9-10.Paṭhamakathāvatthusuttādivaṇṇanā
69-70.
Navame ( dī . ni . ṭī .1.17; dī . ni . abhi . ṭī .1.17; saṃ . ni . ṭī .2.5.1080) duggatito saṃsārato ca niyyāti etenāti niyyānaṃ , saggamaggo , mokkhamaggo ca .
Taṃ niyyānaṃ arahati , niyyāne vā niyuttā , niyyānaṃ vā phalabhūtaṃ etissā atthīti niyyānikā .
Vacīduccaritasaṃkilesato niyyātīti vā īkārassa rassattaṃ , yakārassa ca kakāraṃ katvā niyyānikā , cetanāya saddhiṃ samphappalāpā veramaṇi .
Tappaṭipakkhato aniyyānikā , tassā bhāvo aniyyānikattaṃ , tasmā aniyyānikattā .
Tiracchānabhūtan ti tirokaraṇabhūtaṃ .
Gehassitakathāti gehappaṭisaṃyuttā .
Kammaṭṭhānabhāveti aniccatāpaṭisaṃyuttacatusaccakammaṭṭhānabhāve .
Saha atthenāti sātthakaṃ , hitappaṭisaṃyuttanti attho .
‘‘ Surākathā ’’ tipi pāṭhoti āha ‘‘ surākathanti pāḷiyaṃ panā ’’ ti .
Sā panesā kathā ‘‘ evarūpā navasurā pītā ratijananī hotī ’’ ti assādavasena na vaṭṭati , ādīnavavasena pana ‘‘ ummattakasaṃvattanikā ’’ tiādinā nayena vaṭṭati .
Tenāha ‘‘ anekavidhaṃ … pe … ādīnavavasena vaṭṭatī ’’ ti .
Visikhāti gharasanniveso .
Visikhāgahaṇena ca tannivāsino gahitā ‘‘ gāmo āgato ’’ tiādīsu viya .
Tenevāha ‘‘ sūrā samatthā ’’ ti ca ‘‘ saddhā pasannā ’’ ti ca .
Kumbhaṭṭhānappadesena kumbhadāsiyo vuttāti āha ‘‘ kumbhadāsikathā vā ’’ ti .
Rājakathādipurimakathāya
M3.339 , lokakkhāyikādipacchimakathāya vā vinimuttā purimapacchimakathā vimuttā .Uppattiṭhitisaṃhārādivasena lokaṃ akkhāyatīti lokakkhāyikā .
Asukena nāmāti pajāpatinā brahmunā , issarena vā .
Vitaṇḍasallāpakathāti ‘‘ aṭṭhīnaṃ setattā setoti na vattabbo , pattānaṃ kāḷattā kāḷoti pana vattabbo ’’ ti evamādikā .
Ādi -saddena ‘‘ selapupphalakāni viya jīvidāvirapārayattivisālā natthi , yaṃ yo koci tiriyāmānā katattā ’’ ti
V3.315 evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .Sāgaradevenāti sāgaraputtarājūhi .
Khatoti etaṃ ekavacanaṃ tehi paccekaṃ khatattā ‘‘ sāgaradevena khatattā ’’ ti vuttaṃ .
Sahamuddā samuddoti vutto .
Bhavati vaddhati etenāti bhavo .
Bhavābhavā hontīti itibhavābhavakathā .
Ettha ca bhavoti sassataṃ , abhavoti ucchedaṃ .
Bhavoti vuddhi , abhavoti hāni .
Bhavoti kāmasukhaṃ , abhavoti attakilamathoti iti imāya chabbidhāya itibhavābhavakathāya saddhiṃ bāttiṃsa tiracchānakathā nāma honti .
Atha vā pāḷiyaṃ sarūpato anāgatāpi araññapabbatanadīdīpakathā itisaddena saṅgaṇhitvā bāttiṃsa tiracchānakathā vuttā .
Dasame natthi vattabbaṃ .
Paṭhamakathāvatthusuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Yamakavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .