Issues
Select Version
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā

1. Ajjhattāniccasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. CakkhatītiV2.1M2.281 cakkhu , ñāṇaṃ , yathāsabhāvato ārammaṇassa jānanena samavisamaṃ ācikkhantaṃ viya pavattatīti attho . Tathā maṃsacakkhu . Tampi hi rūpadassane cakkhatīti cakkhu .
Buddhānaṃyeva cakkhūti buddhacakkhu , asādhāraṇato hi sattasantānesu sassatucchedadiṭṭhi anulomikañāṇayathābhūtañāṇānañceva kāmarāgānusayādīnañca yāthāvato vibhāvitañāṇaṃ āsayānusayañāṇaṃ indriyaparopariyattañāṇañca .
Heṭṭhimā tayo maggā catusaccadhammesu vuttākārena pavattiyā dhamme cakkhūti dhammacakkhu , tathā tesaṃ phalāni taṃtaṃpaṭipakkhesu paṭippassaddhipahānavasenaV2.2 pavattanato .
Samantato sabbadhammesu cakkhukiccasādhanato samantacakkhu , sabbaññutaññāṇaṃ .
Dibbavihārasannissayena laddhabbato devānaṃ dibbacakkhu viyāti taṃ dibbacakkhu , abhiññāviseso . Ālokaṃ vaḍḍhetvā rūpadassanato ‘‘ ālokapharaṇenā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Idaṃ dukkhaṃ ariyasaccanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādī ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.1081; mahāva .15) nayenaM2.282 āgatattā catusaccaparicchedakañāṇaṃ ‘‘ paññācakkhū ’’ ti vuttaṃ . Tadidaṃ ‘‘ vipassanāñāṇan ’’ ti vadanti ,‘‘ vipassanāmaggaphalapaccavekkhaṇañāṇānī ’’ ti apare .
Paccayabhūtehi etehi abhisambharīyantīti sambhārā , upatthambhabhūtā catusamuṭṭhānikarūpā . Saha sambhārehīti sasambhāraṃ . Mahābhūtānaṃ upādāya pasīdatīti pasādo .
Akkhikūpake akkhipaṭalehīti ubhohi akkhidalehi . Sambhavoti āpodhātumeva sambhavabhūtamāha . Idha ‘‘ terasa sambhārā ’’ ti vuttaṃ . Aṭṭhasāliniyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .596) pana saṇṭhānena saddhiṃ ‘‘ cuddasa sambhārā ’’ ti āgataṃ . Tattha saṇṭhānan ti vaṇṇāyatanameva parimaṇḍalādisaṇṭhānabhūtaṃ . Visuṃ vacanaṃ pana nesaṃ tathābhūtānaṃ atathābhūtānañca āpodhātuvaṇṇāyatanānaṃ yathāvutte maṃsapiṇḍe vijjamānattā . Sambhavassa catudhātunissitehi saha vuttassa dhātuttayanissitatā yojetabbā .
Diṭṭhimaṇḍaleti abhimukhaṃ ṭhitānaṃ paṭibimbapaññāyanaṭṭhānabhūte cakkhusaññitāya diṭṭhiyā pavattiṭṭhānabhūte maṇḍale . Sanniviṭṭhan ti etena cakkhupasādassa anekakalāpagatabhāvo dassito . Tathā hi so satta akkhipaṭalāni abhibyāpetvā vattati . Yasmā so satta akkhipaṭalāni byāpetvā ṭhitehi attano nissayabhūtehi katūpakāraṃ taṃnissiteheva āyuvaṇṇādīhi anupālitaparivāritaṃ tisantatirūpasamuṭṭhāpakehi utucittāhārehi upatthambhiyamānaṃ hutvā tiṭṭhati . Rūpadassanasamatthan ti attānaṃ nissāya pavattaviññāṇassa vasena rūpāyatanadassanasamatthaṃ .
Vitthārakathāti tassa cakkhuno sotādīnañca hetupaccayādivasena ceva lakkhaṇādivasena ca vitthārakathā .
Sammasanacāracittan ti vipassanāya pavattiṭṭhānabhūtaṃ vipassitabbaṃ cittaṃ . Keci ‘‘ vipassanupagatakiriyamayacittan ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ .
Tīṇi lakkhaṇāni dassetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattassa pāpanavasena desanāya pavattattā .