Issues
Select Version
Cūḷaniddesapāḷi

5. Dhotakamāṇavapucchāniddeso

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Dhotakamāṇavapucchāniddeso

30.
PucchāmiT0.108V0.80 taṃ bhagavā brūhi metaṃ ,[ iccāyasmā dhotako ]
Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ ;
Tava sutvāna nigghosaṃ , sikkhe nibbānamattano .
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metan ti .
Pucchāmīti tisso pucchā – adiṭṭhajotanā pucchā , diṭṭhasaṃsandanā pucchā , vimaticchedanā pucchā … pe … imā tisso pucchā … pe … nibbānapucchā .
Pucchāmi tan ti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ , kathayassu meti – pucchāmi taṃ .
Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ … pe … sacchikā paññatti , yadidaṃ bhagavāti .
Brūhi metan ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ .
Iccāyasmā dhotakoti .
Iccāti padasandhi … pe … āyasmāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ āyasmāti .
Dhotakoti tassaM0.90 brāhmaṇassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti – iccāyasmā dhotako .
Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhan ti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ kaṅkhāmi abhikaṅkhāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmi .
Mahesīti kiṃ mahesi bhagavā ?
Mahantaṃ sīlakkhandhaṃT0.109 esī gavesī pariyesīti mahesi … pe … kahaṃ narāsabhoti mahesīti – vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ .
Tava sutvāna nigghosan ti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti – tava sutvāna nigghosaṃ .
Sikkhe nibbānamattanoti .
Sikkhāti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā , adhicittasikkhā , adhipaññāsikkhā … pe … ayaṃ adhipaññāsikkhā .
Nibbānamattanoti attano rāgassa nibbāpanāya , dosassa nibbāpanāya , mohassa nibbāpanāya , kodhassa nibbāpanāyaV0.81 , upanāhassa nibbāpanāya … pe … sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ samāya upasamāya vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya , adhicittampi sikkheyya , adhipaññampi sikkheyya .
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya , jānanto sikkheyya , passanto sikkheyya , paccavekkhanto sikkheyya , cittaṃ padahanto sikkheyya , saddhāya adhimuccanto sikkheyya , vīriyaṃ paggaṇhanto sikkheyya , satiṃ upaṭṭhapento sikkheyya , cittaṃ samādahanto sikkheyya , paññāya pajānanto sikkheyya , abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkheyya , pariññeyyaṃ parijānanto sikkheyya , pahātabbaṃ pajahanto sikkheyya , bhāvetabbaṃ bhāvento sikkheyya , sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya , ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – sikkhe nibbānamattano .
Tenāha soT0.110 brāhmaṇo –
‘‘ Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ ,[ iccāyasmā dhotako ]
Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ ;
Tava sutvāna nigghosaṃ , sikkhe nibbānamattano ’’ ti .
31.
TenahātappaṃM0.91 karohi ,[ dhotakāti bhagavā ]
Idheva nipako sato ;
Ito sutvāna nigghosaṃ , sikkhe nibbānamattano .
Tenahātappaṃ karohīti ātappaṃ karohi , ussāhaṃ karohi , ussoḷhiṃ karohi , thāmaṃ karohi , dhitiṃ karohi , vīriyaṃ karohi , chandaṃ janehi sañjanehi upaṭṭhapehi samuṭṭhapehi nibbattehi abhinibbattehīti – tenahātappaṃ karohi .
Dhotakāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati .
Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ … pe … sacchikā paññatti , yadidaṃ bhagavāti – dhotakāti bhagavā .
Idheva nipako satoti .
Idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane imasmiṃ attabhāve imasmiṃ manussaloke .
Nipakoti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī .
SatotiT0.111 catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato … pe … so vuccati satoti – idheva nipako sato .
ItoV0.82 sutvāna nigghosan ti ito mayhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ sutvā suṇitvā uggaṇhitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti – ito sutvāna nigghosaṃ .
Sikkhe nibbānamattanoti .
Sikkhāti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā , adhicittasikkhā , adhipaññāsikkhā … pe … ayaṃ adhipaññāsikkhā .
Nibbānamattanoti attano rāgassa nibbāpanāya , dosassa nibbāpanāya , mohassa nibbāpanāya , kodhassa nibbāpanāya , upanāhassa nibbāpanāya … pe … sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ samāya upasamāya vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya , adhicittampi sikkheyya , adhipaññampi sikkheyya .
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya , jānanto sikkheyya … pe … sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya , ācareyyaM0.92 samācareyya samādāya vatteyyāti – sikkhe nibbānamattano .
Tenāha bhagavā –
‘‘ Tenahātappaṃ karohi ,[ dhotakāti bhagavā ]
Idheva nipako sato ;
Ito sutvāna nigghosaṃ , sikkhe nibbānamattano ’’ ti .
32.
Passāmahaṃ devamanussaloke , akiñcanaṃT0.112 brāhmaṇamiriyamānaṃ ;
Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu , pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhi .
Passāmahaṃ devamanussaloketi .
Devāti tayo devā – sammutidevā , upapattidevā , visuddhidevā .
Katame sammutidevā ?
Sammutidevā vuccanti rājāno ca rājakumārā ca deviyo ca .
Ime vuccanti sammutidevā .
Katame upapattidevā ?
Upapattidevā vuccanti cātumahārājikā devā tāvatiṃsā devā yāmā devā tusitā devā nimmānaratī devā paranimmitavasavattī devā brahmakāyikā devā ye ca devā taduttari [ tatrupari ( syā .)].
Ime vuccanti upapattidevā .
Katame visuddhidevā ?
Visuddhidevā vuccanti tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā ye ca paccekabuddhā .
Ime vuccanti visuddhidevā .
Bhagavā sammutidevānañca upapattidevānañca visuddhidevānañca devo ca atidevo ca devātidevo ca sīhasīho nāganāgo gaṇigaṇī munimunī rājarājā .
Passāmahaṃ devamanussaloketi manussaloke devaṃ passāmi atidevaṃ passāmi devātidevaṃ passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti – passāmahaṃ devamanussaloke .
ĀkiñcanaṃV0.83 brāhmaṇamiriyamānan ti .
Akiñcanan ti rāgakiñcanaṃ dosakiñcanaṃ mohakiñcanaṃ mānakiñcanaṃ diṭṭhikiñcanaṃ kilesakiñcanaṃ duccaritakiñcanaṃ , te kiñcanā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā , tasmāT0.113 buddho akiñcano .
Brāhmaṇoti bhagavā sattannaṃ dhammānaṃ bāhitattā brāhmaṇo – sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti , vicikicchā bāhitā hoti , sīlabbataparāmāso bāhito hoti , rāgo bāhito hoti , doso bāhitoM0.93 hoti , moho bāhito hoti , māno bāhito hoti , bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā .
Bāhitvā sabbapāpakāni ,[ sabhiyāti bhagavā ]
Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto ;
Saṃsāramaticca kevalī so , asito tādi pavuccate sa brahmāti .
Iriyamānan ti carantaṃ viharantaṃ iriyantaṃ vattentaṃ pālentaṃ yapentaṃ yāpentanti – akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ .
Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhūti .
Tan ti bhagavantaṃ bhaṇati .
Namassāmīti kāyena vā namassāmi , vācāya vā namassāmi , cittena vā namassāmi , anvatthapaṭipattiyā vā namassāmi , dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassāmi sakkaromi garuṃ karomi mānemi pūjemi .
Samantacakkhūti samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ .
Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato .
‘‘ Na tassa addiṭṭhamidhatthi [ adiṭṭhamidhatthi ( syā . ka .) mahāni .156] kiñci , athoT0.114 aviññātamajānitabbaṃ ;
Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ , tathāgato tena samantacakkhū ’’ ti .
Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu .
Pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhīti .
Sakkāti sakko bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko .
Atha vā , aḍḍho [ addho ( syā . ka .)] mahaddhano dhanavātipi sakko .
Tassimāni dhanāni , seyyathidaṃ – saddhādhanaṃ sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhanaṃ satipaṭṭhānadhanaṃ sammappadhānadhanaṃV0.84 iddhipādadhanaṃ indriyadhanaṃ baladhanaṃ bojjhaṅgadhanaṃ maggadhanaṃ phaladhanaṃ nibbānadhanaṃ .
Imehi anekavidhehi dhanaratanehi aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko .
Atha vā , sakko pahu visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃsotipi sakkoM0.94 .
Kathaṃkathā vuccati vicikicchā .
Dukkhe kaṅkhā , dukkhasamudaye kaṅkhā , dukkhanirodhe kaṅkhā , dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā , pubbante kaṅkhā , aparante kaṅkhā , pubbantāparante kaṅkhā , idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā .
Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvedhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā chambhitattaṃ cittassa manovilekho .
Pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhīti muñca maṃ pamuñca maṃ mocehi maṃ pamocehi maṃ uddhara maṃ samuddhara maṃT0.115 vuṭṭhāpehi maṃ kathaṃkathāsallatoti – pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhi .
Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘ Passāmahaṃ devamanussaloke , akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ ;
Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu , pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhī ’’ ti .
33.
Nāhaṃ sahissāmi pamocanāya , kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke ;
Dhammañca seṭṭhaṃ ājānamāno , evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi .
Nāhaṃ sahissāmi [ samīhāmi ( ka .)] pamocanāyāti nāhaṃ taṃ sakkomi muñcituṃ pamuñcituṃ mocetuṃ pamocetuṃ uddharituṃ samuddharituṃ uṭṭhāpetuṃ samuṭṭhāpetuṃ kathaṃkathāsallatoti .
Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya .
Atha vā , na īhāmi na samīhāmi na ussahāmi na vāyamāmi na ussāhaṃ karomi na ussoḷhiṃ karomi na thāmaṃ karomi na dhitiṃ karomi na vīriyaṃ karomi na chandaṃ janemi na sañjanemi na nibbattemi na abhinibbattemi assaddhe puggale acchandike kusīte hīnavīriye appaṭipajjamāne dhammadesanāyāti .
Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya .
Atha vā , natthañño koci mocetā .
Te yadi moceyyuṃ sakena thāmena sakenaT0.116 balena sakena vīriyena sakena parakkamena sakena purisathāmena sakena purisabalena sakena purisavīriyena sakena purisaparakkamena attanā sammāpaṭipadaṃM0.95 anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipajjamānā moceyyunti .
Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ so vata , cunda , attanā palipapalipanno paraṃ palipapalipannaṃ uddharissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
So vata , cunda , attanā adanto avinīto aparinibbutoV0.85 paraṃ damessati vinessati parinibbāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti .
Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Attanā hi [ attanāva ( bahūsu ) dha . pa .165] kataṃ pāpaṃ , attanā saṃkilissati ;
Attanā akataṃ pāpaṃ , attanāva visujjhati ;
Suddhi asuddhi paccattaṃ , nāñño aññaṃ visodhaye ’’ ti .
Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ evameva kho , brāhmaṇa , tiṭṭhateva nibbānaṃ tiṭṭhati nibbānagāmimaggo tiṭṭhāmahaṃ samādapetā , atha ca pana mama sāvakā mayā evaṃ ovadiyamānā evaṃ anusāsiyamānā appekacce accantaniṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādhenti ekacce nārādhentīti .
Ettha kyāhaṃ , brāhmaṇa karomi ?
Maggakkhāyī , brāhmaṇa , tathāgato .
Maggaṃ buddho ācikkhati .
Attanā paṭipajjamānā mucceyyunti [ muñceyyunti ( syā .)].
Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya ’’.
KathaṃkathiṃT0.117 dhotaka kañci loketi kathaṃkathiṃ puggalaṃ sakaṅkhaṃ sakhilaṃ sadveḷhakaṃ savicikicchaṃ .
Kañcīti kañci khattiyaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vessaṃ vā suddaṃ vā gahaṭṭhaṃ vā pabbajitaṃ vā devaṃ vā manussaṃ vā .
Loketi apāyaloke … pe … āyatanaloketi – kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke .
Dhammañca seṭṭhaṃ ājānamānoti dhammaṃ seṭṭhaṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ .
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ .
Seṭṭhan ti aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ dhammaṃ ājānamāno vijānamāno paṭivijānamāno paṭivijjhamānoti – dhammañca seṭṭhaṃ ājānamāno .
EvaṃM0.96 tuvaṃ oghamimaṃ taresīti evaṃ kāmoghaṃ bhavoghaṃ diṭṭhoghaṃ avijjoghaṃ tareyyāsi uttareyyāsi patareyyāsi samatikkameyyāsi vītivatteyyāsīti – evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi .
Tenāha bhagavā –
‘‘ NāhaṃV0.86 sahissāmi pamocanāya , kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke ;
Dhammañca seṭṭhaṃ ājānamāno , evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresī ’’ ti .
34.
Anusāsa brahme karuṇāyamāno , vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ ;
YathāhaṃT0.118 ākāsova [ ākāso ca ( syā .)] abyāpajjamāno [ abyāpajjhamāno ( syā .)], idheva santo asito careyyaṃ .
Anusāsa brahme karuṇāyamānoti anusāsa brahme anuggaṇha brahme anukampa brahmeti – anusāsa brahme .
Karuṇāyamānoti karuṇāyamāno anudayamāno [ anuddayamāno ( bahūsu )] anurakkhamāno anuggaṇhamāno anukampamānoti – anusāsa brahme karuṇāyamāno .
Vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññan ti vivekadhammaṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ .
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ .
Yamahaṃ vijaññan ti yamahaṃ jāneyyaṃ ājāneyyaṃ vijāneyyaṃ paṭivijāneyyaṃ paṭivijjheyyaṃ adhigaccheyyaṃ phasseyyaṃ sacchikareyyanti – vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ .
Yathāhaṃ ākāsova abyāpajjamānoti yathā ākāso na pajjati na gaṇhati [ natthi … syā .… potthake ] na bajjhati na palibajjhati , evaṃ apajjamāno agaṇhamāno abajjhamāno apalibajjhamānoti – evampi ākāsova abyāpajjamāno .
Yathā ākāso na rajjati lākhāya vā haliddiyā [ haliddena ( syā .)] vā nīliyā [ nīlena ( syā .)] vā mañjeṭṭhāya vā evaṃ arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti [ akiliyamāno ( syā .)]– evampi ākāsova abyāpajjamāno .
Yathā ākāso naM0.97 kuppati na byāpajjati na patilīyati [ patiṭṭhiyati ( ka .)] na paṭihaññati , evaṃ akuppamāno abyāpajjamāno appatilīyamāno appaṭihaññamānoT0.119 appaṭihatamānoti – evampi ākāsova abyāpajjamāno .
Idheva santo asito careyyan ti .
Idheva santoti idheva santo idheva samāno idheva nisinno samāno imasmiṃyeva āsane nisinno samāno imissāyeva parisāya nisinno samānoti , evampi – idheva santo .
Atha vā , idheva santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭippassaddhoti , evampi – idheva santo .
Asitoti dve nissayā – taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca … pe … ayaṃ taṇhānissayo … pe … ayaṃ diṭṭhinissayo … taṇhānissayaṃ pahāya diṭṭhinissayaṃ paṭinissajjitvā cakkhuṃ anissito , sotaṃ anissito , ghānaṃ anissito , jivhaṃ anissito , kāyaṃ anissito , manaṃ anissito , rūpe … sadde … gandheV0.87 … rase … phoṭṭhabbe … dhamme … kulaṃ … gaṇaṃ … āvāsaṃ … lābhaṃ … yasaṃ … pasaṃsaṃ … sukhaṃ … cīvaraṃ … piṇḍapātaṃ … senāsanaṃ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ … kāmadhātuṃ … rūpadhātuṃ … arūpadhātuṃ … kāmabhavaṃ … rūpabhavaṃ … arūpabhavaṃ … saññābhavaṃ … asaññābhavaṃ … nevasaññānāsaññābhavaṃ … ekavokārabhavaṃ … catuvokārabhavaṃ … pañcavokārabhavaṃ … atītaṃ … anāgataṃ … paccuppannaṃ … diṭṭhasutamutaviññātabbe [ diṭṭhaṃ , sutaṃ , mutaṃ , viññātaṃ , sabbe . mahāni .46 passitabbaṃ ] dhamme asito anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo [ nissaṭṭho ( syā .)] vippamutto visaṃyutto vimariyādikatena cetasā .
Careyyan ti careyyaṃ vihareyyaṃ iriyeyyaṃ vatteyyaṃ yapeyyaṃ yāpeyyanti – idheva santo asito careyyaṃ .
Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘ AnusāsaT0.120 brahme karuṇāyamāno , vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ ;
Yathāhaṃ ākāsova abyāpajjamāno , idheva santo asito careyyan ’’ ti .
35.
Kittayissāmi te santiṃ ,[ dhotakāti bhagavā ]
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ ;
Yaṃ viditvā sato caraṃ , tare loke visattikaṃ .
KittayissāmiM0.98 te santin ti rāgassa santiṃ , dosassa santiṃ , mohassa santiṃ , kodhassa santiṃ , upanāhassa … pe … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṃ … sabbaduccaritānaṃ … sabbadarathānaṃ … sabbapariḷāhānaṃ … sabbasantāpānaṃ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santiṃ upasantiṃ vūpasantiṃ nibbutiṃ paṭippassaddhiṃ kittayissāmi pakittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti – kittayissāmi te santiṃ .
Dhotakāti bhagavāti .
Dhotakāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati .
Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ … pe … sacchikā paññatti , yadidaṃ bhagavāti – dhotakāti bhagavā .
Diṭṭhe dhamme anītihan ti .
Diṭṭhe dhammeti diṭṭhe dhammeT0.121 ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhūte dhamme vibhāvite dhamme sabbe saṅkhārā aniccāti … pe … yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhāvite dhamme vibhūteV0.88 dhammeti , evampi – diṭṭhe dhamme … pe ….
Atha vā , dukkhe diṭṭhe dukkhaṃ kathayissāmi , samudaye diṭṭhe samudayaṃ kathayissāmi , magge diṭṭhe maggaṃ kathayissāmi , nirodhe diṭṭhe nirodhaṃ kathayissāmīti , evampi – diṭṭhe dhamme … pe ….
Atha vā , sandiṭṭhikaṃ akālikaṃ ehipassikaṃ opaneyyikaṃ [ opanayikaṃ ( syā . ka .)] paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti , evampi – diṭṭhe dhamme .
Anītihan ti na itihītihaṃ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhadhammaṃ , taṃ kathayissāmīti – diṭṭhe dhamme anītihaṃ .
Yaṃ viditvā sato caran ti yaṃ viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā ;
‘‘ sabbe saṅkhārā aniccā ’’ ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā ;
‘‘ sabbe saṅkhārā dukkhā ’’ ti … pe …‘‘ sabbe dhammā anattā ’’ ti … pe …‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāM0.99 .
Satoti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato … pe … so vuccati sato .
Caran ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti – yaṃ viditvā sato caraṃT0.122 .
Tare loke visattikan ti visattikā vuccati taṇhā .
Yo rāgo sārāgo … pe … abhijjhā lobho akusalamūlaṃ .
Visattikāti kenaṭṭhena visattikā … pe … visaṭā vitthatāti visattikā .
Loketi apāyaloke … pe … āyatanaloke .
Tare loke visattikan ti loke vesā visattikā , loke vetaṃ visattikaṃ sato tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti – tare loke visattikaṃ .
Tenāha bhagavā –
‘‘ Kittayissāmi te santiṃ ,[ dhotakāti bhagavā ]
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ ;
Yaṃ viditvā sato caraṃ , tare loke visattikan ’’ ti .
36.
Tañcāhaṃ abhinandāmi , mahesi santimuttamaṃ ;
Yaṃ viditvā sato caraṃ , tare loke visattikaṃ .
Tañcāhaṃ abhinandāmīti .
Tan ti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ nandāmiV0.89 abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmīti – tañcāhaṃ abhinandāmi .
Mahesisantimuttaman ti .
Mahesīti kiṃ mahesi bhagavā ?
Mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi , mahantaṃ samādhikkhandhaṃ … pe … kahaṃ narāsabhoti mahesi .
Santimuttaman ti santi vuccatiT0.123 amataṃ nibbānaṃ .
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ .
Uttaman ti aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaranti – mahesi santimuttamaṃ .
Yaṃ viditvā sato caran ti yaṃ viditaṃ katvā … pe …‘‘ sabbe saṅkhārā aniccā ’’ ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā ;
‘‘ sabbe saṅkhārā dukkhā ’’ ti …‘‘ sabbe dhammā anattā ’’ ti … pe …‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvāM0.100 vibhūtaṃ katvā .
Satoti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato … pe … so vuccati sato .
Caran ti caranto … pe … yāpentoti – yaṃ viditvā sato caraṃ .
Tare loke visattikan ti .
Visattikā vuccati taṇhā .
Yo rāgo sārāgo … pe … abhijjhā lobho akusalamūlaṃ .
Visattikāti kenaṭṭhena visattikā … pe … visaṭā vitthatāti visattikā .
Loketi apāyaloke … pe … āyatanaloke .
Tare loke visattikan ti loke vesā visattikā , loke vetaṃ visattikaṃ sato tareyyaṃ uttareyyaṃ … pe … vītivatteyyanti – tare loke visattikaṃ .
Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘ Tañcāhaṃ abhinandāmi , mahesi santimuttamaṃ ;
YaṃT0.124 viditvā sato caraṃ , tare loke visattikan ’’ ti .
37.
Yaṃ kiñci sampajānāsi ,[ dhotakāti bhagavā ]
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe ;
Etaṃ viditvā saṅgoti loke , bhavābhavāya mākāsi taṇhaṃ .
Yaṃ kiñci sampajānāsīti yaṃ kiñci sampajānāsi ājānāsi paṭivijānāsi paṭivijjhasīti – yaṃ kiñci sampajānāsi .
Dhotakāti bhagavāti .
Dhotakāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃV0.90 nāmena ālapati .
Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ … pe … sacchikā paññatti , yadidaṃ bhagavāti – dhotakāti bhagavā .
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjheti .
Uddhan ti anāgataṃ ;
adhoti atītaṃ ;
tiriyañcāpi majjheti paccuppannaṃ .
Uddhan ti devaloko ;
adhoti apāyaloko ;
tiriyañcāpi majjheti manussaloko .
Atha vā , uddhan ti kusalā dhammā ;
adhoti akusalā dhammā ;
tiriyañcāpi majjheti abyākatā dhammā .
Uddhan ti arūpadhātu ;
adhoti kāmadhātu ;
tiriyañcāpi majjheti rūpadhātu .
Uddhan ti sukhā vedanā ;
adhotiM0.101 dukkhā vedanā ;
tiriyañcāpi majjheti adukkhamasukhā vedanā .
Uddhan ti uddhaṃ pādatalā ;
adhoti adho kesamatthakā ;
tiriyañcāpi majjheti vemajjheti – uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe .
EtaṃT0.125 viditvā saṅgoti loketi saṅgo eso lagganaṃ etaṃ bandhanaṃ etaṃ palibodho esoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – etaṃ viditvā saṅgoti loke .
Bhavābhavāya mākāsi taṇhan ti .
Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā … pe … dhammataṇhā .
Bhavābhavāyāti bhavābhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya , kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya , kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya , kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya , punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā taṇhaṃ mākāsi mā janesi mā sañjanesi mā nibbattesi mābhinibbattesi , pajaha vinodehi byantīkarohi anabhāvaṃ gamehīti – bhavābhavāya mākāsi taṇhanti .
Tenāha bhagavā –
‘‘ Yaṃ kiñci sampajānāsi ,[ dhotakāti bhagavā ]
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe ;
Etaṃ viditvā saṅgoti loke , bhavābhavāya mākāsi taṇhan ’’ ti .
Saha gāthāpariyosānā … pe … satthā me , bhante bhagavā , sāvakohamasmīti .
Dhotakamāṇavapucchāniddeso pañcamo .