2. Tissametteyyamāṇavapucchāniddeso

KodhaT0.33V0.36 santusito loke ,[ iccāyasmā tissametteyyo ]

Kassa no santi iñjitā ;

Ko ubhantamabhiññāya , majjhe mantā na lippati ;

Kaṃ brūsi mahāpurisoti , ko idha sibbinimaccagā .

Kodha santusito loketi ko loke tuṭṭho santuṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappoti – kodha santusito loke .

IccāyasmāM0.41 tissametteyyoti .

Iccāti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – iccāti .

Āyasmāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ – āyasmāti .

Tissoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo .

Metteyyoti tassa brāhmaṇassa gottaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāroti – iccāyasmā tissametteyyo .

Kassa no santi iñjitāti taṇhiñjitaṃ diṭṭhiñjitaṃ māniñjitaṃ kilesiñjitaṃ kāmiñjitaṃ .

Kassime iñjitā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhāT0.34 abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – kassa no santi iñjitā .

Ko ubhantamabhiññāyāti ko ubho ante abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – ko ubhantamabhiññāya .

Majjhe mantā na lippatīti majjhe mantāya na lippati , alitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – majjhe mantā na lippati .

Kaṃ brūsi mahāpurisoti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapurisoV0.37 uttamapuriso padhānapuriso pavarapurisoti .

Kaṃ brūsi kaṃ kathesi kaṃ maññasi kaṃ bhaṇasi kaṃ passati kaṃ voharasīti – kaṃ brūsi mahāpurisoti .

Ko idha sibbinimaccagāti ko idha sibbiniṃ taṇhaṃ ajjhagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti – ko idha sibbinimaccagā .

Tenāha so brāhmaṇo –

‘‘ Kodha santusito loke ,[ iccāyasmā tissametteyyo ]

Kassa no santi iñjitā ;

Ko ubhantamabhiññāya , majjhe mantā na lippati ;

Kaṃ brūsi mahāpurisoti , koT0.35 idha sibbinimaccagā ’’ ti .

10.

KāmesuM0.42 brahmacariyavā ,[ metteyyāti bhagavā ]

Vītataṇho sadā sato ;

Saṅkhāya nibbuto bhikkhu , tassa no santi iñjitā .

Kāmesu brahmacariyavāti .

Kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca … pe … ime vuccanti vatthukāmā … pe … ime vuccanti kilesakāmā .

Brahmacariyaṃ vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo .

Api ca , nippariyāyena brahmacariyaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi , sammāsaṅkappo , sammāvācā , sammākammanto , sammāājīvo , sammāvāyāmo , sammāsati , sammāsamādhi .

Yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato , so vuccati brahmacariyavā .

Yathā ca dhanena dhanavāti vuccati , bhogena bhogavāti vuccati , yasena yasavātiT0.36 vuccati , sippena sippavāti vuccati , sīlena sīlavāti vuccati , vīriyena vīriyavāti vuccati , paññāya paññavāti vuccati , vijjāya vijjavāti vuccati – evameva yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato , so vuccati brahmacariyavāti – kāmesu brahmacariyavā .

Metteyyāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ gottena ālapati .

Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ … pe … sacchikā paññatti , yadidaṃ bhagavāti – metteyyāti bhagavā .

VītataṇhoV0.38 sadā satoti .

Taṇhāti rūpataṇhā … pe … dhammataṇhā .

Yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā , so vuccati vītataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati .

Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃM0.43 [ pokhānupokhaṃ ( syā .)] udakūmikajātaṃ avīcisantatisahitaṃ [ avīci samaṅhisahitaṃ ( syā .)] phassitaṃ [ phusitaṃ ( syā .)] purebhattaṃ pacchābhattaṃ purimayāmaṃ majjhimayāmaṃ pacchimayāmaṃ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe .

Satoti catūhi kāraṇehi sato – kāyeT0.37 kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato , vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato , citte cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato , dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato … pe … so vuccati satoti – vītataṇho sadā sato .

Saṅkhāya nibbuto bhikkhūti saṅkhā vuccati ñāṇaṃ .

Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi .

Saṅkhāyāti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā ,‘‘ sabbe saṅkhārā aniccā ’’ ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā ,‘‘ sabbe saṅkhārā dukkhā ’’ ti … pe …‘‘ sabbe dhammā anattā ’’ ti …‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti …‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā .

Atha vā , aniccato saṅkhāya jānitvā … pe … dukkhato … rogato … gaṇḍato … sallato … pe … nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā .

Nibbutoti rāgassa nibbāpitattā nibbuto , dosassa nibbāpitattā nibbuto , mohassa nibbāpitattā nibbuto , kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṃ … sabbaduccaritānaṃ … sabbadarathānaṃT0.38 … sabbapariḷāhānaṃ … sabbasantāpānaṃ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ nibbāpitattā nibbuto .

Bhikkhūti sattannaṃ dhammānaṃ bhinnattā bhikkhu … pe … vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti – saṅkhāya nibbuto bhikkhu .

Tassa no santi iñjitāti .

Tassāti arahato khīṇāsavassa .

Iñjitāti taṇhiñjitaṃ diṭṭhiñjitaṃ māniñjitaṃ kilesiñjitaṃ kāmiñjitaṃ .

Tassime iñjitāM0.44 natthi na santi na saṃvijjantiV0.39 nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – tassa no santi iñjitā .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Kāmesu brahmacariyavā ,[ metteyyāti bhagavā ]

Vītataṇho sadā sato ;

Saṅkhāya nibbuto bhikkhu , tassa no santi iñjitā ’’ ti .

11.

So ubhantamabhiññāya , majjhe mantā na lippati ;

Taṃ brūmi mahāpurisoti , so idha sibbinimaccagā .

So ubhantamabhiññāya , majjhe mantā na lippatīti .

Antāti phasso eko anto , phassasamudayo dutiyo anto , phassanirodho majjhe ;

atītaṃ eko anto , anāgataṃ dutiyo anto , paccuppannaṃ majjhe ;

sukhā vedanā eko anto , dukkhā vedanā dutiyo anto , adukkhamasukhā vedanā majjhe ;

nāmaṃ eko anto , rūpaṃ dutiyo anto , viññāṇaṃ majjhe ;

cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto , cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto , viññāṇaṃ majjhe ;

sakkāyo eko anto , sakkāyasamudayo dutiyo anto , sakkāyanirodho majjhe .

Mantā vuccati paññā , yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi .

Lepāti dve lepā – taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca .

Katamo taṇhālepoT0.39 ?

Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṃ odhikataṃ [ mariyādikataṃ odhikataṃ ( syā .)] pariyantakataṃ pariggahitaṃ mamāyitaṃ –

‘‘ idaṃ mama , etaṃ mama , ettakaṃ mama , ettāvatā mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṃ vatthu hiraññaṃ suvaṇṇaṃ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca ’’.

Kevalampi mahāpathaviṃ taṇhāvasena mamāyati .

Yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ – ayaṃ taṇhālepo .

KatamoM0.45 diṭṭhilepo ?

Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi , dasavatthukā micchādiṭṭhi , dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi , yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃV0.40 titthāyatanaṃ vipariyesaggāho [ vipariyesaggāho ( bahūsu )] viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṃ yāthāvakanti gāho , yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni – ayaṃ diṭṭhilepo .

So ubhantamabhiññāya , majjhe mantā na lippatīti so ubho ca ante majjhañca mantāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā na lippati na palippati na upalippati , alitto asaṃlitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – so ubhantamabhiññāya majjhe mantā na lippati .

TaṃT0.40 brūmi mahāpurisoti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso pavarapuriso , taṃ brūmi taṃ kathemi taṃ bhaṇāmi taṃ dīpemi taṃ voharāmi .

Āyasmā sāriputto [ passa saṃ . ni .5.377] bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ mahāpuriso mahāpuriso ’ ti , bhante , vuccati .

Kittāvatā nu kho , bhante , mahāpuriso hotī ’’ ti ?

‘‘ Vimuttacittattā khvāhaṃ , sāriputta , mahāpurisoti vadāmi , avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmi .

‘‘ Kathañca , sāriputta , vimuttacitto hoti ?

Idha , sāriputta , bhikkhu ajjhattaṃ kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .

Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi .

Vedanāsu … pe … citte … dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ .

Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi .

Evaṃ kho , sāriputta , bhikkhu vimuttacitto hoti .

Vimuttacittattā khvāhaṃ , sāriputta , mahāpurisotiM0.46 vadāmi , avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmī ’’ ti – taṃ brūmi mahāpurisoti .

So idha sibbinimaccagāti sibbinī vuccati taṇhā .

Yo rāgo sārāgo … pe … abhijjhā lobho akusalamūlaṃ , yassesā sibbinī taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā .

So sibbiniṃ taṇhaṃ accagā upaccagāT0.41 atikkanto samatikkanto vītivattoti – so idha sibbinimaccagā .

Tenāha bhagavā –

‘‘ SoV0.41 ubhantamabhiññāya , majjhe mantā na lippati ;

Taṃ brūmi mahāpurisoti , so idha sibbinimaccagā ’’ ti .

Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṃ ekacchandā ekapayogā ekādhippāyā ekavāsanavāsitā , tesaṃ anekapāṇasahassānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi –

‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti .

Tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci .

Saha arahattappattā ajinajaṭāvākacīratidaṇḍakamaṇḍalukesā ca massū ca antarahitā .

Bhaṇḍukāsāyavatthavasano saṅghāṭipattacīvaradharo anvatthapaṭipattiyā pañjaliko bhagavantaṃ namassamāno nisinno hoti –

‘‘ satthā me bhante bhagavā , sāvakohamasmī ’’ ti .

Tissametteyyamāṇavapucchāniddeso dutiyo .

Issues

Select Version

Cūḷaniddesapāḷi

Cūḷaniddesapāḷi