4. Upālivaggo
1. Upālisuttavaṇṇanā
31. Catutthassa
V3.305 paṭhame atthavaseti vuddhivisese , sikkhāpadapaññattihetu adhigamanīye hitaviseseti attho .Atthoyeva vā atthavaso , dasa atthe dasa kāraṇānīti vuttaṃ hoti .
Atha vā attho phalaṃ tadadhīnavuttitāya vaso etassāti atthavaso , hetūti evampettha attho daṭṭhabbo .
‘‘ Ye mama sotabbaṃ saddahātabbaṃ maññissanti , tesaṃ taṃ assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti vuttattā ‘‘ yo ca tathāgatassa vacanaṃ sampaṭicchati , tassa taṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattatī ’’ ti vuttaṃ .
Asampaṭicchane ādīnavan ti bhaddālisutte viya asampaṭicchane ādīnavaṃ dassetvā .
Sukhavihārābhāve sahajīvamānassa abhāvato sahajīvitāpi sukhavihārova vutto .
Sukhavihāro nāma catunnaṃ iriyāpathavihārānaṃ phāsutā .
Maṅkutan ti nittejataṃ .
Dhammenātiādīsu dhammoti bhūtaṃ vatthu .
Vinayoti codanā ceva sāraṇā ca .
Satthusāsanan ti ñattisampadā ceva anussāvanasampadā ca .
Piyasīlānan ti sikkhākāmānaṃ .
Tesañhi sīlaṃ piyaṃ hoti .
Tenevāha ‘‘ sikkhāttayapāripūriyā ghaṭamānā ’’ ti .
Sandiddhamanāti saṃsayaṃ āpajjamanā
M3.330 .Ubbaḷhā hontīti pīḷitā honti .
Saṅghakammānīti satipi uposathapavāraṇānaṃ saṅghakammabhāve gobalībaddañāyena uposathaṃ pavāraṇañca ṭhapetvā upasampadādisesasaṅghakammānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ .
Samaggānaṃ bhāvo sāmaggī .
‘‘ Nāhaṃ , cunda , diṭṭhadhammikānaṃyeva āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemī ’’ ti ( dī . ni .3.182) ettha vivādamūlabhūtā kilesā āsavāti āgatā .
‘‘ Yena devūpapatyassa , gandhabbo vā vihaṅgamo ;
Yakkhattaṃ yena gaccheyyaṃ , manussattañca abbaje ;
Te mayhaṃ āsavā khīṇā , viddhastā vinaḷīkatā ’’ ti .( a . ni .4.36)–
Ettha
V3.306 tebhūmakaṃ kammaṃ avasesā ca akusalā dhammā .Idha pana parūpavādavippaṭisāravadhabandhādayo ceva apāyadukkhabhūtā ca nānappakārā upaddavā āsavāti āha ‘‘ asaṃvare ṭhitena tasmiṃyeva attabhāve pattabbā ’’ tiādi .
Yadi hi bhagavā sikkhāpadaṃ na ca paññapeyya , tato asaddhammappaṭisevanaadinnādānapāṇātipātādihetu ye uppajjeyyuṃ parūpavādādayo diṭṭhadhammikā nānappakārā anatthā , ye ca tannimittameva nirayādīsu nibbattassa pañcavidhabandhanakammakāraṇādivasena mahādukkhānubhavanappakārā anatthā , te sandhāya idaṃ vuttaṃ ‘‘ diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā ’’ ti .
Diṭṭhadhammo vuccati paccakkho attabhāvo , tattha bhavā diṭṭhadhammikā .
Tena vuttaṃ ‘‘ tasmiṃyeva attabhāve pattabbā ’’ ti .
Sammukhā garahanaṃ akitti , parammukhā garahanaṃ ayaso .
Atha vā sammukhā parammukhā garahanaṃ akitti , parivārahāni ayasoti veditabbaṃ .
Āgamanamaggathakanāyāti āgamanadvārapidahanatthāya .
Samparetabbato pecca gantabbato samparāyo , paralokoti āha ‘‘ samparāye narakādīsū ’’ ti .
Methunādīni rajjanaṭṭhānāni .
Pāṇātipātādīni dussanaṭṭhānāni .
Saṃvaravinayoti sīlasaṃvaro , satisaṃvaro , ñāṇasaṃvaro , khantisaṃvaro , vīriyasaṃvaroti pañcavidho saṃvaro .
Yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyaduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato saṃvaro , vinayanato vinayoti vuccati
M3.331 .Pahānavinayoti tadaṅgappahānaṃ vikkhambhanappahānaṃ , samucchedappahānaṃ , paṭipassaddhippahānaṃ , nissaraṇappahānanti pañcavidhaṃ pahānaṃ yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ , vinayaṭṭhena vinayo , tasmā ‘‘ pahānavinayo ’’ ti vuccati .
Samathavinayoti satta adhikaraṇasamathā .
Paññattivinayoti sikkhāpadameva .
Sikkhāpadapaññattiyā hi vijjamānāya eva sikkhāpadasambhavato paññattivinayopi sikkhāpadapaññattiyā anuggahito hoti .
Sesamettha vuttatthameva .
Upālisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Upālivaggavaṇṇanā niṭṭhitā .