Issues
Select Version
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā

Paṭhamasamuddasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. Paṭhamasamuddasuttavaṇṇanā

228. Yadi ‘‘ duppūraṇaṭṭhena samuddanaṭṭhenā ’’ ti iminā atthadvayena sāgaro ‘‘ samuddo ’’ ti vuccati , cakkhussevetaṃ nippariyāyato yujjatīti dassetuṃ ‘‘ yadī ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha duppūraṇaṭṭhenāti pūretuṃ asakkuṇeyyabhāvena . Samuddanaṭṭhenāti sabbaso uparūparipakkhittagamanena . Mahāgaṅgādimahānadīnaṃ mahatā udakoghena anusaṃvaccharaṃ anupakkhandamānopi hi samuddo pāripūriṃ na gacchati , yañca bhūmipadesaṃ ottharati , taṃ samuddabhāvaṃ neti , abhāvaṃ vā pāpuṇāti apayāte samuddodake , taṃ vā anudakabhāvapattiyā atathameva hoti . Kāmañcesa duppūraṇaṭṭho samuddanaṭṭhoV2.38 sāgare labbhati , tathāpi taṃ dvayaṃ cakkhusmiṃyeva visesato labbhatīti dassento ‘‘ tassa hī ’’ tiādimāha . Samosarantan ti sabbaso nīlādibhāgehi osarantaṃ , āpāthaṃ āgacchantanti attho . Kātuṃ na sakkoti duppūraṇīyattā . Sadosagamanena gacchati sattasantānassa dussanato . Dussanaṭṭhatā cassa cakkhudvārikataṇhāvasena veditabbā .
Yathā samudde aparāparaṃ parivattamāno ūmiyā vego samuddassāti vuccati , evaṃ cakkhusamuddassa purato aparāparaṃ parivattamānaṃ nīlādibhedaṃ rūpārammaṇaṃ cakkhussāti vattabbataṃ arahati anaññasādhāraṇattāti vuttaṃ ‘‘ rūpamayo vego ’’ ti . Asamapekkhiteti sammādassane rūpe manāpabhāvaṃ amanāpabhāvañca gahetvā ,‘‘ idaṃ nāma mayā diṭṭhan ’’ ti anupadhārentassa kevalaṃ samūhaghanavasena gaṇhantassa gahaṇaṃ asamapekkhanaṃ . Sahatīti adhibhavati , taṃnimittaṃ kañci vikāraṃ nāpajjati .
ŪmītiM2.321 vīciyo . Āvaṭṭo āvaṭṭanavasena pavattaṃ udakaṃ . Gāharakkhasamakarādayo gāharakkhaso . Yathā samudde ūmiyo uparūpari vattamānā attani patitapuggalaṃ ajjhottharitvā anayabyasanaṃ āpādenti , tathā āvaṭṭagāharakkhasā . Evamete rāgādayo kilesā sayaṃ uppannakasatte ajjhottharitvā anayabyasanaṃ āpādenti , kilesuppattinimittatāya sattānaṃ anayabyasanāpattihetubhūtassa ūmibhayassa ārammaṇavasena cakkhusamuddo ‘‘ saūmisāvaṭṭo sagāho sarakkhaso ’’ ti vutto .
Ūmibhayan ti ettha bhāyati etasmāti bhayaṃ , ūmīva bhayaṃ ūmibhayaṃ . Kujjhanaṭṭhena kodho . Sveva cittassa ca abhimaddanavasenuppādanatthena daḷhaṃ āyāsanaṭṭhena upāyāso . Ettha ca anekavāraṃ pavattitvā satte ajjhottharitvā sīsaṃ ukkhipituṃ adatvā anayabyasananipphādanena kodhūpāyāsassa ūmisadisatā daṭṭhabbā . Tathā kāmaguṇā kilesābhibhūte satte māne viya rūpādivisayasaṅkhāte attani saṃsāretvā yathā tato bahibhūte nekkhamme cittampi na uppajjati , evaṃ āvaṭṭetvā byasanāpādanena āvaṭṭasadisatā daṭṭhabbā . Yadā pana gāharakkhaso ārakkharahitaṃ attano gocarabhūmigataṃ purisaṃ abhibhuyya gahetvā agocare ṭhitampi gocaraṃ netvā bheravarūpadassanādinā attano upakkamaṃ kātuṃ asamatthaṃ katvā anvāvisitvā vaṇṇabalabhogaāyusukhehi viyojetvā mahantaṃ anayabyasanaṃ āpādeti , evaṃ mātugāmopi yonisomanasikārarahitaṃ avīrapurisaṃ attano rūpādīhi palobhanavasena abhibhuyya gahetvā vā vīrajātiyampi itthikuttabhūtehi attano hāvabhāvavilāsehi itthimāyāya anvāvisitvā vā avasaṃ attano upakāradhamme sīlādayo sampādetuṃ asamatthaṃ karonto guṇavaṇṇādīhi viyojetvā mahantaṃ anayabyasanaṃ āpādeti , evaṃ mātugāmassa gāharakkhasasadisatā daṭṭhabbā . Ūmibhayan ti lakkhaṇavacanaṃV2.39 . Yathā hi ūmi bhāyitabbaṭṭhena bhayaṃ , evaṃ āvaṭṭagāharakkhasāpīti ūmiādibhayena sabhayanti attho veditabbo .
Antaṃ avasānaṃ gato , evaṃ pāraṃ nibbānaṃ gatoti vuccati .