Dutiyavaggo
131.
Sace
V0.232 labhetha nipakaṃ sahāyaṃ , saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ ;Abhibhuyya sabbāni parissayāni , careyya tenattamano satīmā .
Sace labhetha nipakaṃ sahāyan ti sace nipakaṃ paṇḍitaṃ paññavantaṃ buddhimantaṃ ñāṇiṃ vibhāviṃ medhāviṃ sahāyaṃ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti – sace labhetha nipakaṃ saṃhāyaṃ .
Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīran ti .
Saddhiṃ caran ti ekato caraṃ .
Sādhuvihārin ti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṃ , dutiyenapi jhānena … tatiyenapi jhānena … catutthenapi jhānena sādhuvihāriṃ , mettāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṃ , karuṇāyapi … pe … muditāyapi … upekkhāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṃ , ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ
T0.357 , viññāṇañca āyatanasamāpattiyāpi … pe … ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpiM0.256 sādhuvihāriṃ , nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ , phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ .Dhīran ti dhīraṃ paṇḍitaṃ paññavantaṃ buddhimantaṃ ñāṇiṃ vibhāviṃ medhāvinti – saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ .
Abhibhuyya sabbāni parissayānīti .
Parissayāti dve parissayā – pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca … pe … ime vuccanti pākaṭaparissayā … pe … ime vuccanti paṭicchannaparissayā … pe … evampi , tatrāsayāti – parissayā .
Abhibhuyya sabbāni parissayānīti sabbe parissaye abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti – abhibhuyya sabbāni parissayāni .
Careyya tenattamano satīmāti so paccekasambuddho tena nipakena paṇḍitena paññavantena buddhimantena ñāṇinā vibhāvinā medhāvinā sahāyena saddhiṃ attamano tuṭṭhamano haṭṭhamano pahaṭṭhamano udaggamano muditamano careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti – careyya tenattamano .
Satīmāti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena
V0.233 samannāgato , cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti – careyya tenattamano satīmā .Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ , saddhiṃ
T0.358 caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ ;Abhibhuyya sabbāni parissayāni , careyya tenattamano satīmā ’’ ti .
132.
No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ , saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ ;
Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya , eko care khaggavisāṇakappo .
No ce labhetha nipakaṃ sahāyan ti no ce nipakaṃ paṇḍitaṃ paññavantaṃ buddhimantaṃ ñāṇiṃ vibhāviṃ medhāviṃ sahāyaṃ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti – no ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ .
Saddhiṃ caraṃ
M0.257 sādhuvihāri dhīran ti .Saddhiṃ caran ti ekato caraṃ .
Sādhuvihārin ti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṃ … pe … nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ , phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ .
Dhīran ti dhīraṃ paṇḍitaṃ paññavantaṃ buddhimantaṃ ñāṇiṃ vibhāviṃ medhāvinti – saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ .
Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāyāti rājā khattiyo muddhābhisitto vijitasaṅgāmo nihatapaccāmitto laddhādhippāyo paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro raṭṭhañca janapadañca kosañca koṭṭhāgārañca pahūtahiraññasuvaṇṇaṃ nagarañca pariccajitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ
T0.359 upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti .Evaṃ paccekasambuddhopi sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadārapalibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā mittāmaccapalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya , eko care khaggavisāṇakappo .
Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ No
V0.234 ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ , saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ ;Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya , eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .
133.
Addhā pasaṃsāma sahāyasampadaṃ , seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā ;
Ete aladdhā anavajjabhojī , eko care khaggavisāṇakappo .
Addhā pasaṃsāma sahāyasampadan ti .
Addhāti ekaṃsavacanaṃ nissaṃsayavacanaṃ nikkaṅkhavacanaṃ advejjhavacanaṃ adveḷhakavacanaṃ niyogavacanaṃ apaṇṇakavacanaṃ aviraddhavacanaṃ avatthāpanavacanametaṃ – addhāti .
Sahāyasampadan ti sahāyasampadā vuccati yo so sahāyo asekkhena sīlakkhandhena
T0.360 samannāgato hoti , asekkhena samādhikkhandhena … asekkhena paññākkhandhenaM0.258 … asekkhena vimuttikkhandhena … asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti .Addhā pasaṃsāma sahāyasampadan ti sahāyasampadaṃ pasaṃsāma thomema kittema vaṇṇemāti – addhā pasaṃsāma sahāyasampadaṃ .
Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyāti seṭṭhā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena ;
samā sadisā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena .
Seṭṭhā vā sahāyā sadisā vā sahāyā sevitabbā bhajitabbā payirupāsitabbā paripucchitabbā paripañhitabbāti – seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā .
Ete aladdhā anavajjabhojīti atthi puggalo sāvajjabhojī atthi puggalo anavajjabhojīti .
Katamo ca puggalo sāvajjabhojī ?
Idhekacco puggalo kuhanāya lapanāya nemittikatāya nippesikatāya lābhena lābhaṃ nijigīsanatāya [ nijigiṃsanatāya ( syā .)] dārudānena veḷudānena pattadānena pupphadānena phaladānena sinānadānena cuṇṇadānena mattikādānena dantakaṭṭhadānena mukhodakadānena cāṭukamyatāya [ pātukamyatāya ( syā .) mahāni .159] muggasūpyatāya [ muggasūpatāya ( syā .)] pāribhaṭyatāya pīṭhamaddikatāya vatthuvijjāya tiracchānavijjāya aṅgavijjāya nakkhattavijjāya dūtagamanena pahiṇagamanena jaṅghapesaniyena vejjakammena navakammena [ dūtakammena ( syā . ka .) mahāni .159] piṇḍapaṭipiṇḍakena dānānuppadānena
T0.361 , adhammena visamena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṃ [ jīvitaṃ ( ka .)] kappeti .Ayaṃ vuccati puggalo sāvajjabhojī .
Katamo ca puggalo anavajjabhojī ?
Idhekacco puggalo na kuhanāya na lapanāya na nemittikatāya
V0.235 na nippesikatāya na lābhena lābhaṃ nijigīsanatāya na dārudānena na veḷudānena na pattadānena na pupphadānena na phaladānena na sinānadānena na cuṇṇadānena na mattikādānena na dantakaṭṭhadānena na mukhodakadānena na cāṭukamyatāya na muggasūpyatāya na pāribhaṭyatāya na pīṭhamaddikatāya na vatthuvijjāya na tiracchānavijjāya naM0.259 aṅgavijjāya na nakkhattavijjāya na dūtagamanena na pahiṇagamanena na jaṅghapesaniyena na vejjakammena na navakammena na piṇḍapaṭipiṇḍakena na dānānuppadānena , dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṃ kappeti .Ayaṃ vuccati puggalo anavajjabhojī .
Ete aladdhā anavajjabhojīti ete anavajjabhojī aladdhā alabhitvā anadhigantvā avinditvā appaṭilabhitvāti – ete aladdhā anavajjabhojī , eko care khaggavisāṇakappo .
Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Addhā pasaṃsāma sahāyasampadaṃ , seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā ;
Ete aladdhā anavajjabhojī , eko
T0.362 care khaggavisāṇakappo ’’ ti . 134.
Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni , kammāraputtena suniṭṭhitāni ;
Saṅghaṭṭayantāni [ saṃghaṭṭamānāni ( su . ni .48)] duve bhujasmiṃ , eko care khaggavisāṇakappo .
Disvā suvaṇṇassa pabhassarānīti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā .
Suvaṇṇassāti jātarūpassa .
Pabhassarānīti parisuddhāni pariyodātānīti – disvā suvaṇṇassa pabhassarāni .
Kammāraputtena suniṭṭhitānīti kammāraputto vuccati suvaṇṇakāro .
Kammāraputtena suniṭṭhitānīti kammāraputtena suniṭṭhitāni sukatāni suparikammakatānīti – kammāraputtena suniṭṭhitāni .
Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmin ti bhujo vuccati hattho .
Yathā ekasmiṃ hatthe dve nūpurāni [ dhuvarāni ( syā .)] ghaṭṭenti [ ghaṭenti ( syā .)];
evameva sattā taṇhāvasena diṭṭhivasena niraye ghaṭṭenti , tiracchānayoniyaṃ ghaṭṭenti , pettivisaye ghaṭṭenti , manussaloke ghaṭṭenti , devaloke ghaṭṭenti , gatiyā gatiṃ upapattiyā
M0.260 upapattiṃ paṭisandhiyā paṭisandhiṃ bhavena bhavaṃ saṃsārena saṃsāraṃ vaṭṭena vaṭṭaṃ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti saṅghaṭṭentāV0.236 caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti – saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṃ , eko care khaggavisāṇakappo .Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Disvā
T0.363 suvaṇṇassa pabhassarāni , kammāraputtena suniṭṭhitāni ;Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṃ , eko care khaggavisāṇakappo ’’.
135.
Evaṃ dutīyena sahā mamassa , vācābhilāpo abhisajjanā vā ;
Etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno , eko care khaggavisāṇakappo .
Evaṃ dutīyena sahā mamassāti taṇhādutiyo vā hoti puggaladutiyo vā .
Kathaṃ taṇhādutiyo hoti ?
Taṇhāti rūpataṇhā … pe … dhammataṇhā .
Yassesā taṇhā appahīnā , so vuccati taṇhādutiyo .
Taṇhādutiyo puriso , dīghamaddhāna saṃsaraṃ ;
Itthabhāvaññathābhāvaṃ , saṃsāraṃ nātivattatīti .
Evaṃ taṇhādutiyo vā hoti .
Kathaṃ puggaladutiyo hoti ?
Idhekacco na atthahetu [ attahetu ( syā .)] na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto ekassa vā dutiyo hoti , dvinnaṃ vā tatiyo hoti , tiṇṇaṃ vā catuttho hoti .
Tattha bahuṃ samphappalāpaṃ palapati ;
seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ
T0.364 gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ [ itthikathaṃ purisakathaṃ ( syā . ka .) dī . ni .1.17,201; saṃ . ni .5.1080 passitabbaṃ ] sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃM0.261 lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ katheti .Evaṃ puggaladutiyo hotīti – evaṃ dutīyena sahā mamassa .
Vācābhilāpo abhisajjanā vāti vācābhilāpo vuccati bāttiṃsa tiracchānakathā , seyyathidaṃ – rājakathaṃ … pe … itibhavābhavakathaṃ .
Abhisajjanā vāti dve sajjanā – taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca … pe … ayaṃ taṇhāsajjanā … pe … ayaṃ diṭṭhisajjanāti – vācābhilāpo abhisajjanā vā .
Etaṃ
V0.237 bhayaṃ āyatiṃ pekkhamānoti .Bhayan ti jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ rājabhayaṃ corabhayaṃ aggibhayaṃ udakabhayaṃ attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayaṃ ūmibhayaṃ kumbhilabhayaṃ āvaṭṭabhayaṃ susumārabhayaṃ ājīvakabhayaṃ asilokabhayaṃ parisasārajjabhayaṃ madanabhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso .
Etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamānoti etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno , eko care khaggavisāṇakappo .
Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Evaṃ dutīyena sahā mamassa , vācābhilāpo abhisajjanā vā ;
Etaṃ
T0.365 bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno , eko care khaggavisāṇakappo ’’. 136.
Kāmā hi citrā madhurā manoramā , virūparūpena mathenti cittaṃ ;
Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā , eko care khaggavisāṇakappo .
Kāmā hi citrā madhurā manoramāti .
Kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca … pe … ime vuccanti vatthukāmā … pe … ime vuccanti kilesakāmā .
Citrāti nānāvaṇṇā rūpā nānāvaṇṇā saddā nānāvaṇṇā gandhā nānāvaṇṇā rasā nānāvaṇṇā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Madhurāti vuttañhetaṃ bhagavatā [ ma . ni .1.167 passitabbaṃ ]–
‘‘ pañcime
M0.262 , bhikkhave , kāmaguṇā .Katame pañca ?
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , sotaviññeyyā saddā … pe … ghānaviññeyyā gandhā … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Ime kho , bhikkhave , pañca kāmaguṇā .
Yaṃ kho , bhikkhave , ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , idaṃ vuccati kāmasukhaṃ miḷhasukhaṃ [ mīḷhasukhaṃ ( passa ma . ni .3.328)] puthujjanasukhaṃ anariyasukhaṃ , na sevitabbaṃ na bhāvetabbaṃ na bahulīkātabbaṃ ,‘ bhāyitabbaṃ etassa sukhassā ’ ti vadāmī ’’ ti – kāmā hi citrā madhurā manoramāti .
Manoti
T0.366 yaṃ cittaṃ … pe … tajjā manoviññāṇadhātu .Mano ramenti thomenti tosenti pahāsentīti – kāmā hi citrā madhurā manoramā .
Virūparūpena mathenti cittan ti nānāvaṇṇehi rūpehi … pe … nānāvaṇṇehi phoṭṭhabbehi cittaṃ mathenti tosenti pahāsentīti – virūparūpena mathenti cittaṃ .
Ādīnavaṃ
V0.238 kāmaguṇesu disvāti .Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ ko ca , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo ?
Idha , bhikkhave , kulaputto yena sippaṭṭhānena jīvikaṃ kappeti , yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena [ issaṭṭhena ( syā .), issattena ( ka .) passa ma . ni .1.167] yadi rājaporisena yadi sippaññatarena , sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassehi samphassamāno [ rissamāno ( ma . ni .1.167)] khuppipāsāya mīyamāno ;
ayaṃ , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Tassa ce , bhikkhave , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti , so socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati –
‘ moghaṃ vata me uṭṭhānaṃ , aphalo vata me vāyāmo ’ ti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Tassa
M0.263 ce , bhikkhave , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti , so tesaṃ bhogānaṃ ārakkhādhikaraṇaṃ dukkhaṃT0.367 domanassaṃ [ dukkhadomanassaṃ ( syā . ka .)] paṭisaṃvedeti –‘ kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṃ , na corā hareyyuṃ , na aggi ḍaheyya , na udakaṃ vaheyya , na appiyā dāyādā hareyyun ’ ti .
Tassa evaṃ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti .
So socati … pe … sammohaṃ āpajjati –
‘ yampi me ahosi tampi no natthī ’ ti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna
V0.239 caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti , khattiyāpi khattiyehi vivadanti , brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti , gahapatīpi gahapatīhi vivadanti , mātāpi puttena vivadati , puttopi mātarā vivadati , pitāpi puttena vivadati , puttopi pitarā vivadati , bhātāpi bhaginiyā vivadati , bhaginīpi bhātarā vivadati , sahāyopi sahāyena vivadati .Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṃ pāṇīhipi upakkamanti leḍḍūhipi upakkamanti daṇḍehipi upakkamanti satthehipi upakkamanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā dhanukalāpaṃ sannayhitvā ubhatobyūḷhaṃ [ ubhatoviyūḷhaṃ ( syā .) passa ma . ni .1.168] saṅgāmaṃ pakkhandanti , usūsupi
T0.368 khippamānesu sattīsupi khippamānāsu asīsupi vijjotalantesu .Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi [ sattiyāpi ( ma . ni .1.167,178)] vijjhanti asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā dhanukalāpaṃ sannayhitvā addāvalepanā [ addhāvalepanā ( syā .)] upakāriyo
M0.264 pakkhandanti , usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu , asīsupi vijjotalantesu .Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti chakaṇakāyapi [ chakaṇaṭiyāpi ( syā .), pakkaṭṭhiyā ( sī . aṭṭha .) passa ma . ni .1.168] osiñcanti abhivaggenapi omaddanti asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho
T0.369 kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu sandhimpi chindanti nillopampi haranti ekāgārikampi karonti paripanthepi tiṭṭhanti paradārampi gacchanti .
Tamenaṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti – kasāhipi tāḷenti , vettehipi tāḷenti , aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti , hatthampi chindanti … pe … asināpi sīsaṃ chindanti .
Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu kāyena duccaritaṃ caranti vācāya duccaritaṃ caranti manasā duccaritaṃ caranti .
Te kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti .
Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo samparāyiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu ’’.
Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvāti kāmaguṇesu ādīnavaṃ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā , eko care khaggavisāṇakappo .
Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Kāmā
V0.240 hi citrā madhurā manoramā , virūparūpena mathenti cittaṃ ;Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā , eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .
137.
Ītī
M0.265 ca gaṇḍo ca upaddavo ca , rogo ca sallañca bhayañca metaṃ ;Etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā , eko care khaggavisāṇakappo .
Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca , rogo ca sallañca bhayañca
T0.370 metan ti vuttañhetaṃ bhagavatā –‘‘ bhayanti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Dukkhanti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Rogoti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Gaṇḍoti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Sallanti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Saṅgoti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Paṅkoti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Gabbhoti , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Kasmā ca , bhikkhave , bhayanti kāmānametaṃ adhivacanaṃ ?
Yasmā ca kāmarāgarattāyaṃ , bhikkhave , chandarāgavinibaddho [ chandarāgavinibandho ( syā . ka .) passa a . ni .8.56] diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati , samparāyikāpi bhayā na parimuccati , tasmā bhayanti kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Kasmā ca , bhikkhave , dukkhanti … pe … rogoti … gaṇḍoti … sallanti … saṅgoti … paṅkoti … gabbhoti kāmānametaṃ adhivacanaṃ ?
Yasmā ca kāmarāgarattāyaṃ , bhikkhave , chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi gabbhā na parimuccati , samparāyikāpi gabbhā na parimuccati , tasmā gabbhoti kāmānametaṃ adhivacanan ’’ ti .
Bhayaṃ dukkhañca rogo ca , gaṇḍo sallañca saṅgo ca ;
Paṅko gabbho ca ubhayaṃ , ete kāmā pavuccanti ;
Yattha satto puthujjano .
Otiṇṇo sātarūpena , puna gabbhāya gacchati ;
Yato ca bhikkhu ātāpī , sampajaññaṃ na riccati [ na riñcati ( syā . ka .) saṃ . ni .4.251].
So imaṃ palipathaṃ duggaṃ , atikkamma tathāvidho ;
Pajaṃ jātijarūpetaṃ , phandamānaṃ avekkhatīti .
Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca , rogo ca sallañca bhayañca metaṃ .
Etaṃ
T0.371M0.266 bhayaṃ kāmaguṇesu disvāti etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā passitvā tulayitvā tīrayitvāV0.241 vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā , eko care khaggavisāṇakappo .Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca , rogo ca sallañca bhayañca metaṃ ;
Etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā , eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .
138.
Sītañca uṇhañca khudaṃ pipāsaṃ , vātātape ḍaṃsasarīsape [ ḍaṃsasiriṃsape ( syā .), ḍaṃsamakasasarīsape ( ka .)] ca ;
Sabbānipetāni abhisambhavitvā , eko care khaggavisāṇakappo .
Sītañca uṇhañca khudaṃ pipāsan ti .
Sītan ti dvīhi kāraṇehi sītaṃ hoti – abbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṃ hoti bahiddhā utuvasena vā sītaṃ hoti .
Uṇhan ti dvīhi kāraṇehi uṇhaṃ hoti – abbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṃ hoti bahiddhā utuvasena vā uṇhaṃ hoti .
Khudā [ khuddā ( syā . ka .)] vuccati chātako .
Pipāsā vuccati udakapipāsāti – sītañca uṇhañca khudaṃ pipāsaṃ .
Vātātape ḍaṃsasarīsape cāti .
Vātāti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā
T0.372 vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā [ tālavaṇḍavātā ( ka .) cūḷani . upasīvamāṇavapucchāniddesa 43] vidhūpanavātā .Ātapo vuccati sūriyasantāpo .
Ḍaṃsā vuccanti piṅgalamakkhikā .
Sarīsapā vuccanti ahīti – vātātape ḍaṃsasarīsape ca .
Sabbānipetāni abhisambhavitvāti abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti – sabbānipetāni abhisambhavitvā , eko care khaggavisāṇakappo .
Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Sītañca
M0.267 uṇhañca khudaṃ pipāsaṃ , vātātape ḍaṃsasarīsape ca ;Sabbānipetāni abhisambhavitvā , eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .
139.
Nāgova yūthāni vivajjayitvā , sañjātakhandho padumī uḷāro ;
Yathābhirantaṃ vihare [ vīharaṃ ( su . ni .53)] araññe , eko care khaggavisāṇakappo .
Nāgova
V0.242 yūthāni vivajjayitvāti nāgo vuccati hatthināgo .Paccekasambuddhopi nāgo .
Kiṃkāraṇā paccekasambuddho nāgo ?
Āguṃ na karotīti nāgo ;
na gacchatīti nāgo ;
na āgacchatīti nāgo .
Kathaṃ so paccekasambuddho āguṃ na karotīti nāgo ?
Āgu vuccati pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobhavikā
T0.373 sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā .Āguṃ na karoti kiñci loke , sabbasaṃyoge visajja bandhanāni ;
Sabbattha na sajjati vimutto , nāgo tādi pavuccate tathattā .
Evaṃ so paccekasambuddho āguṃ na karotīti nāgo .
Kathaṃ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo ?
So paccekasambuddho na chandāgatiṃ gacchati , na dosāgatiṃ gacchati , na mohāgatiṃ gacchati , na bhayāgatiṃ gacchati , na rāgavasena gacchati , na dosavasena gacchati , na mohavasena gacchati , na mānavasena gacchati , na diṭṭhivasena gacchati , na uddhaccavasena gacchati , na vicikicchāvasena gacchati , na anusayavasena gacchati , na vaggehi kappehi yāyati nīyati [ niyyati ( syā . ka .)] vuyhati saṃharīyati .
Evaṃ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo .
Kathaṃ
M0.268 so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo ?Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati , sakadāgāmimaggena … pe … anāgāmimaggena … pe … arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati .
Evaṃ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo .
Nāgova yūthāni vivajjayitvāti yathā so hatthināgo yūthāni vivajjetvā parivajjetvā abhinivajjetvā ekova araññavanamajjhogāhetvā [ araññe vanamajjhassa ajjhogāhetvā ( syā .)] carati viharati
T0.374 iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti , paccekasambuddhopi gaṇaṃ vivajjetvā parivajjetvā abhivajjetvā eko [ eko care khaggavisāṇakappo ( syā .)] araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāniV0.243 manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni .So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṃ kappeti eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – nāgova yūthāni vivajjayitvā .
Sañjātakhandho padumī uḷāroti yathā so hatthināgo sañjātakkhandho sattaratano vā hoti aṭṭharatano vā , paccekasambuddhopi sañjātakkhandho asekkhena sīlakkhandhena asekkhena samādhikkhandhena asekkhena paññākkhandhena asekkhena vimuttikkhandhena asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena .
Yathā so hatthināgo padumī , paccekasambuddhopi sattahi bojjhaṅgapupphehi padumī , satisambojjhaṅgapupphena dhammavicayasambojjhaṅgapupphena vīriyasambojjhaṅgapupphena pītisambojjhaṅgapupphena , pītisambojjhaṅgapupphena passaddhisambojjhaṅgapupphena samādhisambojjhaṅgapupphena upekkhāsambojjhaṅgapupphena .
Yathā so hatthināgo uḷāro thāmena balena javena sūrena , paccekasambuddhopi uḷāro sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanenāti – sañjātakhandho
T0.375 padumī uḷāro .Yathābhirantaṃ vihare araññeti yathā so hatthināgo yathābhirantaṃ araññe viharati , paccekasambuddhopi yathābhirantaṃ araññe viharati .
Paṭhamenapi
M0.269 jhānena yathābhirantaṃ araññe viharati , dutiyenapi jhānena … pe … tatiyenapi jhānena … catutthenapi jhānena yathābhirantaṃ araññe viharati ;mettāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṃ araññe viharati , karuṇāyapi cetovimuttiyā … muditāyapi cetovimuttiyā … upekkhāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṃ araññe viharati ;
ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi yathābhirantaṃ araññe viharati , viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi … ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi … nirodhasamāpattiyāpi … phalasamāpattiyāpi yathābhirantaṃ araññe viharatīti – yathābhirantaṃ vihare araññe , eko care khaggavisāṇakappo .
Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Nāgova yūthāni vivajjayitvā , sañjātakhandho padumī uḷāro ;
Yathābhirantaṃ vihare araññe , eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .
140.
Aṭṭhānataṃ
V0.244 saṅgaṇikāratassa , yaṃ phassaye [ phussaye ( syā . ka .)] sāmayikaṃ [ āsāmāyikaṃ ( ka .)] vimuttiṃ ;Ādiccabandhussa vaco nisamma , eko care khaggavisāṇakappo .
Aṭṭhānataṃ
T0.376 saṅgaṇikāratassa , yaṃ phassaye sāmayikaṃ vimuttin ti vuttañhetaṃ bhagavatā –‘‘ yāvatānanda [ so vatānanda ( ma . ni .3.186)], bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto , gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito ( gaṇārāmataṃ anuyutto )[() natthi ma . ni .3.186], yaṃ taṃ nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhisukhaṃ , tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Yo ca kho so , ānanda , bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati , tassetaṃ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ .
Yaṃ taṃ nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhisukhaṃ , tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti – ṭhānametaṃ vijjati .
Yāvatānanda , bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ
M0.270 anuyutto , gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito ( gaṇārāmataṃ anuyutto ,) sāmāyikaṃ [ sāmayikaṃ ( syā . ka .)] vā kantaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharissati , asāmāyikaṃ vā akuppanti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .Yo ca kho so , ānanda , bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati , tassetaṃ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ sāmāyikaṃ vā kantaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharissati , asāmāyikaṃ vā akuppanti , ṭhānametaṃ vijjatī ’’ ti – aṭṭhānataṃ saṅgaṇikāratassa , yaṃ phassaye sāmayikaṃ vimuttiṃ .
Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādicco vuccati sūriyo .
So gotamo gottena .
Paccekasambuddhopi gotamo gottena .
So paccekasambuddho sūriyassa gottañātako gottabandhu , tasmā
T0.377 paccekasambuddho ādiccabandhu .Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādiccabandhussa vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti – ādiccabandhussa vaco nisamma , eko care khaggavisāṇakappo .
Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ Aṭṭhānataṃ saṅgaṇikāratassa , yaṃ phassaye sāmayikaṃ vimuttiṃ ;
Ādiccabandhussa vaco nisamma , eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .
Dutiyo vaggo .