2. Vassakārasuttavaṇṇanā
22. Dutiye abhiyātukāmoti ettha abhi -saddo abhibhavanattho ‘‘ anabhividitun ’’ tiādīsu viyāti āha ‘‘ abhibhavanatthāya yātukāmo ’’ ti .
Vajjirājānoti ‘‘ vajjetabbā ime ’’ ti ādito pavattaṃ vacanaṃ upādāya vajjīti laddhanāmā rājāno , vajjiraṭṭhassa vā rājāno vajjirājāno .
Raṭṭhassa pana vajjisamaññā tannivāsirājakumāravasena veditabbā .
Rājiddhiyāti rājabhāvānugatena pabhāvena .
So pana pabhāvo nesaṃ gaṇarājānaṃ mitho sāmaggiyā loke pākaṭo .
Ciraṭṭhāyī ca ahosīti ‘‘ samaggabhāvaṃ kathetī ’’ ti vuttaṃ .
Anu anu taṃsamaṅgino bhāveti vaḍḍhetīti anubhāvo , anubhāvo eva ānubhāvo , patāpo .
So pana nesaṃ patāpo hatthiassādivāhanasampattiyā tattha ca subhikkhitabhāvena loke pākaṭo jātoti ‘‘ etena … pe … kathetī ’’ ti vuttaṃ .
Tāḷacchiggaḷenāti kuñcikāchiddena .
Asanan ti saraṃ .
Atipātayissantīti atikkāmenti .
Poṅkhānupoṅkhan ti poṅkhassa anupoṅkhaṃ , purimasarassa poṅkhapadānugatapoṅkhaṃ itaraṃ saraṃ katvāti attho .
Avirādhitan ti avirajjhitaṃ .
Ucchindissāmīti ummūlanavasena kulasantatiṃ chindissāmi .
Ayanaṃ vaḍḍhanaṃ ayo , tappaṭipakkhena anayoti āha ‘‘ avaḍḍhin ’’ ti .
Ñātīnaṃ byasanaṃ vināso ñātibyasanaṃ .
Gaṅgāyāti gaṅgāsamīpe .
Paṭṭanagāman ti sakaṭapaṭṭanagāmaṃ .
Tatrāti tasmiṃ paṭṭane .
Balavāghātajātoti uppannabalavakodho .
Meti mayhaṃ .
Gatenāti gamanena .
Sītaṃ vā uṇhaṃ vā natthi tāya velāya .
Abhimukhaṃ yuddhenāti abhimukhaṃ ujukameva saṅgāmakaraṇena .
Upalāpanaṃ sāmaṃ dānañcāti dassetuṃ ‘‘ alan ’’ tiādi vuttaṃ .
Bhedopi idha upāyo evāti
M3.162 vuttaṃ ‘‘ aññatra mithubhedā ’’ ti .Yuddhassa pana anupāyatā pageva pakāsitā .
Idan ti ‘‘ aññatra upalāpanāya aññatra mithubhedā ’’ ti idaṃ vacanaṃ .
Kathāya nayaṃ labhitvāti ‘‘ yāvakīvañca
V3.151 … pe … parihānī ’’ ti imāya bhagavato kathāya upāyaṃ labhitvā .Anukampāyāti vajjirājesu anuggahena .
Rājāpi tameva pesetvā sabbe … pe … pāpesīti rājā taṃ attano santikaṃ āgataṃ ‘‘ kiṃ , ācariya , bhagavā avacā ’’ ti pucchi .
So ‘‘ yathā bho samaṇassa gotamassa vacanaṃ na sakkā vajjī kenaci gahetuṃ , apica upalāpanāya vā mithubhedena vā sakkā ’’ ti āha .
Tato naṃ rājā ‘‘ upalāpanāya amhākaṃ hatthiassādayo nassissanti , bhedeneva te gahessāmi , kiṃ karomā ’’ ti pucchi .
Tena hi , mahārāja , tumhe vajjī ārabbha parisati kathaṃ samuṭṭhāpetha , tato ahaṃ ‘‘ kiṃ te , mahārāja , tehi , attano santakena kasivaṇijjādīni katvā jīvantu ete rājāno ’’ ti vatvā pakkamissāmi .
Tato tumhe ‘‘ kiṃ nu , bho , esa brāhmaṇo vajjī ārabbha pavattaṃ kathaṃ paṭibāhatī ’’ ti vadeyyātha .
Divasabhāge cāhaṃ tesaṃ paṇṇākāraṃ pesessāmi , tampi gāhāpetvā tumhepi mama dosaṃ āropetvā bandhanatāḷanādīni akatvāva kevalaṃ khuramuṇḍaṃ maṃ katvā nagarā nīharāpetha , athāhaṃ ‘‘ mayā te nagare pākāro parikhā ca kāritā , ahaṃ thiradubbalaṭṭhānañca uttānagambhīraṭṭhānañca jānāmi , na cirassaṃ dāni taṃ ujuṃ karissāmī ’’ ti vakkhāmi .
Taṃ sutvā tumhe ‘‘ gacchatū ’’ ti vadeyyāthāti .
Rājā sabbaṃ akāsi .
Licchavī tassa nikkhamanaṃ sutvā ‘‘ saṭho brāhmaṇo , mā tassa gaṅgaṃ uttāretuṃ adatthā ’’ ti āhaṃsu .
Tatra ekaccehi ‘‘ amhe ārabbha kathitattā kira so evaṃ karotī ’’ ti vutte ‘‘ tena hi bhaṇe etū ’’ ti vadiṃsu .
So gantvā licchavī disvā ‘‘ kimāgatatthā ’’ ti pucchito taṃ pavattiṃ ārocesi .
Licchavino ‘‘ appamattakena nāma evaṃ garuṃ daṇḍaṃ kātuṃ na yuttan ’’ ti vatvā ‘‘ kiṃ te tatra ṭhānantaran ’’ ti pucchiṃsu .
Vinicchayamahāmaccohamasmīti .
Tadeva te ṭhānantaraṃ hotūti .
So suṭṭhutaraṃ vinicchayaṃ karoti .
Rājakumārā tassa santike sippaṃ uggaṇhanti .
So patiṭṭhitaguṇo hutvā ekadivasaṃ ekaṃ licchaviṃ gahetvā ekamantaṃ gantvā ‘‘ dārakā
M3.163 kasantī ’’ ti pucchi .Āma , kasanti .
Dve goṇe yojetvāti .
Āma , dve goṇe yojetvāti .
Ettakaṃ vatvā nivatto .
Tato tamañño ‘‘ kiṃ ācariyo āhā ’’ ti pucchitvā tena vuttaṃ – asaddahanto ‘‘ na meso yathābhūtaṃ kathetī ’’ ti tena saddhiṃ bhijji .
Brāhmaṇo aparampi ekadivasaṃ ekaṃ licchaviṃ ekamantaṃ netvā ‘‘ kena byañjanena bhuttosī ’’ ti pucchitvā nivatto .
Tampi añño pucchitvā asaddahanto tatheva bhijji .
Brāhmaṇo aparampi divasaṃ ekaṃ licchaviṃ ekamantaṃ netvā ‘‘ atiduggatosi kirā ’’ ti pucchi .
Ko evamāhāti
V3.152 .Asuko nāma licchavīti .
Aparampi ekamantaṃ netvā ‘‘ tvaṃ kira bhīrujātiko ’’ ti pucchi .
Ko evamāhāti ?
Asuko nāma licchavīti .
Evaṃ aññena akathitameva aññassa kathento tīhi saṃvaccharehi te rājāno aññamaññaṃ bhinditvā yathā dve ekamaggena na gacchanti , tathā katvā sannipātabheriṃ carāpesi .
Licchavino ‘‘ issarā sannipatantu , sūrā sannipatantū ’’ ti vatvā na sannipatiṃsu .
Brāhmaṇo ‘‘ ayaṃ dāni kālo , sīghaṃ āgacchatū ’’ ti rañño sāsanaṃ peseti .
Rājā sutvāva balabheriṃ carāpetvā nikkhami .
Vesālikā sutvā ‘‘ rañño gaṅgaṃ uttarituṃ na dassāmā ’’ ti bheriṃ carāpesuṃ .
Te sutvā ‘‘ gacchantu sūrarājāno ’’ tiādīni vatvā na sannipatiṃsu .
‘‘ Nagarappavesanaṃ na dassāma , dvārāni pidahissāmā ’’ ti bheriṃ carāpesuṃ .
Ekopi na sannipati .
Yathāvivaṭehi dvārehi pavisitvā sabbe anayabyasanaṃ pāpetvā gato .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ –
‘‘ rājāpi tameva pesetvā sabbepi bhinditvā gantvā anayabyasanaṃ pāpesī ’’ ti .
Vassakārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .