4. Kāḷakārāmasuttavaṇṇanā
24. Catutthaṃ atthuppattiyaṃ nikkhittaṃ .
Katarāya atthuppattiyanti ?
Dasabalaguṇakathāya .
Anāthapiṇḍikassa kira dhītā cūḷasubhaddā ‘‘ sāketanagare kāḷakaseṭṭhiputtassa gehaṃ gacchissāmī ’’ ti satthāraṃ upasaṅkamitvā ,‘‘ bhante , ahaṃ micchādiṭṭhikakulaṃ gacchāmi .
Sace tattha sakkāraṃ labhissāmi , ekasmiṃ purise pesiyamāne papañco bhavissati , maṃ āvajjeyyātha bhagavā ’’ ti paṭiññaṃ gahetvā agamāsi .
Seṭṭhi ‘‘ suṇisā me āgatā ’’ ti maṅgalaṃ karontova bahuṃ khādanīyabhojanīyaṃ paṭiyādetvā pañca acelakasatāni nimantesi .
So tesu nisinnesu ‘‘ dhītā
P3.35 me āgantvā arahante vandatū ’’ ti cūḷasubhaddāya pesesi .Āgataphalā ariyasāvikā arahanteti
V2.263 vuttamatteyeva ‘‘ lābhā vata me ’’ ti uṭṭhahitvā gatā te nissirikadassane acelake disvāva ‘‘ samaṇā nāma na evarūpā honti , tāta , yesaṃ neva ajjhattaṃ hirī , na bahiddhā ottappaṃ atthī ’’ ti vatvā ‘‘ na ime samaṇā , dhīdhī ’’ ti kheḷaṃ pātetvā nivattitvā attano vasanaṭṭhānameva gatā .Tato
M2.271 acelakā ‘‘ mahāseṭṭhi kuto te evarūpā kālakaṇṇī laddhā , kiṃ sakalajambudīpe aññā dārikā natthī ’’ ti seṭṭhiṃ paribhāsiṃsu .So ‘‘ ācariyā jānitvā vā kataṃ hotu ajānitvā vā , ahamettha jānissāmī ’’ ti acelake uyyojetvā subhaddāya santikaṃ gantvā ‘‘ amma , kasmā evarūpaṃ akāsi , kasmā arahante lajjāpesī ’’ ti āha .
Tāta , arahantā nāma evarūpā na hontīti .
Atha naṃ so āha –
‘‘ Kīdisā samaṇā tuyhaṃ , bāḷhaṃ kho ne pasaṃsasi ;
Kiṃsīlā kiṃsamācārā , taṃ me akkhāhi pucchitā ’’ ti .
Sā āha –
‘‘ Santindriyā santamanā , santatejā guṇamaggasaṇṭhitā ;
Okkhittacakkhū mitabhāṇī , tādisā samaṇā mama .
‘‘ Vasanti vanamogayha , nāgo chetvāva bandhanaṃ ;
Ekakiyā adutiyā , tādisā samaṇā mamā ’’ ti .
Evañca
P3.36 pana vatvā seṭṭhissa pure ṭhatvā tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ kathesi .Seṭṭhi tassā vacanaṃ sutvā ‘‘ yadi evaṃ , tava samaṇe ānetvā maṅgalaṃ karomā ’’ ti .
Sā pucchi ‘‘ kadā karissatha , tātā ’’ ti .
Seṭṭhi cintesi –
‘‘ katipāhaccayenāti vutte pesetvā pakkosāpeyyā ’’ ti .
Atha naṃ ‘‘ sve ammā ’’ ti āha .
Sā sāyanhasamaye uparipāsādaṃ āruyha mahantaṃ pupphasamuggaṃ gahetvā satthu guṇe anussaritvā aṭṭha pupphamuṭṭhiyo dasabalassa vissajjetvā añjaliṃ paggayha namassamānā aṭṭhāsi .
Evañca avaca –
‘‘ bhagavā sve pañcahi
V2.264 bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti .Tāni pupphāni gantvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu .
Satthā āvajjento taṃ kāraṇaṃ addasa .
Dhammadesanāpariyosāne anāthapiṇḍikamahāseṭṭhi dasabalaṃ vanditvā ‘‘ sve , bhante , pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mama gehe bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti āha .
Cūḷasubhaddāya nimantitamha seṭṭhīti .
Na , bhante , kañci āgataṃ passāmāti .
Āma , seṭṭhi , saddhā pana upāsikā dūre yojanasatamatthakepi yojanasahassamatthakepi ṭhitā himavanto viya paññāyatīti vatvā –
‘‘ Dūre
M2.272 santo pakāsenti , himavantova pabbato ;Asantettha na dissanti , rattiṃ khittā yathā sarā ’’ ti .( dha . pa .304)–
Imaṃ gāthamāha .
Anāthapiṇḍiko ‘‘ bhante , mama , dhītu saṅgahaṃ karothā ’’ ti vanditvā pakkāmi .
Satthā ānandattheraṃ āmantesi –
‘‘ ahaṃ , ānanda , sāketaṃ gamissāmi , pañcannaṃ
P3.37 bhikkhusatānaṃ salākaṃ dehi .Dadanto ca chaḷabhiññānaṃyeva dadeyyāsī ’’ ti .
Thero tathā akāsi .
Cūḷasubhaddā rattibhāgasamanantare cintesi –
‘‘ buddhā nāma bahukiccā bahukaraṇīyā , maṃ sallakkheyya vā na vā , kiṃ nu kho karissāmī ’’ ti .
Tasmiṃ khaṇe vessavaṇo mahārājā cūḷasubhaddāya kathesi –
‘‘ bhadde , mā kho tvaṃ vimanā ahosi , mā dummanā .
Adhivutthaṃ te bhagavatā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā ’’ ti .
Sā tuṭṭhapahaṭṭhā dānameva saṃvidahi .
Sakkopi kho devarājā vissakammaṃ āmantesi –
‘‘ tāta , dasabalo cūḷasubhaddāya santikaṃ sāketanagaraṃ gacchissati , pañca kūṭāgārasatāni māpehī ’’ ti .
So tathā akāsi .
Satthā pañcahi chaḷabhiññasatehi parivuto kūṭāgārayānena maṇivaṇṇaṃ ākāsaṃ vilikhanto viya sāketanagaraṃ agamāsi .
Subhaddā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā satthāraṃ vanditvā āha –
‘‘ bhante , mayhaṃ sasurapakkho micchādiṭṭhiko , sādhu tesaṃ anucchavikadhammaṃ kathethā ’’ ti .
Satthā dhammaṃ desesi .
Kāḷakaseṭṭhi sotāpanno hutvā attano uyyānaṃ dasabalassa adāsi .
Acelakā ‘‘ amhākaṃ paṭhamaṃ dinnan ’’ ti nikkhamituṃ na icchanti .
‘‘ Gacchatha nīharitabbaniyāmena te nīharathā ’’ ti sabbe nīharāpetvā tattheva satthu vihāraṃ kāretvā brahmadeyyaṃ katvā
P3.38 udakaṃ pātesiV2.265 .So kāḷakena kāritatāya kāḷakārāmo nāma jāto .
Bhagavā tasmiṃ samaye tattha viharati .
Tena vuttaṃ –
‘‘ sākete viharati kāḷakārāme ’’ ti .
Bhikkhū āmantesīti pañcasate bhikkhū āmantesi .
Te kira sāketanagaravāsino kulaputtā satthu dhammadesanaṃ sutvā satthu santike pabbajitvā upaṭṭhānasālāya nisinnā ‘‘ aho buddhaguṇā nāma mahantā , evarūpaṃ nāma micchādiṭṭhikaṃ kāḷakaseṭṭhiṃ diṭṭhito mocetvā sotāpattiphalaṃ pāpetvā
M2.273 sakalanagaraṃ satthārā devalokasadisaṃ katan ’’ ti dasabalassa guṇaṃ kathenti .Satthā tesaṃ guṇaṃ kathentānaṃ cittaṃ upaparikkhitvā –
‘‘ mayi gate mahatī desanā samuṭṭhissati , desanāpariyosāne ca ime pañcasatā bhikkhū arahatte patiṭṭhahissanti , mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā kampissatī ’’ ti dhammasabhaṃ gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno te bhikkhū ādiṃ katvā yaṃ , bhikkhave , sadevakassa lokassāti imaṃ desanaṃ ārabhi .
Evamidaṃ suttaṃ guṇakathāya nikkhittanti veditabbaṃ .
Tattha ‘‘ tamahaṃ jānāmī ’’ ti padapariyosāne mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā akampittha .
Abbhaññāsin ti abhiaññāsiṃ , jāninti attho .
Viditan ti pākaṭaṃ katvā ñātaṃ .
Iminā etaṃ dasseti – aññe jānantiyeva , mayā pana pākaṭaṃ katvā viditanti .
Imehi tīhi padehi sabbaññutabhūmi nāma kathitā .
Taṃ tathāgato na upaṭṭhāsīti taṃ chadvārikaṃ ārammaṇaṃ tathāgato taṇhāya vā diṭṭhiyā vā na upaṭṭhāsi na upagañchi .
Ayañhi passati bhagavā cakkhunā rūpaṃ , chandarāgo
P3.39 bhagavato natthi , suvimuttacitto so bhagavā .Suṇāti bhagavā sotena saddaṃ .
Ghāyati bhagavā ghānena gandhaṃ .
Sāyati bhagavā jivhāya rasaṃ .
Phusati bhagavā kāyena phoṭṭhabbaṃ .
Vijānāti bhagavā manasā dhammaṃ , chandarāgo bhagavato natthi , suvimuttacitto so bhagavā .
Tena vuttaṃ –
‘‘ taṃ tathāgato na upaṭṭhāsī ’’ ti .
Iminā padena khīṇāsavabhūmi kathitāti veditabbā .
Taṃ mamassa musāti taṃ me vacanaṃ musāvādo nāma bhaveyya .
Taṃ passa tādisamevāti tampi musāvādo bhaveyya .
Taṃ mamassa kalīti taṃ vacanaṃ mayhaṃ doso bhaveyyāti attho .
Ettāvatā saccabhūmi nāma kathitāti veditabbā .
Daṭṭhā
V2.266 daṭṭhabban ti disvā daṭṭhabbaṃ .Diṭṭhaṃ na maññatīti taṃ diṭṭhaṃ rūpāyatanaṃ ‘‘ ahaṃ mahājanena diṭṭhameva passāmī ’’ ti taṇhāmānadiṭṭhīhi na maññati .
Adiṭṭhaṃ na maññatīti ‘‘ ahaṃ mahājanena adiṭṭhameva etaṃ passāmī ’’ ti evampi taṇhādīhi maññanāhi na maññati .
Daṭṭhabbaṃ na maññatīti ‘‘ mahājanena diṭṭhaṃ passāmī ’’ ti evampi tāhi maññanāhi na maññati .
Daṭṭhabbañhi adiṭṭhampi hotiyeva .
Evarūpāni hi vacanāni tīsupi kālesu labbhanti , tenassa attho vutto .
Daṭṭhāraṃ
P3.40 na maññatīti passitāraṃM2.274 ekasattaṃ nāma tāhi maññanāhi na maññatīti attho .Sesaṭṭhānesupi imināva nayena attho veditabbo .
Iminā ettakena ṭhānena suññatābhūmi nāma kathitā .
Iti kho , bhikkhaveti evaṃ kho , bhikkhave .
Tādīyeva tādīti tāditā nāma ekasadisatā .
Tathāgato ca yādiso lābhādīsu , tādisova alābhādīsu .
Tena vuttaṃ –
‘‘ lābhepi tādī , alābhepi tādī .
Yasepi tādī , ayasepi tādī .
Nindāyapi tādī , pasaṃsāyapi tādī .
Sukhepi tādī , dukkhepi tādī ’’ ti ( mahāni .38,192).
Imāya tāditāya tādī .
Tamhā ca pana tādimhāti tato tathāgatatādito añño uttaritaro vā paṇītataro vā tādī natthīti ettāvatā tādibhūmi nāma kathitā .
Imāhi pañcabhūmīhi desanaṃ niṭṭhāpentassa pañcasupi ṭhānesu mahāpathavī sakkhibhāvena akampittha .
Desanāpariyosāne te pañcasate adhunāpabbajite kulaputte ādiṃ katvā taṃ ṭhānaṃ pattānaṃ devamanussānaṃ caturāsīti pāṇasahassāni amatapānaṃ piviṃsu .
Bhagavāpi suttaṃ niṭṭhāpetvā gāthāhi kūṭaṃ gaṇhanto yaṃkiñcītiādimāha .
Tattha
P3.41 ajjhositaṃ saccamutaṃ paresan ti paresaṃ saddhāya parapattiyāyanāya saccamutanti maññitvā ajjhositaṃ gilitvā pariniṭṭhāpetvā gahitaṃ .Sayasaṃvutesūti sayameva saṃvaritvā piyāyitvā gahitagahaṇesu , diṭṭhigatikesūti attho .
Diṭṭhigatikā hi sayaṃ saṃvutāti vuccanti .
Saccaṃ musā vāpi paraṃ daheyyāti tesu sayaṃ saṃvutasaṅkhātesu diṭṭhigatikesu tathāgato tādī tesaṃ ekampi vacanaṃ ‘‘ idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti evaṃ saccaṃ musā vāpi paraṃ uttamaṃ katvā na odaheyya , na saddaheyya , na pattiyāyeyya .
Etañca sallan ti etaṃ diṭṭhisallaṃ .
Paṭikacca disvāti puretaraṃ bodhimūleyeva disvā .
Visattāti laggā lagitā palibuddhā .
Jānāmi passāmi tatheva etan ti yathāyaṃ pajā ajjhositā gilitvā pariniṭṭhāpetvā visattā laggā lagitā , evaṃ ahampi
V2.267 jānāmi passāmi .Tathā evaṃ yathā etāya pajāya gahitanti evaṃ ajjhositaṃ natthi tathāgatānanti attho .