’ ti ime dve pucchitabbavissajjitabbadhammavisesaṃ aniddhāretvā sāmaññena dhammānaṃ pucchanavissajjananayauddesā , avasesā niddhāretvā .
‘‘ Saṅgahitena asaṅgahitan ’’ ti hi ‘‘ saṅgahitena asaṅgahitaṃ asaṅgahitan ’’ ti vattabbe ekassa asaṅgahitasaddassa lopo daṭṭhabbo .
Tena saṅgahitavisesavisiṭṭho yo asaṅgahito dhammaviseso , tannissito asaṅgahitatāsaṅkhāto pucchāvissajjananayo uddiṭṭho hoti ,‘‘ saṅgahitenā ’’ ti ca visesane karaṇavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Esa nayo tatiyādīsu dasamāvasānesu nayuddesesu chaṭṭhavajjesu .
Tesupi hi vuttanayena dvīhi dvīhi padehi pucchitabbavissajjitabbadhammavisesaniddhāraṇaṃ katvā tattha tattha antimapadasadisena tatiyapadena pucchanavissajjananayā uddiṭṭhāti .
Tattha catutthapañcamesu kattuatthe karaṇaniddeso , sattamādīsu ca catūsu sahayoge daṭṭhabbo , na dutiyatatiyesu viya samānādhikaraṇe visesane .
Tattha hi sabhāvantarena sabhāvantarassa visesanaṃ kataṃ , etesu dhammantarena dhammantarassāti .
Ekādasamādīsu pana catūsu ādipadeneva dhammavisesaniddhāraṇaṃ katvā itarehi pucchanavissajjananayā uddiṭṭhā .
Visesane eva cettha karaṇavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Pucchāvissajjanānañhi nissayabhūtā dhammā saṅgahitatādivisesena karaṇabhūtena sampayuttavippayuttādibhāvaṃ attano visesentīti .
Vikappatoti vividhakappanato , vibhāgatoti attho .
Sanniṭṭhānavasenāti adhimokkhasampayogavasena .
Sanniṭṭhānavasena vuttā ca sabbe ca cittuppādā sanniṭṭhānavasena vuttasabbacittuppādā , tesaṃ sādhāraṇavasenāti evamettha attho daṭṭhabbo .
Adhimokkho hi sanniṭṭhānavasena vuttānaṃ cittuppādānaṃ sādhāraṇavasena vutto , itare sabbesanti .
Tattha sādhāraṇā pasaṭā pākaṭā cāti ādito pariggahetabbā , tasmā tesaṃ saṅgahādipariggahatthaṃ uddeso kato , asādhāraṇāpi pana pariggahetabbāvāti tesu mahāvisayena aññesampi saṅgahādipariggahaṃ dassetuṃ adhimokkho uddiṭṭho .
‘‘ Sanniṭṭhānavasena vuttā ’’ ti ca dhammasaṅgahavaṇṇanāyaṃ paṭiccasamuppādavibhaṅge ca vacanaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ .
Sanniṭṭhānavasena ye vuttā , tesaṃ sabbesaṃ sādhāraṇatoti pana atthe satiM0.7 sādhāraṇāsādhāraṇesu vattabbesu yo asādhāraṇesu mahāvisayo adhimokkho , tassa vasena vuttasabbacittuppādasādhāraṇato phassādayo sabbasādhāraṇāti adhimokkho ca asādhāraṇesu mahāvisayoti katvā vutto aññassa tādisassa abhāvāti ayamadhippāyo daṭṭhabbo .
JīvitindriyaṃV0.7 panettha rūpamissakattā na vuttanti veditabbaṃ , cittekaggatā pana asamādhisabhāvā sāmaññasaddeneva sāmaññavisesasaddehi ca samādhisabhāvā visesasaddavacanīyaṃ aññaṃ byāpetabbaṃ nivattetabbañca natthīti anaññabyāpakanivattakasāmaññavisesadīpanato tasseva dhammassa bhedadīpakehi vattabbā , na sukhādisabhāvā vedanā viya vuttalakkhaṇaviparītehi sāmaññavisesasaddeheva , tasmā ‘‘ cittekaggatā ’’ ti ayaṃ sāmaññasaddo samādhisabhāve visesasaddanirapekkho pavattamāno sayameva visesasaddamāpajjitvā asamādhisabhāvameva pakāseyya , itaro ca samādhisabhāvamevāti dvidhā bhinnā cittekaggatā asādhāraṇā ceva appavisayā cāti idha uddesaṃ na arahati .
Abhinnāpi vā phassādīnaṃ viya pākaṭattābhāvato aññadhammanissayena vattabbato ca sā jīvitañca na arahatīti na uddiṭṭhāti .
Mātikāvaṇṇanā niṭṭhitā .