5. Sabbamatthītikathā
1. Vādayuttivaṇṇanā
282. Sabbasmiṃ
V0.68 sarīre sabban ti sirasi pādā pacchato cakkhūnīti evaṃ sabbaṃ sabbattha atthīti attho .Sabbasmiṃ kāleti bālakāle yuvatā , vuḍḍhakāle bālatā , evaṃ sabbasmiṃ kāle sabbaṃ .
Sabbenākārenāti nīlākārena pītaṃ , pītākārena lohitanti evaṃ .
Sabbesu dhammesūti cakkhusmiṃ sotaṃ , sotasmiṃ ghānanti evaṃ .
Ayuttan ti yogarahitaṃ vadati , taṃ pana ekasabhāvaṃ .
Kathaṃ pana ekasabhāvassa yogarahitatāti taṃ dassento ‘‘ nānāsabhāvānañhī ’’ tiādimāha .
Dvinnañhi nānāsabhāvānaṃ aṅgulīnaṃ meṇḍakānaṃ vā aññamaññayogo hoti , na ekasseva sato , tasmā yo nānāsabhāvesu hoti yogo , tena rahitaṃ ekasabhāvaṃ ayoganti vuttaṃ .
Idaṃ pucchatīti paravādīdiṭṭhiyā
M0.68 micchādiṭṭhibhāvaṃ gahetvā uppannāya attano diṭṭhiyā sammādiṭṭhibhāvo atthīti vuttaṃ hoti .Vādayuttivaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Kālasaṃsandanavaṇṇanā
285. Atītānāgataṃ pahāya paccuppannarūpameva appiyaṃ avibhajitabbaṃ karitvāti paccuppannasaddena rūpasaddena cāti ubhohipi paccuppannarūpameva vattabbaṃ katvāti vuttaṃ hoti .
Paññattiyā avigatattāti etena idaṃ viññāyati ‘‘ na rūpapaññatti viya vatthapaññatti sabhāvaparicchinne pavattā vijjamānapaññatti , atha kho pubbāpariyavasena pavattamānaṃ rūpasamūhaṃ upādāya pavattā avijjamānapaññatti , tasmā vatthabhāvassa odātabhāvavigame vigamāvattabbatā yuttā , na pana rūpabhāvassa paccuppannabhāvavigame ’’ ti .
Kālasaṃsandanavaṇṇanā niṭṭhitā .
Vacanasodhanavaṇṇanā
288. Anāgataṃ
V0.69 vā paccuppannaṃ vā hutvā hotīti vuttan ti ettha anāgataṃ anāgataṃ hutvā puna paccuppannaṃ hontaṃ hutvā hotīti , tathā paccuppannaṃ paccuppannaṃ hontaṃ pubbe anāgataṃ hutvā paccuppannaṃ hotīti hutvā hotīti vuttanti daṭṭhabbaṃ .Kiṃ te tampi hutvā hotīti tabbhāvāvigamato hutvāhotibhāvānuparamaṃ anupacchedaṃ pucchatīti adhippāyo yutto .
Hutvā bhūtassa puna hutvā abhāvatoti anāgataṃ hutvā paccuppannabhūtassa puna anāgataṃ hutvā paccuppannābhāvato .
Yasmā tan ti taṃ hutvā bhūtaṃ paccuppannaṃ yasmā anāgataṃ hutvā paccuppannaṃ hontaṃ ‘‘ hutvā hotī ’’ ti saṅkhyaṃ gataṃ , tasmā dutiyampi ‘‘ hutvā hotī ’’ ti vacanaṃ arahatīti paṭijānātīti adhippāyo .
Evaṃ pana dhamme hutvāhotibhāvānuparamaṃ vadantassa adhamme sasavisāṇe nahutvāna hotibhāvānuparamo āpajjatīti adhippāyena ‘‘ atha nan ’’ tiādimāha .
Paṭikkhittanayenāti
M0.69 kālanānattena .Paṭiññātanayenāti atthānānattena .
Atthānānattaṃ icchantopi pana anāgatassa paccuppanne vuttaṃ hotibhāvaṃ , paccuppannassa ca anāgate vuttaṃ hutvābhāvaṃ kathaṃ paṭijānātīti vicāretabbaṃ .
Atthānānattameva hi tena anuññāyati , na anāgate paccuppannabhāvo , paccuppanne vā anāgatabhāvoti .
Purimaṃ paṭikkhittapañhaṃ parivattitvāti anuññātapañhassa hutvā hoti hutvā hotīti doso vuttoti avuttadosaṃ atikkamma paṭikkhittapañhaṃ puna gahetvā tena codetīti attho .
Ettha ca atthānānattena hutvāhotīti anujānantassa doso kālanānattāyeva anāgataṃ paccuppannanti paṭikkhepena kathaṃ hotīti ?
Tasseva anujānanapaṭikkhepatoti adhippāyo .
Ekekan ti anāgatampi na hutvā na hoti paccuppannampīti tadubhayaṃ gahetvā ‘‘ ekekaṃ na hutvā na hoti na hutvā na hotī ’’ ti vuttaṃ , na ekekameva na hutvā na hoti na hutvā na hotīti .
Esa nayo purimasmiṃ ‘‘ ekekaṃ hutvā hoti hutvā hotī ’’ ti vacanepi .
Anāgatassa hi ‘‘ hutvā hotī ’’ ti nāmaṃ paccuppannassa cāti dvepi nāmāni saṅgahetvā ‘‘ hutvā hoti hutvā hotī ’’ ti coditaṃ , tathā ‘‘ na hutvā na hoti na hutvā na hotī ’’ ti cāti adhippāyo
V0.70 .Sabbato andhakārena pariyonaddho viyāti etena apariyonaddhena paṭijānitabbaṃ siyāti dasseti .
Ettha ca purimanaye hutvā bhūtassa puna hutvāhotibhāvo codito , dutiyanaye anāgatādīsu ekekassa hutvāhotināmatāti ayaṃ viseso .
Vacanasodhanavaṇṇanā niṭṭhitā .
Atītañāṇādikathāvaṇṇanā
290. Puna puṭṭho … pe … atthitāya paṭijānātīti ettha paccuppannaṃ ñāṇaṃ tenāti etena anuvattamānāpekkhanavacanena kathaṃ vuccatīti vicāretabbaṃ .
Atītañāṇādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Arahantādikathāvaṇṇanā
291. Yuttivirodho
M0.70 arahato sarāgādibhāve puthujjanena anānattaṃ brahmacariyavāsassa aphalatāti evamādiko daṭṭhabbo .Arahantādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Padasodhanakathāvaṇṇanā
295. Tena kāraṇenāti atītaatthisaddānaṃ ekatthattā atthisaddatthassa ca nvātītabhāvato ‘‘ atītaṃ
V0.71 nvātītaṃ , nvātītañca atītaṃ hotī ’’ ti vuttaṃ hoti .Ettha pana atītādīnaṃ atthitaṃ vadantassa paravādissevāyaṃ doso yathā āpajjati , na pana ‘‘ nibbānaṃ atthī ’’ ti vadantassa sakavādissa , tathā paṭipādetabbaṃ .
Padasodhanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Sabbamatthītikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .