8. Samugghātasāruppasuttavaṇṇanā
30. Maññitaṃ nāma taṇhāmānadiṭṭhīhi gahetabbaṃ maññitaṃ .
Sabbasmiṃ maññitanti sabbamaññitaṃ , tassa samugghāto setughāto , tadāvahaṃ sabbamaññitasamugghātasāruppaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ maññitaṃ nāma cakkhādīsu eva uppajjati , nāññasmin ’’ ti dutiyanayo vutto .
Anucchavikan ti anurūpaṃ avilomaṃ .
Idhāti idheva sāsane aññattha tadabhāvato .
‘‘ Taṇhā-mānadiṭṭhimaññitānan ’’ ti vuttaṃ maññitattayaṃ saparasantānesu paṭipakkhavasena yojetvā dassetuṃ ‘‘ cakkhuṃ ahanti vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha ‘‘ cakkhuṃ ahan ’’ ti iminā ajjhattavisayaṃ diṭṭhimaññitañca dasseti attābhinivesāhaṃkāradīpanato .
‘‘ Maman ’’ ti iminā taṇhāmaññitaṃ mānamaññitampi vā , pariggahamukhenapi seyyādito mānuppajjanato .
Sesapadadvayepi iminā nayena maññitavibhāgo veditabbo .
Ahan ti attāva , so ca cakkhusmiṃ tadadhīnavuttittā ‘‘ paro ’’ ti na maññati .
Mama kiñcanapalibodho cakkhusmiṃ sati labbhanato , asati na maññati tathāmaññitassa paccayaghātato .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Ahaṃ cakkhuto niggatoti ‘‘ ahan ’’ ti vattabbo ayaṃ satto cakkhuto niggato tattha sukhumākārena upalabbhanato .
Mama kiñcanapalibodho cakkhuto niggato tasmiṃ sati eva upalabbhanato
V2.9 .
Sesadvayepi eseva nayo .
Tattha paroti paro satto .Mama cakkhūti na maññati yassa taṃ cakkhu , tassa ‘‘ ahan ’’ ti vattabbasseva abhāvato .
Mamattabhūtan ti mama kāraṇaṃ .
Sesaṃ uttānameva .
Evametasmiṃ sutte cakkhurūpa-cakkhuviññāṇa-cakkhusamphassa-sukhadukkhādukkhamasukhavasena satta vārā cakkhudvāre , tathā sotadvārādīsūti cha sattakā dvecattālīsa .
Puna sakkāyavasena ‘‘ sabbaṃ na maññatī ’’ tiādinā vuttaṃ , tena tecattālīsa .
Puna tebhūmakavaṭṭaṃ ‘‘ loko ’’ ti gahetvā ‘‘ na kiñci loke upādiyatī ’’ ti
M2.290 vuttaṃ , tena catucattālīsa honti .
Evaṃ sabbathāpi catucattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitāti veditabbā .
‘‘ Catucattālīsādhikasatesū ’’ ti kesuci potthakesu likhanti , sā ca pamādalekhā .