Issues
Sattakanipāta-ṭīkā

10. Adhikaraṇasamathasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Adhikaraṇasamathasuttavaṇṇanā

84. Dasame adhikarīyanti etthāti adhikaraṇāni .
Ke adhikarīyanti ?
Samathā .
Kathaṃ adhikarīyanti ?
Samanavasena .
Tasmā te tesaṃ samanavasena pavattantīti āha ‘‘ adhikaraṇāni samentī ’’ tiādi .
Uppannānaṃ uppanānan ti uṭṭhitānaṃ uṭṭhitānaṃ .
Samathatthan ti samanatthaṃ .
Dīghanikāye saṅgītisuttavaṇṇanāyampi ( dī . ni . aṭṭha .3.331) vitthāratoyevāti etthāyaṃ vitthāranayo – adhikaraṇesu tāva dhammoti vā adhammoti vā aṭṭhārasahi vatthūhi vivadantānaṃ bhikkhūnaṃ yo vivādo , idaṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma .
Sīlavipattiyā vā ācāradiṭṭhiājīvavipattiyā vā anuvadantānaṃ yo anuvādo upavadanā ceva codanā ca , idaṃ anuvādādhikaraṇaṃ nāma .
Mātikāyaṃ āgatā pañca , vibhaṅge dveti sattapi āpattikkhandhā , idaṃ āpattādhikaraṇaṃ nāma .
Yaṃ saṅghassa apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ karaṇaṃ , idaṃ kiccādhikaraṇaṃ nāma .
Tattha vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca .
Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yasmiṃ vihāre uppannaṃ tasmiṃyevaM3.200 vā , aññatra vūpasametuṃ gacchantānaṃ antarāmagge vā , yattha gantvā saṅghassa niyyātitaṃ , tattha saṅghena vā , saṅghe vūpasametuṃ asakkonte tattheva ubbāhikāya sammatapuggalehi vā vinicchitaṃ sammati .
Evaṃ sammamāne ca panetasmiṃ yā saṅghasammukhato dhammasammukhato vinayasammukhatā puggalasammukhatā , ayaṃ sammukhāvinayo nāma .
Tattha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhibhāvo saṅghasammukhatā .
Sametabbassa vatthuno bhūtattā dhammasammukhatā .
Yathā taṃ sametabbaṃ , tathevassa samanaṃ vinayasammukhatā .
Yo ca vivadati , yena ca vivadati , tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā .
Ubbāhikāya vūpasame panettha saṅghasammukhatā parihāyati .
Evaṃ tāva sammukhāvinayeneva sammati .
Sace panevampi na sammati , atha naṃ ubbāhikāya sammatā bhikkhū ‘‘ na mayaṃ sakkoma vūpasametun ’’ tiV3.186 saṅghasseva niyyātenti .
Tato saṅgho pañcaṅgasamannāgataṃ bhikkhuṃ salākaggāhāpakaṃ sammannati , tena guḷhakavivaṭakasakaṇṇajappakesu tīsu salākaggāhakesu aññataravasena salākaṃ gāhāpetvā sannipatitāya parisāya dhammavādīnaṃ yebhuyyatāya yathā te dhammavādino vadanti , evaṃ vūpasantaṃ adhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca vūpasantaṃ hoti .
Tattha sammukhāvinayo vuttanayo eva .
Yaṃ pana yebhuyyasikākammassa karaṇaṃ , ayaṃ yebhuyyasikā nāma .
Evaṃ vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati .
Anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca sativinayena ca amūḷhavinayena ca tassapāpiyasikāya ca .
Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yo ca anuvadati , yañca anuvadati , tesaṃ vacanaṃ sutvā sace kāci āpatti natthi , ubho khamāpetvā , sace atthi ayaṃ nāmettha āpattīti evaṃ vinicchitaṃ vūpasammati .
Tattha sammukhāvinayalakkhaṇaṃ vuttanayameva .
Yadā pana khīṇāsavassa bhikkhuno amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṃsitassa sativinayaṃ yācamānassa saṅgho ñatticatutthena kammena sativinayaṃ deti , tadā sammukhāvinayena ca sativinayena ca vūpasantaṃ hoti .
Dinne pana sativinaye puna tasmiṃ puggale kassaci anuvādo na ruhati .
Yadā ummattako bhikkhu ummādavasena kate assāmaṇake ajjhācāre ‘‘ saratāyasmā evarūpiṃ āpattin ’’ ti bhikkhūhi codiyamāno ‘‘ ummattakenaM3.201 me , āvuso , etaṃ kataṃ , nāhaṃ taṃ sarāmī ’’ ti bhaṇantopi bhikkhūhi codiyamānova puna acodanatthāya amūḷhavinayaṃ yācati , saṅgho cassa ñatticatutthena kammena amūḷhavinayaṃ deti .
Tadā sammukhāvinayena ca amūḷhavinayena ca vūpasantaṃ hoti .
Dinne pana amūḷhavinaye puna tasmiṃ puggale kassaci tappaccayā anuvādo na ruhati .
Yadā pana pārājikena vā pārājikasāmantena vā codiyamānassa aññenaññaṃ paṭicarato pāpussannatāya pāpiyassa puggalassa ‘‘ sacāyaṃ acchinnamūlo bhavissati , sammā vattitvā osāraṇaṃ labhissati .
Sace chinnamūlo , ayamevassa nāsanā bhavissatī ’’ ti maññamāno saṅgho ñatticatutthena kammena tassapāpiyasikaṃ karoti , tadā sammukhāvinayena ca tassapāpiyasikāya ca vūpasantaṃ hotīti .
Evaṃ anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati .
Āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca tiṇavatthārakena ca .
Tassa sammukhāvinayeneva vūpasamo natthi .
Yadā pana ekassa vā bhikkhunoV3.187 santike saṅghagaṇamajjhesu vā bhikkhu lahukaṃ āpattiṃ deseti , tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca vūpasammati .
Tattha sammukhāvinaye tāva yo ca deseti , yassa ca deseti , tesaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhato .
Sesaṃ vuttanayameva .
Puggalassa ca gaṇassa ca desanākāle saṅghasammukhato parihāyati .
Yaṃ panettha ‘‘ ahaṃ , bhante , itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno ’’ ti ca ‘‘ passasī ’’ ti ca ‘‘ āma , passāmī ’’ ti ca paṭiññātāya ‘‘ āyatiṃ saṃvareyyāsī ’’ ti karaṇaṃ , taṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma .
Saṅghādisese parivāsādiyācanā paṭiññā , parivāsādīnaṃ dānaṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma .
Dvepakkhajātā pana bhaṇḍanakārakā bhikkhū bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhācāraṃ caritvā puna lajjidhamme uppanne ‘‘ sace mayaṃ imāhi āpattīhi aññamaññaṃ kāressāma , siyāpi taṃ adhikaraṇaṃ kakkhaḷattāya vāḷattāya saṃvatteyyā ’’ ti aññamaññaṃ āpattiyā kārāpane dosaṃ disvā yadā bhikkhū tiṇavatthārakakammaṃ karonti , tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca sammati .
Tatra hi yattakā hatthapāsūpagatā ‘‘ na metaṃ khamatī ’’ ti evaṃ diṭṭhāvikammaṃ akatvā ‘‘ dukkaṭaṃ kammaṃ puna kātabbaṃ kamman ’’ tiM3.202 na ukkoṭenti , niddampi okkantā honti , sabbesaṃ ṭhapetvā thullavajjañca gihipaṭisaṃyuttañca sabbāpattiyo vuṭṭhahanti .
Evaṃ āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati .
Kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati sammukhāvinayeneva .
Iti imāni cattāri adhikaraṇāni yathānurūpaṃ imehi sattahi samathehi sammanti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo … pe … tiṇavatthārako ’’ ti .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Adhikaraṇasamathasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Vinayavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti manorathapūraṇiyā aṅguttaranikāya-aṭṭhakathāya
Sattakanipātavaṇṇanāya anuttānatthadīpanā samattā .