Kiṃsukopamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Vīṇopamasuttavaṇṇanā
246. Bhikkhussa vā bhikkhuniyā vāti kāmaṃ pāḷiyaṃ parisādvayameva gahitaṃ , sesaparisānaṃ pana tadaññesampi devamanussānanti sabbasādhāraṇovāyaṃ dhammasaṅgahoti imamatthaṃ upamāpubbakaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ yathā nāmā ’’ tiādi
M2.345 āraddhaṃ .
Yajantoti dadanto .Vinditabboti laddhabbo , adhigantabboti attho .
Chandoti taṇhāchando .
Tenāha –
‘‘ dubbalataṇhā so rañjetuṃ na sakkotī ’’ ti .
Pubbuppattikā ekasmiṃ ārammaṇe paṭhamaṃ uppannā .
Sā hi anāsevanattā mandā .
Soti chando .
Rañjetuṃ na sakkoti laddhāsevanattā .
Doso nāma cittadūsanattā .
Tānīti daṇḍādānādīni .
Tammūlakāti lobhamūlakā tāva māyāsāṭheyyamānātimānadiṭṭhicāpalādayo , dosamūlakā upanāhamakkhapalāsaissāmacchariyathambhasārambhādayo , mohamūlakā ahirika-anottappa-thinamiddhavicikicchuddhacca-viparītamanasikārādayo , saṃkilesadhammā gahitāva honti taṃmūlakattā .
Yasmā pana sabbepi saṃkilesadhammā dvādasākusalacittuppādapariyāpannā eva , tasmā tesampettha gahitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ chando rāgoti vā ’’ ti vuttaṃ .
Bhāyitabbaṭṭhena
V2.60 sabhayo .Bheravaṭṭhena sappaṭibhayo .
Kusalapakkhassa vikkhambhanaṭṭhena sakaṇṭako .
Kusalaanavajjadhammehi duravagāhaṭṭhena sagahano .
Bhavasampattibhavanibbānānaṃ appadānabhāvato ummaggo .
Duggatigāmimaggattā kummaggo .
Iriyanāti vattanā paṭipajjanā .
Duggatigāmitāya kileso eva kilesamaggo .
Na sakkā sampattibhavaṃ gantuṃ kuto nibbānagamananti adhippāyo .
Asubhāvajjanādīhīti ādi -saddena aniccamanasikārādīnampi saṅgaho daṭṭhabbo .
Cittaṃ nivattati sarāgacittaṃ na uppajjati paṭipakkhamanasikārena vinoditattā .
Majjhattārammaṇeti aññāṇupekkhaṭṭhāniye ārammaṇe .
Uddesa … pe … āvajjantassāti uddisāpanavasena uddesaṃ , paripucchāpanavasena paripucchaṃ , garūnaṃ santike vasanavasena garuvāsaṃ āvajjantassa .
Cittan ti gambhīrañāṇacariya-paccavekkhaṇa-paññavanta-puggalasevanavasena tadadhimuttisiddhiyā aññāṇacittaṃ nivattati .
Yathā ‘‘ pujjabhavaphalaṃ puññan ’’ ti vuttaṃ ‘‘ evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī ’’ ti ( dī . ni .3.80), evaṃ kiṭṭhasambhavattā ‘‘ kiṭṭhan ’’ ti vuttanti āha ‘‘ kiṭṭhanti kiṭṭhaṭṭhāne uppannasassan ’’ ti .
Ghaṭāti
M2.346 siṅgayugaṃ idhādhippetanti āha ‘‘ dvinnaṃ siṅgānaṃ antare ’’ ti .
Ghaṭāti goṇādīnaṃ siṅgantaraṭṭhassa samaññāti vadanti .Nāsārajjuketi nāsārajjupātaṭṭhāne .
Dameti puthuttārammaṇato nivāreti .
Nan ti cittaṃ .
Yaṃ suttaṃ subhāsitaṃ mayā .
Tadassāti tadā assa bhikkhuno .
Ārammaṇeti kammaṭṭhānārammaṇe .
Sudujitan ti nibbisevanabhāvakaraṇena jitaṃ .
Sutajjitan ti suṭṭhu dūrakaraṇena jitaṃ , tathābhūtañca tajjitaṃ nāma hotīti tathā vuttaṃ .
Gocarajjhattan ti ajjhattabhūto gocaro .
Kammaṭṭhānārammaṇañhi bahiddhārūpādiārammaṇavidhuratāya ajjhattanti vuccati .
Samatho anurakkhaṇaṃ etassāti samathānurakkhaṇaṃ .
Yathā indriyasaṃvarasīlaṃ samathānurakkhaṇaṃ hoti , tathā kathitanti attho .
Yathā hi indriyasaṃvarasīlaṃ samathassa paccayo , evaṃ samathopi tassa paccayoti .
Vādiyamānāya vīṇāya .
Cittaṃ rañjetīti rajjanena .
Avissajjanīyatāya cittaṃ bandhatīti
V2.61 bandhanīyo .Veṭṭhaketi tantīnaṃ āsajjanaveṭṭhake .
Koṇan ti kavaṇato vīṇāya saddakaraṇato koṇanti laddhanāmaṃ dārudaṇḍaṃ siṅgādīsu yena kenaci kataṃ ghaṭikaṃ .
Tenāha ‘‘ caturassaṃ sāradaṇḍakan ’’ ti .
Yasmā so rājā rājamahāmatto vā saddaṃ yathāsabhāvato na aññāsi , tasmiṃ tassa ajānanākārameva dassetuṃ ‘‘ saddaṃ passissāmī ’’ tiādi vuttaṃ .
Asatī kirāyan ti pāḷiyaṃ liṅgavipallāsena vuttanti yathāliṅgameva vadanto ‘‘ asā ’’ ti āha .
‘‘ Asatīti lāmakādhivacanan ’’ ti vatvā tattha payogaṃ dassetuṃ ‘‘ asā lokitthiyo nāmā ’’ ti vuttaṃ , loke itthiyo nāma asatiyoti attho , tattha kāraṇamāha ‘‘ velā tāsaṃ na vijjatī ’’ ti .
Pakatiyā loke jeṭṭhabhātā kaniṭṭhabhātā mātulotiādikā velā mariyādā tāsaṃ na vijjati .
Kasmā ?
Sārattā ca pagabbā ca sabbesampi sambhogavasena viniyogaṃ gacchanti .
Kathaṃ ?
Sikhī sabbaghaso yathā .
Tenevāha –
‘‘ Sabbā
M2.347 nadī vaṅkagatī , sabbe kaṭṭhamayā vanā ;
Sabbitthiyo kare pāpaṃ , labhamāne nivātake ’’ ti .( jā .2.21.308);Aññampi tantibaddhaṃ caturassaambaṇavāditādīni .
Vīṇā viya pañcakkhandhā anekadhammasamūhabhāvato .
Rājā viya yogāvacaro tappaṭibaddhadhammagavesakattā .
Assāti yogāvacarassa .
Nirayādito aññasmimpi gati -saddo vattati .
Tato visesanatthaṃ ‘‘ gatigatī ’’ ti vuttaṃ ‘‘ dukkhadukkhaṃ , rūparūpan ’’ ti ca yathā , gatisaññitaṃ pavattiṭṭhānanti attho .
Tenāha –
‘‘ etthantare saṃsarati vattatī ’’ ti .
Sañjāyanapadeso eva gatīti sañjātigati .
Taṃ pana gatiṃ sattānaṃ saṃvegavatthubhūtassa paccakkhassa gabbhāsayassa vasena dassetuṃ ‘‘ ayamassa kāyo ’’ tiādi vuttaṃ .
Rūpadhammassa salakkhaṇaṃ gati niṭṭhā , tato paraṃ aññaṃ kiñci natthīti salakkhaṇagati .
Abhāvo accantābhāvo .
Santānavicchedo vibhavagati taṃniṭṭhānabhāvā .
Bhedoti khaṇanirodho , idhāpi taṃniṭṭhānatāyeva pariyāyo .
Yāva bhavaggāti yāva sabbabhavaggā .
Salakkhaṇavibhavagatibhedagatiyo ‘‘ eseva nayo ’’ ti imināva pakāsitāti na gahitā .
Tassa khīṇāsavassa na hoti aggamaggena samucchinnattā .
Sīlaṃ
V2.62 kathitaṃ rūpādīsu chandādinivāraṇassa kathitattā .
Majjhe samādhibhāvanā kathitā ‘‘ ajjhattameva santiṭṭhati … pe … samādhiyatī ’’ ti jotitattā .
Pariyosāne ca nibbānaṃ kathitaṃ ‘‘ yampissa … pe … na hotī ’’ ti vacanato .