7. Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā
401-403.
Yehi paccayehi kusalo kusalassa paccayo hoti , te paccaye paṭipāṭiyā dassetun ti yathākkamena āgatāgatapaṭipāṭiyā dassetunti attho .
Kusalo kusalassāti nidassanamattametaṃ , tena kusalo kusalādīnaṃ , akusalo akusalādīnaṃ , abyākato abyākatādīnaṃ , kusalābyākatā kusalādīnantiādiko sabbo pabhedo nidassito hotīti yathānidassite sabbe gahetvā āha ‘‘ te paccaye paṭipāṭiyā dassetun ’’ ti .
404. Datvāti ettha dā -saddo sodhanatthopi hotīti mantvā āha ‘‘ visuddhaṃ katvā ’’ ti .
Tesañhi taṃ cittan ti tesanti vattabbatārahaṃ sakadāgāmimaggādipurecārikaṃ taṃ gotrabhucittanti adhippāyo
V0.229 .Vipassanākusalaṃ pana kāmāvacaramevāti paccayuppannaṃ bhūmito vavatthapeti .
Tenevāti dhammavaseneva dassanato , desanantarattāti adhippāyo .
405. Assādanaṃ sarāgassa somanassassa sasomanassassa rāgassa ca kiccanti āha ‘‘ anubhavati ceva rajjati cā ’’ ti .
Abhinandanaṃ pītikiccasahitāya taṇhāya kiccanti āha ‘‘ sappītikataṇhāvasenā ’’ ti .
Diṭṭhābhinandanā diṭṭhiyeva .
Ettha pana pacchimatthameva gahetvā ‘‘ abhinandantassa attā attaniyantiādivasena … pe … diṭṭhi uppajjatī ’’ ti vuttaṃ .
Abhinandanā pana diṭṭhābhinandanāyevāti na sakkā vattuṃ ‘‘ bhāvanāya pahātabbo dhammo bhāvanāya pahātabbassa dhammassa ārammaṇa … pe … bhāvanāya pahātabbaṃ rāgaṃ assādeti abhinandatī ’’ ti ( paṭṭhā .2.8.72) vacanato , tasmā purimopi attho vuttoti daṭṭhabbo .
Dvīsu pana somanassasahagatacittesu yathāvuttena somanassena
M0.220 rāgena ca assādentassa tesuyeva sappītikataṇhāya catūsupi diṭṭhābhinandanāya abhinandantassa ca diṭṭhi uppajjatītipi sakkā yojetuṃ .Jātivasenāti suciṇṇasāmaññavasenāti attho .
406. Tadārammaṇatāti tadārammaṇabhāvena .
Vibhattilopo hettha katoti .
Bhāvavantato vā añño bhāvo natthīti bhāveneva vipākaṃ viseseti , vipāko tadārammaṇabhāvabhūtoti attho .
Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanavipākānaṃ viya na kāmāvacaravipākānaṃ niyogato vavatthitaṃ idañca kammaṃ ārammaṇanti taṃ labbhamānampi na vuttaṃ .
Tadārammaṇena pana kusalārammaṇabhāvena samānalakkhaṇatāya kammārammaṇā paṭisandhiādayopi dassitāyevāti daṭṭhabbā .
Paṭilomato vā ekantarikavasena vāti vadantena anulomato samāpajjane yebhuyyena āsannasamāpattiyā ārammaṇabhāvo dassitoti daṭṭhabbo .
Yathā pana paṭilomato ekantarikavasena ca samāpajjantassa anāsannāpi samāpatti ārammaṇaṃ hoti , evaṃ anulomato samāpajjantassapi bhaveyyāti .
‘‘ Cetopariyañāṇassātiādīni parato āvajjanāya yojetabbānī ’’ ti vatvā ‘‘ yā etesaṃ āvajjanā , tassā ’’ ti attho vutto , evaṃ sati ‘‘ iddhividhañāṇassā ’’ tipi vattabbaṃ siyā .
Yasmā pana kusalā khandhā abyākatassa iddhividhañāṇassa ārammaṇaṃ na hontīti taṃ na vuttaṃ , cetopariyañāṇādīnañca hontīti tāni vuttāni , tasmā kiriyānaṃ cetopariyañāṇādīnaṃ yāya kāyaci āvajjanāya ca kusalārammaṇāya kusalā khandhā ārammaṇapaccayena paccayoti evamattho daṭṭhabbo .
407-409.
Vippaṭisārādivasena
V0.230 vāti ādi -saddena ādīnavadassanena sabhāvato ca aniṭṭhatāmattaṃ saṅgaṇhāti , akkhantibhedā vā . 410. Rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇassātiādinā viññāṇakāyehi niyatārammaṇehi abyākatassa abyākatānaṃ ārammaṇapaccayabhāvaṃ nidasseti .
Sabbassa hi vattuṃ asakkuṇeyyattā ekasmiṃ santāne dhammānaṃ ekadesena nidassanaṃ karotīti .
413-416.
Catubhūmakaṃ
M0.221 kusalaṃ ārammaṇādhipatipaccayabhāvena dassitaṃ , paccayuppannaṃ pana kāmāvacarameva . 417. Apubbato cittasantānato vuṭṭhānaṃ bhavaṅgameva , taṃ pana mūlāgantukabhavaṅgasaṅkhātaṃ tadārammaṇaṃ pakatibhavaṅgañca .
Anulomaṃ sekkhāya phalasamāpattiyāti ettha kāyaci sekkhaphalasamāpattiyā avajjetabbattā vattabbaṃ natthīti nevasaññānāsaññāyatanakusalaṃ phalasamāpattiyāti imaṃ nibbisesanaṃ phalasamāpattiṃ uddharitvā dassento āha ‘‘ phalasamāpattiyāti anāgāmiphalasamāpattiyā ’’ ti .
Kāmāvacarakiriyā duvidhassapi vuṭṭhānassāti ettha kiriyānantaraṃ tadārammaṇavuṭṭhāne yaṃ vattabbaṃ , taṃ cittuppādakaṇḍe vuttameva .
Tā ubhopi … pe … dvādasannan ti idaṃ somanassasahagatamanoviññāṇadhātuvasena vuttaṃ , upekkhāsahagatā pana yathāvuttānaṃ dasannaṃ viññāṇadhātūnaṃ voṭṭhabbanakiriyassa manodhātukiriyassa cāti dvādasannaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ .
423. Dānādipuññakiriyāyattā sabbasampattiyo paṭivijjhitvāti sambandho .
Na panetaṃ ekantena gahetabban ti ‘‘ balavacetanāva labbhati , na dubbalā ’’ ti etaṃ ekantaṃ na gahetabbaṃ , daḷhaṃ vā na gahetabbanti adhippāyo .
Kiṃ kāraṇanti ?
Balavato dubbalassa vā katokāsassa antarāyaṃ paṭibāhitvā vipaccanato ‘‘ yaṃkañci yadi vipākaṃ janeti , upanissayo na hotī ’’ ti navattabbattā cāti dassento ‘‘ katokāsañhī ’’ tiādimāha .
Vipākattike pana pañhāvārapaccanīye ‘‘ vipākadhammadhammo vipākassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo , upanissayapaccayena paccayo , kammapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.3.93) kammapaccayassa visuṃ
V0.231 uddhaṭattā , vedanāttike ca pañhāvārapaccanīye ‘‘ nahetupaccayā naārammaṇapaccayā naupanissaye aṭṭhā ’’ ti ( paṭṭhā .1.2.87) vuttattā ‘‘ vipākajanakampi kiñci kammaṃ upanissayapaccayo na hotī ’’ ti sakkā vattunti .Tasmiṃ vā viruddhoti taṃnimittaṃ viruddho , viruddhan ti vā pāṭho .
Omānan ti parassa pavattaomānaṃ .
Rāgo rañjanavasena pavattā kāmarāgataṇhā ,‘‘ iti me cakkhuṃ siyā anāgatamaddhānaṃ , iti rūpā ’’ ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittapaṇidahanataṇhā patthanāti ayametesaṃ viseso .
Tesu
M0.222 aññampīti tesu yaṃkiñci pubbe hanitato aññampi pāṇaṃ hanatīti attho .Punappunaṃ āṇāpanavasena vāti mātughātakammena sadisatāya pubbe pavattāyapi āṇattacetanāya mātughātakammanāmaṃ āropetvā vadanti .
Esa nayo dvīhi pahārehīti etthāpi .
Yatheva hi … pe … uppādeti nāmāti rāgaṃ upanissāya dānaṃ detīti rāgaṃ upanissāya dānavasena saddhaṃ uppādetīti ayamattho vutto hotīti iminā adhippāyena vadati .
Yathā rāgaṃ upanissāya dānaṃ detītievamādi hoti , evaṃ rāgādayo saddhādīnaṃ upanissayapaccayoti idampi hotīti dasseti .
Kāyikaṃ sukhan tiādīnaṃ ekato dassanena visuṃyeva na etesaṃ paccayabhāvo , atha kho ekatopīti dassitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ .
425. Upatthambhakattena paccayattāyevāti etena idaṃ dasseti – na purimavāresu viya imasmiṃ paccayena uppatti vuccati , atha kho tassa tassa paccayuppannassa tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ taṃtaṃpaccayabhāvo , na ca pacchājātakkhandhā upatthambhakattena paccayā na honti , tenesa pacchājātapaccayo idha anulomato āgatoti .
427. Cetanā vatthussapi paccayoti attano patiṭṭhābhūtassapi kammapaccayoti adhippāyo .
Kasmā
V0.232 panettha paccayavāre viya nissayaatthiavigatesu dumūlakadukāvasānā pañhā na uddhaṭāti ?Alabbhamānattā .
Tattha hi paccayuppannappadhānattā desanāya kusalo ca abyākato ca dhammā ekato uppajjamānā kusalābyākatapaccayā labbhantīti ‘‘ kusalañca abyākatañca dhammaṃ paccayā kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjantī ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.246) vuttaṃ .
Yato tato vā ubhayapaccayato paccayuppannassa uppattimattaṃyeva hi tattha adhippetaṃ , na ubhayassa ubhinnaṃ paccayabhāvoti .
Idha pana paccayappadhānattā desanāya kusalābyākatā kusalābyākatānaṃ ubhinnaṃ nissayādibhūtā na labbhantīti
M0.223 ‘‘ kusalo ca abyākato ca dhammā kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa nissayapaccayena paccayo ’’ tiādi na vuttaṃ .Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .