Issues
Select Version
Kathāvatthupakaraṇa-mūlaṭīkā
Kathāvatthupakaraṇa-mūlaṭīkā

3. Tatiyavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Tatiyavaggo

1. Balakathāvaṇṇanā

354. IndriyaparopariyattaṃM0.74 asādhāraṇan ti yathā niddesato vitthārato sabbaṃ sabbākāraṃ ṭhānāṭṭhānādiṃ ajānantāpi ‘‘ aṭṭhānametaṃ anavakāso , yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyyā ’’ tiādinā ( a . ni .1.268) ṭhānāṭṭhānāni uddesato saṅkhepato sāvakā jānanti , na evaṃ ‘‘ āsayaṃ jānāti anusayaṃ jānātī ’’ tiādinā ( paṭi . ma .1.113) uddesamattenapi indriyaparopariyattaṃ jānantīti ‘‘ asādhāraṇan ’’ ti āha .
Therena pana saddhādīnaṃ indriyānaṃ tikkhamudubhāvajānanamattaṃ sandhāya ‘‘ sattānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāmī ’’ ti ( paṭi . ma .2.44) vuttaṃ , na yathāvuttaṃ indriyaparopariyattañāṇaṃ tathāgatabalanti ayamettha adhippāyo daṭṭhabbo .
‘‘ Uddesato ṭhānāṭṭhānādimattajānanavasena paṭijānātī ’’ ti vuttaṃ , evaṃ pana paṭijānantena ‘‘ tathāgatabalaṃ sāvakasādhāraṇan ’’ ti idampi evameva paṭiññātaṃ siyāti kathamayaṃ codetabbo siyā .
356. Sesesu paṭikkhepo sakavādissa ṭhānāṭṭhānañāṇādīnaṃ sādhāraṇāsādhāraṇattā tattha sādhāraṇapakkhaṃ sandhāyāti adhippāyo .
Balakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Ariyantikathāvaṇṇanā

357. SaṅkhāreV0.76 sandhāya paṭijānantassa dvinnaṃ phassānaṃ samodhānaṃ kathaṃ āpajjati yathāvuttanayenāti vicāretabbaṃ .
Parikappanavasena āropetvā ṭhapetabbatāya satto ‘‘ paṇidhī ’’ ti vutto .
So pana ekasmimpi āropetvā na ṭhapetabboti ekasmimpi āropetvā ṭhapetabbena tena rahitatā vuttā .
Ariyantikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Vimuccamānakathāvaṇṇanā

366. JhānenaM0.75 vikkhambhanavimuttiyā vimuttaṃ cittaṃ maggakkhaṇe samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ nāma hotīti etissā laddhiyā ko dosoti vicāretabbaṃ .
Yadi vippakataniddese doso , tatrāpi tena vimuccamānatāya ‘‘ vimuttaṃ vimuccamānan ’’ ti vuttaṃ .
Sati ca dose uppādakkhaṇe vimuttaṃ , vayakkhaṇe vimuccamānanti vimuttavimuccamānavacanassa na codetabbaṃ siyā , atha kho vimuccamānavacanamevāti .
Ekadesena , ekadese vā vimuccamānassa ca vimuttakiriyāya ekadeso visesanaṃ hotīti ‘‘ bhāvanapuṃsakan ’’ ti vuttaṃ .
Kaṭādayoti kaṭapaṭādayo .
Ekeneva cittenāti ekeneva phalacittenāti adhippāyo .
Vimuccamānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Aṭṭhamakakathāvaṇṇanā

368. Anulomagotrabhukkhaṇepi asamudācarantā maggakkhaṇepi pahīnā eva nāma bhaveyyunti laddhi uppannāti adhippāyena anulomagotrabhuggahaṇaṃ karoti .
Aṭṭhamakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Aṭṭhamakassa indriyakathāvaṇṇanā

371. IndriyāniV0.77 paṭilabhati appaṭiladdhindriyattā anindriyabhūtāni saddhādīni niyyānikāni bhāvento indriyāni paṭilabhati , na pana indriyāni bhāventoti adhippāyo .
Aṭṭhamakassa indriyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Dibbacakkhukathāvaṇṇanā

373. Upatthaddhan tiM0.76 yathā visayānubhāvagocarehi visiṭṭhaṃ hoti , tathā paccayabhūtena katabalādhānanti attho .
Taṃmattamevāti purimaṃ maṃsacakkhumattameva dhammupatthaddhaṃ na hotīti attho .
Anāpāthagatan ti maṃsacakkhunā gahetabbaṭṭhānaṃ āpāthaṃ nāgataṃ .
Ettha ca visayassa dīpakaṃ ānubhāvagocarānameva asadisataṃ vadanto yādiso maṃsacakkhussa visayoti visayaggahaṇaṃ na visayavisesadassanatthaṃ , atha kho yādise visaye ānubhāvagocaravisesā honti , tādisassa rūpavisayassa dassanatthanti dīpeti , sadisassa vā visayassa ānubhāvagocaravisesova visesaṃ .
Na ca maṃsacakkhumeva dibbacakkhūti icchatīti dhammupatthaddhakāle purimaṃ maṃsacakkhumevāti na icchatīti adhippāyo .
Maṃsacakkhussa uppādo maggoti maṃsacakkhupaccayatādassanatthameva vuttaṃ , na tena anupādinnatāsādhanatthaṃ .
Rūpāvacarikānan ti rūpāvacarajjhānapaccayena uppannāni mahābhūtāni rūpāvacarikānīti so icchatīti adhippāyo .
Esa nayo ‘‘ arūpāvacarikānan ’’ ti etthāpi .
Arūpāvacarakkhaṇe rūpāvacaracittassa abhāvā paṭikkhipatīti tasmiṃyeva khaṇe rūpāvacaraṃ hutvā arūpāvacaraṃ na jātanti paṭikkhipatīti adhippāyo .
374. Kiñcāpi dibbacakkhuno dhammupatthaddhassa paññācakkhubhāvaṃ na icchati , yena tīṇi cakkhūni dhammupatthambhena cakkhuntarabhāvaṃ vadato bhaveyyunti adhippāyo .
Dibbacakkhukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Yathākammūpagatañāṇakathāvaṇṇanā

377. DibbenaV0.78 cakkhunā yathākammūpage satte pajānātīti yathākammūpagatañāṇassa upanissaye dibbacakkhumhi karaṇaniddeso kato , na yathākammūpagatajānanakiccake .
Taṃkiccakeyeva pana paro karaṇaniddesaṃ maññatīti āha ‘‘ ayoniso gahetvā ’’ ti .
Yathākammūpagatañāṇameva dibbacakkhunti laddhīti iminā vacanena dibbacakkhumeva yathākammūpagatañāṇanti evaṃM0.77 bhavitabbaṃ .
Eva -saddo ca aṭṭhāne ṭhito dibbacakkhusaddassa parato yojetabbo .
Yathākammūpagatañāṇassa hi so dibbacakkhuto atthantarabhāvaṃ nivāreti .
Na hi dibbacakkhussa yathākammūpagatañāṇatoti .
Yathākammūpagatañāṇakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Saṃvarakathāvaṇṇanā

379. Cātumahārājikānaṃ saṃvarāsaṃvarasabbhāvo āṭānāṭiyasuttena pakāsitoti ‘‘ tāvatiṃse deve upādāyā ’’ ti āha .
Evaṃ sati sugatikathāyaṃ ‘‘ tāvatiṃse saṅgahitānaṃ pubbadevānaṃ surāpānaṃ , sakkadevānaṃ surāpānanivāraṇaṃ suyyati , taṃ tesaṃ surāpānaṃ asaṃvaro na hotī ’’ ti vattabbaṃ hoti .
Saṃvarakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .