17. Jhānapaccayaniddesavaṇṇanā
17. Vitakkavicārapītisomanassadomanassupekkhācittekaggatāsaṅkhātānīti
V0.201 ettha yadipi somanassadomanassasaṅkhātāni jhānaṅgāni natthi , sukhadukkhasaṅkhātāni pana somanassadomanassabhūtāneva jhānaṅgāni , na kāyikasukhadukkhabhūtānīti imassa dassanatthaṃ somanassadomanassaggahaṇaṃ kataṃ .Nanu ca ‘‘ dvipañcaviññāṇavajjesū ’’ ti vacaneneva kāyikasukhadukkhāni vajjitānīti sukhadukkhaggahaṇameva kattabbanti ?
Na , jhānaṅgasukhadukkhānaṃ jhānaṅgabhāvavisesanato .
‘‘ Dvipañcaviññāṇavajjesu sukhadukkhupekkhācittekaggatāsaṅkhātānī ’’ ti hi vutte dvipañcaviññāṇesu upekkhācittekaggatāhi saddhiṃ kāyikasukhadukkhānipi
M0.192 vajjitānīti ettakameva viññāyati , na pana yāni sukhadukkhāni jhānaṅgāni honti , tesaṃ jhānaṅgabhūto sukhabhāvo dukkhabhāvo ca visesito , tasmā somanassadomanassabhāvavisiṭṭhoyeva sukhadukkhabhāvo sukhadukkhānaṃ jhānaṅgabhāvoti dassanatthaṃ somanassadomanassaggahaṇaṃ karoti .Tena ‘‘ dvipañcaviññāṇavajjesū ’’ ti vacanena vajjiyamānānampi sukhadukkhānaṃ somanassadomanassabhāvābhāvato jhānaṅgabhāvābhāvoti dassitaṃ hoti .
Yathāvajjitā pana sukhadukkhopekkhekaggatā kasmā vajjitāti ?
Yattha jhānaṅgāni uddharīyanti cittuppādakaṇḍe , tattha ca jhānaṅganti anuddhaṭattā .
Kasmā pana na uddhaṭāti taṃ dassetuṃ ‘‘ pañcannaṃ pana viññāṇakāyānan ’’ tiādimāha .
Abhinipātamattattāti etena āvajjanasampaṭicchanamattāyapi cintanāpavattiyā abhāvaṃ dasseti .
‘‘ Tesu vijjamānānipi upekkhāsukhadukkhānī ’’ ti porāṇapāṭho .
Tattha upekkhāsukhadukkheheva taṃsamānalakkhaṇāya cittekaggatāyapi yathāvutteneva kāraṇena anuddhaṭabhāvo dassitoti daṭṭhabbo .
Pubbe pana satta aṅgāni dassentena cattāri aṅgāni vajjitānīti tesaṃ vajjane kāraṇaṃ dassentena na samānalakkhaṇena lesena dassetabbaṃ .
Aṭṭhakathā hesāti .
Yadi ca lesena dassetabbaṃ , yathāvuttesupi tīsu ekameva vattabbaṃ siyā , tiṇṇaṃ pana vacanena tato aññassa jhānaṅganti uddhaṭabhāvo āpajjati , yathāvuttakāraṇato aññena kāraṇena anuddhaṭabhāvo vā , tasmā taṃdosapariharaṇatthaṃ ‘‘ upekkhācittekaggatāsukhadukkhānī ’’ ti paṭhanti .
Ye pana ‘‘ jhānaṅgabhūtehi somanassādīhi sukhadukkhena avibhūtabhāvena pākaṭatāya indriyakiccayuttatāya ca samānānaṃ sukhādīnaṃ jhānaṅganti anuddhaṭabhāve kāraṇaṃ vattabbaṃ , na cittekaggatāyāti
V0.202 sā ettha na gahitā ’’ ti vadanti , tesaṃ taṃ rucimattaṃ .Yadi jhānaṅgasamānānaṃ jhānaṅganti anuddhaṭabhāve kāraṇaṃ vattabbaṃ , cittekaggatā cettha jhānaṅgabhūtāya vicikicchāyuttamanodhātuādīsu cittekaggatāya samānāti tassā anuddhaṭabhāve kāraṇaṃ vattabbamevāti .
Sesāhetukesupi jhānaṅgaṃ uddhaṭameva uddharaṇaṭṭhāne cittuppādakaṇḍeti adhippāyo .
Jhānapaccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .