11. Kodhanasuttavaṇṇanā
64. Ekādasame sapattakaraṇāti vā sapattehi kātabbā .
Kodhanan ti kujjhanasīlaṃ .
Kodhanoyan ti kujjhano ayaṃ .
Ayan ti ca nipātamattaṃ .
Kodhaparetoti kodhena anugato , parābhibhūto vā .
Dubbaṇṇova hotīti pakatiyā vaṇṇavāpi alaṅkatappaṭiyattopi mukhavikārādivasena virūpo eva hoti .
Etarahi āyatiñcāti kodhābhibhūtassa ekantamidaṃ phalanti dīpetuṃ ‘‘ dubbaṇṇovā ’’ ti avadhāraṇaṃ katvā puna ‘‘ kodhābhibhūto ’’ ti vuttaṃ .
Ayasabhāvan ti akittimabhāvaṃ .
Attano paresañca anatthaṃ janetīti anatthajanano .
Antaratoti abbhantarato , cittato vā .
Taṃ jano nāvabujjhatīti kodhasaṅkhātaṃ antarato abbhantare
V3.173 attano citteyeva jātaṃ anatthajananacittappakopanādibhayaṃ bhayahetuṃ ayaṃ bālamahājano na jānāti .Yan ti yattha .
Bhummatthe hi etaṃ paccattavacanaṃ .
Yasmiṃ kāle kodho sahate naraṃ , andhatamaṃ tadā hotīti sambandho .
Yan ti vā kāraṇavacanaṃ , yasmā kodho uppajjamāno naraṃ sahate abhibhavati , tasmā andhatamaṃ tadā hoti , yadā kuddhoti attho yaṃ-taṃ-saddānaṃ ekantasambandhabhāvato .
Atha vā yan ti kiriyāparāmasanaṃ .
Sahateti yadetaṃ kodhassa sahanaṃ abhibhavanaṃ , etaṃ andhatamaṃ bhavananti attho .
Atha vā yaṃ naraṃ kodho sahate abhibhavati , tassa andhatamaṃ tadā hoti .
Tato ca kuddho atthaṃ na jānāti , kuddho dhammaṃ na passatīti .
Bhūnaṃ vuccati vuddhi , tassa hananaṃ ghāto etesanti bhūnahaccāni .
Tenāha ‘‘ hatavuddhīnī ’’ ti .
Dama -saddena vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ paññāvīriyena
M3.187 diṭṭhiyāti vuttanti dassento ‘‘ katarena damenā ’’ tiādimāha .Anekattho hi dama -saddo .
‘‘ Saccena danto damasā upeto , vedantagū vusitabrahmacariyo ’’ ti ( saṃ . ni .1.195; su . ni .467) ettha hi indriyasaṃvaro damoti vutto ‘‘ manacchaṭṭhāni indriyāni dametī ’’ ti katvā .
‘‘ Yadi saccā damā cāgā , khantyā bhiyyodha vijjatī ’’ ti ( saṃ . ni .1.246; su . ni .191) ettha paññā damo ‘‘ saṃkilesaṃ dameti pajahatī ’’ ti katvā .
‘‘ Dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi puññaṃ , atthi puññassa āgamo ’’ ti ( saṃ . ni .4.365) ettha uposathakammaṃ damo ‘‘ upavasanavasena kāyakammādīni dametī ’’ ti katvā .
‘‘ Sakkhissasi kho tvaṃ , puṇṇa , iminā damūpasamena samannāgato sunāparantasmiṃ janapadantare viharitun ’’ ti ( ma . ni .3.396; saṃ . ni .4.88) ettha adhivāsanakkhanti damo ‘‘ kodhūpanāhamakkhādike dameti vinodetī ’’ ti katvā .
‘‘ Na mānakāmassa damo idhatthi , na monamatthi asamāhitassā ’’ ti ( saṃ . ni .1.9) ettha abhisambojjhaṅgādiko samādhipakkhiko dhammo damo ‘‘ dammati cittaṃ etenā ’’ ti katvā .
Idhāpi ‘‘ taṃ damena samucchinde , paññāvīriyena diṭṭhiyā ’’ ti vacanato dama -saddena paññāvīriyadiṭṭhiyo vuttā .
Kodhanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Abyākatavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .