3. Tatiyavaggo
1. Balakathāvaṇṇanā
354. Indriyaparopariyattaṃ
M0.74 asādhāraṇan ti yathā niddesato vitthārato sabbaṃ sabbākāraṃ ṭhānāṭṭhānādiṃ ajānantāpi ‘‘ aṭṭhānametaṃ anavakāso , yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyyā ’’ tiādinā ( a . ni .1.268) ṭhānāṭṭhānāni uddesato saṅkhepato sāvakā jānanti , na evaṃ ‘‘ āsayaṃ jānāti anusayaṃ jānātī ’’ tiādinā ( paṭi . ma .1.113) uddesamattenapi indriyaparopariyattaṃ jānantīti ‘‘ asādhāraṇan ’’ ti āha .Therena pana saddhādīnaṃ indriyānaṃ tikkhamudubhāvajānanamattaṃ sandhāya ‘‘ sattānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāmī ’’ ti ( paṭi . ma .2.44) vuttaṃ , na yathāvuttaṃ indriyaparopariyattañāṇaṃ tathāgatabalanti ayamettha adhippāyo daṭṭhabbo .
‘‘ Uddesato ṭhānāṭṭhānādimattajānanavasena paṭijānātī ’’ ti vuttaṃ , evaṃ pana paṭijānantena ‘‘ tathāgatabalaṃ sāvakasādhāraṇan ’’ ti idampi evameva paṭiññātaṃ siyāti kathamayaṃ codetabbo siyā .
356. Sesesu paṭikkhepo sakavādissa ṭhānāṭṭhānañāṇādīnaṃ sādhāraṇāsādhāraṇattā tattha sādhāraṇapakkhaṃ sandhāyāti adhippāyo .
Balakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Ariyantikathāvaṇṇanā
357. Saṅkhāre
V0.76 sandhāya paṭijānantassa dvinnaṃ phassānaṃ samodhānaṃ kathaṃ āpajjati yathāvuttanayenāti vicāretabbaṃ .Parikappanavasena āropetvā ṭhapetabbatāya satto ‘‘ paṇidhī ’’ ti vutto .
So pana ekasmimpi āropetvā na ṭhapetabboti ekasmimpi āropetvā ṭhapetabbena tena rahitatā vuttā .
Ariyantikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Vimuccamānakathāvaṇṇanā
366. Jhānena
M0.75 vikkhambhanavimuttiyā vimuttaṃ cittaṃ maggakkhaṇe samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ nāma hotīti etissā laddhiyā ko dosoti vicāretabbaṃ .Yadi vippakataniddese doso , tatrāpi tena vimuccamānatāya ‘‘ vimuttaṃ vimuccamānan ’’ ti vuttaṃ .
Sati ca dose uppādakkhaṇe vimuttaṃ , vayakkhaṇe vimuccamānanti vimuttavimuccamānavacanassa na codetabbaṃ siyā , atha kho vimuccamānavacanamevāti .
Ekadesena , ekadese vā vimuccamānassa ca vimuttakiriyāya ekadeso visesanaṃ hotīti ‘‘ bhāvanapuṃsakan ’’ ti vuttaṃ .
Kaṭādayoti kaṭapaṭādayo .
Ekeneva cittenāti ekeneva phalacittenāti adhippāyo .
Vimuccamānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Aṭṭhamakakathāvaṇṇanā
368. Anulomagotrabhukkhaṇepi asamudācarantā maggakkhaṇepi pahīnā eva nāma bhaveyyunti laddhi uppannāti adhippāyena anulomagotrabhuggahaṇaṃ karoti .
Aṭṭhamakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Aṭṭhamakassa indriyakathāvaṇṇanā
371. Indriyāni
V0.77 paṭilabhati appaṭiladdhindriyattā anindriyabhūtāni saddhādīni niyyānikāni bhāvento indriyāni paṭilabhati , na pana indriyāni bhāventoti adhippāyo .Aṭṭhamakassa indriyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Dibbacakkhukathāvaṇṇanā
373. Upatthaddhan ti
M0.76 yathā visayānubhāvagocarehi visiṭṭhaṃ hoti , tathā paccayabhūtena katabalādhānanti attho .Taṃmattamevāti purimaṃ maṃsacakkhumattameva dhammupatthaddhaṃ na hotīti attho .
Anāpāthagatan ti maṃsacakkhunā gahetabbaṭṭhānaṃ āpāthaṃ nāgataṃ .
Ettha ca visayassa dīpakaṃ ānubhāvagocarānameva asadisataṃ vadanto yādiso maṃsacakkhussa visayoti visayaggahaṇaṃ na visayavisesadassanatthaṃ , atha kho yādise visaye ānubhāvagocaravisesā honti , tādisassa rūpavisayassa dassanatthanti dīpeti , sadisassa vā visayassa ānubhāvagocaravisesova visesaṃ .
Na ca maṃsacakkhumeva dibbacakkhūti icchatīti dhammupatthaddhakāle purimaṃ maṃsacakkhumevāti na icchatīti adhippāyo .
Maṃsacakkhussa uppādo maggoti maṃsacakkhupaccayatādassanatthameva vuttaṃ , na tena anupādinnatāsādhanatthaṃ .
Rūpāvacarikānan ti rūpāvacarajjhānapaccayena uppannāni mahābhūtāni rūpāvacarikānīti so icchatīti adhippāyo .
Esa nayo ‘‘ arūpāvacarikānan ’’ ti etthāpi .
Arūpāvacarakkhaṇe rūpāvacaracittassa abhāvā paṭikkhipatīti tasmiṃyeva khaṇe rūpāvacaraṃ hutvā arūpāvacaraṃ na jātanti paṭikkhipatīti adhippāyo .
374. Kiñcāpi dibbacakkhuno dhammupatthaddhassa paññācakkhubhāvaṃ na icchati , yena tīṇi cakkhūni dhammupatthambhena cakkhuntarabhāvaṃ vadato bhaveyyunti adhippāyo .
Dibbacakkhukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Yathākammūpagatañāṇakathāvaṇṇanā
377. Dibbena
V0.78 cakkhunā yathākammūpage satte pajānātīti yathākammūpagatañāṇassa upanissaye dibbacakkhumhi karaṇaniddeso kato , na yathākammūpagatajānanakiccake .Taṃkiccakeyeva pana paro karaṇaniddesaṃ maññatīti āha ‘‘ ayoniso gahetvā ’’ ti .
Yathākammūpagatañāṇameva dibbacakkhunti laddhīti iminā vacanena dibbacakkhumeva yathākammūpagatañāṇanti evaṃ
M0.77 bhavitabbaṃ .Eva -saddo ca aṭṭhāne ṭhito dibbacakkhusaddassa parato yojetabbo .
Yathākammūpagatañāṇassa hi so dibbacakkhuto atthantarabhāvaṃ nivāreti .
Na hi dibbacakkhussa yathākammūpagatañāṇatoti .
Yathākammūpagatañāṇakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Saṃvarakathāvaṇṇanā
379. Cātumahārājikānaṃ saṃvarāsaṃvarasabbhāvo āṭānāṭiyasuttena pakāsitoti ‘‘ tāvatiṃse deve upādāyā ’’ ti āha .
Evaṃ sati sugatikathāyaṃ ‘‘ tāvatiṃse saṅgahitānaṃ pubbadevānaṃ surāpānaṃ , sakkadevānaṃ surāpānanivāraṇaṃ suyyati , taṃ tesaṃ surāpānaṃ asaṃvaro na hotī ’’ ti vattabbaṃ hoti .
Saṃvarakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .