(9)4. Theravaggo
1-8.Vāhanasuttādivaṇṇanā
81-88.
Catutthassa paṭhame vimariyādīkatenāti nimmariyādīkatena .
Cetasāti evaṃvidhena cittena viharati .
Tattha dve mariyādā kilesamariyādā ca ārammaṇamariyādā ca .
Sace hissa rūpādike ārabbha rāgādayo
M3.347 uppajjeyyuṃ , kilesamariyādā tena katā bhaveyya .Tesu panassa ekopi
V3.322 na uppannoti kilesamariyādā natthi .Sace panassa rūpādidhamme āvajjentassa ekacce āpāthaṃ nāgaccheyyuṃ , evamassa ārammaṇamariyādā bhaveyya .
Te panassa dhamme āvajjentassa āpāthaṃ anāgatadhammo nāma natthīti ārammaṇamariyādāpi natthi .
Idha pana kilesamariyādā adhippetāti āha ‘‘ kilesamariyādaṃ bhinditvā ’’ tiādi .
Tatiyādīsu natthi vattabbaṃ .
Vāhanasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
9-10.Kokālikasuttādivaṇṇanā
89-90.
Navame ( saṃ . ni . ṭī .1.1.181) kokālikanāmakā dve bhikkhū .
Tato idhādhippetaṃ niddhāretvā dassetuṃ ‘‘ koyaṃ kokāliko ’’ ti pucchā .
Suttassa aṭṭhuppattiṃ dassetuṃ ‘‘ kasmā ca upasaṅkamī ’’ ti pucchā .
Ayaṃ kirātiādi yathākkamaṃ tāsaṃ vissajjanaṃ .
Vivekavāsaṃ vasitukāmattā appicchatāya ca mā no kassaci … pe … vasiṃsu .
Āghātaṃ uppādesi attano icchāvighātanato .
Therā bhikkhusaṅghassa niyyādayiṃsu payuttavācāya akatattā therehi ca adāpitattā .
Pubbepi … pe … maññeti iminā therānaṃ kohaññe ṭhitabhāvaṃ āsaṅkati avaṇe vaṇaṃ passanto viya , suparisuddhe ādāsatale jallaṃ uṭṭhāpento viya ca .
Aparajjhitvāti bhagavato sammukhā ‘‘ pāpabhikkhū jātā ’’ ti vatvā .
Mahāsāvajjadassanatthan ti mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ , ayameva vā pāṭho .
Māhevan ti mā evamāha , mā evaṃ bhaṇi .
Saddhāya ayo uppādo saddhāyo , taṃ āvahatīti saddhāyikoti āha ‘‘ saddhāya āgamakaro ’’ ti .
Saddhāyikoti vā saddhāya ayitabbo , saddheyyoti attho .
Tenāha ‘‘ saddhātabbavacano vā ’’ ti .
Pīḷakā nāma bāhirato paṭṭhāya aṭṭhīni bhindanti , imā pana paṭhamaṃyeva aṭṭhīni bhinditvā uggatā .
Tenāha ‘‘ aṭṭhīni bhinditvā uggatāhi piḷakāhī ’’ ti .
Taruṇabeluvamattiyoti taruṇabillaphalamattiyo .
Visagilitoti khittapaharaṇo
M3.348 .Tañca baḷisaṃ visasamaññā loke .
Ārakkhadevatānaṃ saddaṃ sutvāti padaṃ ānetvā sambandho .
Brahmaloketi suddhāvāsaloke .
Varākoti anuggahavacanametaṃ .
Hīnapariyāyoti keci .
Piyasīlāti iminā etasmiṃ atthe niruttinayena pesalāti padasiddhīti dasseti .
Kabarakkhīnīti
V3.323 byādhibalena paribhinnavaṇṇatāya kabarabhūtāni akkhīni .Yattakan ti bhagavato vacanaṃ aññathā karontena yattakaṃ tayā aparaddhaṃ , tassa pamāṇaṃ natthīti attho .
Yasmā anāgāmino nāma pahīnakāmacchandabyāpādā honti , tvañca diṭṭhikāmacchandabyāpādavasena idhāgato , tasmā yāvañca te idaṃ aparaddhanti evamettha attho daṭṭhabbo .
Adiṭṭhippattoti appattadiṭṭhiko .
Gilitaviso viya visaṃ gilitvā ṭhito viya .
Kuṭhārisadisā mūlapacchindanaṭṭhena .
Uttamattheti arahatte .
Khīṇāsavoti vadati sunakkhatto viya acelaṃ korakkhattiyaṃ .
Yo aggasāvako viya pasaṃsitabbo khīṇāsavo , taṃ ‘‘ dussīlo ayan ’’ ti vadati .
Vicinātīti ācinoti pasavati .
Pasaṃsiyanindā tāva sampannaguṇaparidhaṃsanavasena pavattiyā sāvajjatāya kaṭukavipākā , nindiyappasaṃsā pana kathaṃ tāya samavipākāti ?
Tattha avijjamānaguṇasamāropanena attano paresañca micchāpaṭipattihetubhāvato pasaṃsiyena tassa samabhāvakaraṇato ca .
Lokepi hi asūraṃ sūrena samaṃ karonto gārayho hoti , pageva duppaṭipannaṃ suppaṭipannena samaṃ karontoti .
Sakena dhanenāti attano sāpateyyena .
Ayaṃ appamattako aparādho diṭṭhadhammikattā sappatikārattā ca tassa .
Ayaṃ mahantataro kali katūpacitassa samparāyikattā appatikārattā ca .
Nirabbudoti gaṇanāviseso esoti āha ‘‘ nirabbudagaṇanāyā ’’ ti , satasahassaṃ nirabbudānanti attho .
Yamariyagarahī nirayaṃ upetīti ettha yathāvuttaāyuppamāṇaṃ pākatikavasena ariyūpavādinā vuttanti veditabbaṃ .
Aggasāvakānaṃ pana guṇamahantatāya tatopi ativiya mahantataramevāti vadanti .
Atha
M3.349 kho brahmā sahampatīti ko ayaṃ brahmā , kasmā ca pana bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocāti ?Ayaṃ kassapassa bhagavato sāsane sahako nāma bhikkhu anāgāmī hutvā suddhāvāsesu uppanno , tattha sahampati brahmāti sañjānanti .
So panāhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ padumanirayaṃ kittessāmi , tato bhagavā bhikkhūnaṃ ārocessati , athānusandhikusalā bhikkhū tatthāyuppamāṇaṃ pucchissanti , bhagavā ācikkhanto ariyūpavāde ādīnavaṃ pakāsessatī ’’ ti iminā kāraṇena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca .
Magadharaṭṭhe
V3.324 saṃvohārato māgadhako pattho , tena .Paccitabbaṭṭhānassāti nirayadukkhena paccitabbappadesassa etaṃ abbudoti nāmaṃ .
Vassagaṇanāti ekato paṭṭhāya dasaguṇitaṃ abbudaāyumhi tato aparaṃ vīsatiguṇitaṃ nirabbudādīsu vassagaṇanā veditabbā .
Ayañca gaṇanā aparicitānaṃ dukkarāti vuttaṃ ‘‘ na taṃ sukaraṃ saṅkhātun ’’ ti .
Keci pana ‘‘ tattha tattha paridevanānattena kammakāraṇanānattenapi imāni nāmāni laddhānī ’’ ti vadanti , apare ‘‘ sītanarakā ete ’’ ti .
Sabbatthāti ababādīsu padumapariyosānesu sabbesu nirayesu .
Esa nayoti heṭṭhimato uparimassa vīsatiguṇataṃ atidisati .
Dasame natthi vattabbaṃ .
Kokālikasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Theravaggavaṇṇanā niṭṭhitā .