(10)5. Upālivaggo
1-4.Kāmabhogīsuttādivaṇṇanā
91-94.
Pañcamassa paṭhamādīni uttānatthāni .
Catutthe tapanaṃ santapanaṃ kāyassa khedanaṃ tapo , so etassa atthīti tapassī , taṃ tapassiṃ .
Yasmā tathābhūto tapanissito , tapo vā tannissito , tasmā āha ‘‘ tapanissitakan ’’ ti .
Lūkhaṃ pharusaṃ sādhusammatācāravirahato na pasādanīyaṃ ājīvati vattatīti lūkhājīvī , taṃ lūkhājīviṃ .
Upakkosatīti uppaṇḍeti
M3.350 , upahasanavasena paribhāsati .Upavadatīti avaññāpubbakaṃ apavadati .
Tenāha ‘‘ hīḷeti vambhetī ’’ ti .
Kāmabhogīsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Uttiyasuttavaṇṇanā
95. Pañcame paccante bhavaṃ paccantimaṃ .
Pākārassa thirabhāvaṃ uddhamuddhaṃ pāpetīti uddhāpaṃ , pākāramūlaṃ .
Ādi -saddena pākāradvārabandhaparikhādīnaṃ saṅgaho veditabbo .
Paṇḍitadovārikaṭṭhāniyaṃ
V3.325 katvā bhagavā attānaṃ dassesīti dassento ‘‘ ekadvāranti kasmā āhā ’’ ti codanaṃ samuṭṭhāpesi .Yassā paññāya vasena puriso paṇḍitoti vuccati , taṃ paṇḍiccan ti āha ‘‘ paṇḍiccena samannāgato ’’ ti .
Taṃtaṃitikattabbatāsu chekabhāvo byattabhāvo veyyattiyaṃ .
Medhati sammohaṃ hiṃsati vidhamatīti medhā , sā etassa atthīti medhāvī .
Ṭhāne ṭhāne uppatti etissā atthīti ṭhānuppattikā , ṭhānaso uppajjanapaññā .
Anupariyāyanti etenāti anupariyāyo , so eva pathoti anupariyāyapatho , parito pākārassa anusaṃyāyanamaggo .
Pākārabhāgā sandhātabbā etthāti pākārasandhi , pākārassa phullitappadeso .
So pana heṭṭhimantena dvinnampi iṭṭhakānaṃ vigamena evaṃ vuccatīti āha ‘‘ dvinnaṃ iṭṭhakānaṃ apagataṭṭhānan ’’ ti .
Chinnaṭṭhānan ti chinnabhinnappadeso , chiddaṭṭhānaṃ vā .
Tañhi vivaranti vuccati .
Uttiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6-8.Kokanudasuttādivaṇṇanā
96-98.
Chaṭṭhe khandhāpi diṭṭhiṭṭhānaṃ ārammaṇaṭṭhena ‘‘ rūpaṃ attato samanupassatī ’’ tiādivacanato .
Avijjāpi diṭṭhiṭṭhānaṃ upanissayādibhāvena pavattanato .
Yathāha ‘‘ assutavā , bhikkhave , puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ’’ tiādi ( dha . sa .1007).
Phassopi diṭṭhiṭṭhānaṃ .
Yathā
M3.351 cāha ‘‘ tadapi phassapaccayā ( dī . ni .1.118-130) phussa phussa paṭisaṃvediyantī ’’ ti ( dī . ni .1.144) ca .Saññāpi diṭṭhiṭṭhānaṃ .
Vuttañhetaṃ ‘‘ saññānidānā hi papañcasaṅkhā ( su . ni .880; mahāni .109), pathavito saññatvā ’’ ti ( ma . ni .1.2) ca ādi .
Vitakkopi diṭṭhiṭṭhānaṃ .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā , saccaṃ musāti dvayadhammamāhū ’’ ti ( su . ni .892; mahāni .121),‘‘ takkī hoti vīmaṃsī ’’ ti ( dī . ni .1.34) ca ādi .
Ayonisomanasikāropi diṭṭhiṭṭhānaṃ .
Tenāha bhagavā –
‘‘ tassevaṃ ayoniso manasikaroto channaṃ diṭṭhīnaṃ aññatarā diṭṭhi uppajjati , atthi me attāti tassa saccato thetato diṭṭhi uppajjatī ’’ tiādi ( ma . ni .1.19).
Yā diṭṭhīti idāni vuccamānānaṃ aṭṭhārasannaṃ padānaṃ sādhāraṇaṃ mūlapadaṃ .
Diṭṭhiyeva diṭṭhigataṃ gūthagataṃ viya , diṭṭhīsu vā gataṃ idaṃ dassanaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhīsu antogadhattātipi diṭṭhigataṃ , diṭṭhiyā vā gataṃ diṭṭhigataṃ .
Idañhi ‘‘ atthi me attā ’’ tiādi diṭṭhiyā gamanamattameva
V3.326 , natthettha attā vā nicco vā kocīti vuttaṃ hoti .Sā cāyaṃ diṭṭhi dunniggamanaṭṭhena gahanaṃ .
Duratikkamaṭṭhena sappaṭibhayaṭṭhena ca kantāro dubbhikkhakantāravāḷakantārādayo viya .
Sammādiṭṭhiyā vinivijjhanaṭṭhena , vilomanaṭṭhena vā visūkaṃ .
Kadāci sassatassa , kadāci ucchedassa vā gahaṇato virūpaṃ phanditanti vipphanditaṃ .
Bandhanaṭṭhena saṃyojanaṃ .
Diṭṭhiyeva anto tudanaṭṭhena dunnīharaṇīyaṭṭhena ca sallanti diṭṭhisallaṃ .
Diṭṭhiyeva pīḷākaraṇaṭṭhena sambādhoti diṭṭhisambādho .
Diṭṭhiyeva mokkhāvaraṇaṭṭhena palibodhoti diṭṭhipalibodho .
Diṭṭhiyeva dummocanīyaṭṭhena bandhananti diṭṭhibandhanaṃ .
Diṭṭhiyeva duruttaraṇaṭṭhena papātoti diṭṭhipapāto .
Diṭṭhiyeva thāmagataṭṭhena anusayoti diṭṭhānusayo .
Diṭṭhiyeva attānaṃ santāpetīti diṭṭhisantāpo .
Diṭṭhiyeva attānaṃ anudahatīti diṭṭhipariḷāho .
Diṭṭhiyeva kilesakāyaṃ ganthetīti diṭṭhigantho .
Diṭṭhiyeva bhusaṃ ādiyatīti diṭṭhupādānaṃ .
Diṭṭhiyeva ‘‘ saccan ’’ tiādivasena abhinivisatīti diṭṭhābhiniveso .
Diṭṭhiyeva ‘‘ idaṃ paran ’’ ti āmasati , parato vā āmasatīti diṭṭhiparāmāso , samuṭṭhāti etenāti samuṭṭhānaṃ , kāraṇaṃ .
Samuṭṭhānassa bhāvo samuṭṭhānaṭṭho , tena samuṭṭhānaṭṭhena , kāraṇabhāvenāti attho .
Sattamaṭṭhamesu natthi vattabbaṃ .
Kokanudasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
9-10.Upālisuttādivaṇṇanā
99-100.
Navame
M3.352 ajjhogāhetvā adhippetamatthaṃ sambhavituṃ sādhetuṃ dukkhāni durabhisambhavāni .Aṭṭhakathāyaṃ pana tattha nivāsoyeva dukkhoti dassetuṃ ‘‘ sambhavituṃ dukkhāni dussahānī ’’ ti vuttaṃ .
Araññavanapatthānīti araññalakkhaṇappattāni vanasaṇḍāni .
Vanapatthasaddo hi saṇḍabhūte rukkhasamūhepi vattatīti araññaggahaṇaṃ .
Pavivekan ti pakārato , pakārehi vā vivecanaṃ , rūpādiputhuttārammaṇe pakārato gamanādiiriyāpathappakārehi attano kāyassa vivecanaṃ , gacchatopi tiṭṭhatopi nisajjatopi nipajjatopi ekasseva pavatti .
Teneva hi vivecetabbānaṃ vivecanākārassa ca bhedato bahuvidhattā te ekattena gahetvā ‘‘ pavivekan ’’ ti ekavacanena vuttaṃ .
Dukkaraṃ pavivekan ti vā pavivekaṃ kattuṃ na sukhanti attho .
Ekībhāveti ekattabhāve .
Dvayaṃdvayārāmoti dvinnaṃ dvinnaṃ bhāvābhirato .
Haranti viyāti saṃharanti viya vighātuppādanena .
Tenāha ‘‘ ghasanti viyā ’’ ti .
Bhayasantāsuppādanena khādituṃ āgatā yakkharakkhasapisācādayo viyāti adhippāyo .
Īdisassāti aladdhasamādhino .
Tiṇapaṇṇamigādisaddehīti vāteritānaṃ tiṇapaṇṇādīnaṃ migapakkhiādīnañca bhīsanakehi bheravehi saddehi .
Vividhehi ca aññehi khāṇuādīhi
V3.327 yakkhādiākārehi upaṭṭhitehi bhīsanakehi .Ghaṭena kīḷā ghaṭikāti eke .
Dasamaṃ uttānameva .
Upālisuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Upālivaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Dutiyapaṇṇāsakaṃ niṭṭhitaṃ .
3. Tatiyapaṇṇāsakaṃ