Issues
Select Version
Dhātukathāpakaraṇa-mūlaṭīkā

5. Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā

193. Asaṅgahitenaasaṅgahitapadaniddesepi vuttanayeneva yathāniddhāritadhammadassanaṃ veditabbaṃ .
Ettha ca sasukhumarūpaviññāṇasahitadhammasamudāyā ye te dukkhasaccaanidassanaappaṭighaacetasikānupādāsadisā satipi ekena dvīhi vā saṅgahehi kesañci asaṅgāhakatte tīhipi asaṅgahetabbassa abhāvato paripuṇṇasaṅgahāsaṅgāhakā na honti , abyākatadhammasadisā kenaci saṅgahena asaṅgahetabbabhāvato asaṅgāhakā eva na honti , tena te asaṅgāhakabhāvena na uddhaṭā , itare pana tabbipariyāyena uddhaṭāti .
YaṃM0.17V0.17 pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tādisena hi padena nibbānaṃ khandhasaṅgahamattaṃ na gaccheyyā ’’ ti vuttaṃ , taṃ dukkhasaccaṃ sandhāya vuttaṃ .
Anidassanaappaṭighesu pana asaṅgāhakesu nibbānaṃ antogadhaṃ , na ca tadeva tassa asaṅgāhakanti .
Sadisavissajjanānaṃ vasena samodhānetvā katehi saddhin ti evaṃ katehi dutiyapañhādīhi saddhiṃ paṭhamapañhanāmarūpapañhādayo sabbepi catuttiṃsa hontīti attho .
Yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ , tadevāti rūpakkhandhādivisesakapadaṃ vadati , na niddhārite pucchitabbadhamme .
Te hi lakkhaṇato dassitā , na padena sarūpatoti .
Tattha tadevāti eva-saddena na taṃ kadāci saṅgahitena asaṅgahitaṃ na hotīti uddhaṭasseva asaṅgahitenaasaṅgahitabhāve niyatataṃ aññassa ca aniyatataṃ dassetīti veditabbaṃ .
‘‘ Tadeva yehi asaṅgahitan ’’ ti ettha hi ‘‘ niyamato ’’ ti sakkā vacanaseso yojetunti .
Atha vā tadevāti pucchāya uddhaṭameva evaṃpakārameva hutvā yehi asaṅgahitan ti tassa pucchāya uddhaṭabhāvena evaṃ asaṅgahitenaasaṅgahitabhāvaniyamanattho eva-saddo , na aññassa asaṅgahitenaasaṅgahitatānivāraṇatthoti daṭṭhabbo .
Pucchāya uddhaṭañhi aññasahitaṃ asahitañca asaṅgahitena asaṅgahitaṃ hoti .
Rūpakkhandhādīni hi aññasahitāni viññāṇakkhandhādīni asahitānīti .
Avasesā saṅgahitāti idaṃ avasesā asaṅgahitā na hontīti evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tehipi viññāṇadhammehi te rūpadhammāva tīhi saṅgahehi asaṅgahitāti pucchāya uddhaṭā tīhipi saṅgahehi asaṅgāhakā hutvā asaṅgahitāti adhippāyo .
Anuddhaṭā vedanādayopi hi asaṅgahitā evāti .
Ettha ca paṭhame naye vedanādayopi viññāṇena asaṅgahitāti vuttā , dutiye rūpadhammāvāti ayaṃ viseso .
Vedanādayo hi rūpaviññāṇeheva khandhādisaṅgahena asaṅgahitāti oḷārikarūpehi viññāṇena ca tīhipi saṅgahehi asaṅgahitāti attho .
Rūpekadeso hi ettha rūpaggahaṇena gahitoti .
196. Catutthapañhe cakkhāyatanaṃ vedanādīhi catūhīti ettha cakkhāyatanan ti etena pucchāya uddhaṭaṃ asaṅgāhakaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ .
Cakkhāyatanena pana asaṅgahitena asaṅgahitāni dasa oḷārikāyatanāni na cakkhāyatanamevāti .
‘‘ Rūpañca dhammāyatanan ’’ tiādinā yehi dhammehi tīhipi saṅgahehi asaṅgahitaṃ taṃ viññāṇameva hoti , asaṅgahitena tenaM0.18 asaṅgahitañca viññāṇavajjaṃ sabbaṃ teva dhamme udāneti .
Sadisavissajjanā hi ekato udānetvā dassetabbā .
Tattha paṭhamena rūpakkhandhena sadisavissajjanesu ekato udānetvā dassitesu aññe visadisavissajjanāV0.18 nayadānena dassitā honti .
Tenāha ‘‘ rūpañca dhammāyatananti … pe … aññenākārena saṅkhipitvā dassitā ’’ ti .
Tattha dve bhavāti asaññekavokārabhavā .
Dveti bāhirupādādhamme eva sandhāya vuttaṃ .
Yena asaṅgāhakena asaṅgahitena asaṅgahitaṃ pucchitabbaṃ vissajjitabbañca paricchijjati , so rūpakkhandhādiko tassa pucchāvissajjanānañca nissayabhāvato ‘‘ visayo ’’ ti vutto , yathādassitassa pana uddānassa nayadānamattattā ‘‘ nayo ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Dvevīsanayo cā ’’ tipi pāṭho , dvevīsapadiko esa nayo cāti attho .
Pañcamanayaasaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā niṭṭhitā .