1-2.Hiriottappasuttādivaṇṇanā
65-66.
Sattamassa
V3.174 paṭhamaṃ uttānameva .Dutiye tayo saṃvaṭṭāti āposaṃvaṭṭo , tejosaṃvaṭṭo , vāyosaṃvaṭṭoti tayo saṃvaṭṭā .
Tisso saṃvaṭṭasīmāti ābhassarā , subhakiṇhā , vehapphalāti tisso saṃvaṭṭasīmā .
Yadā hi kappo tejena saṃvaṭṭati vinassati , tadā ābhassarato heṭṭhā agginā ḍayhati .
Yadā āpena saṃvaṭṭati , tadā subhakiṇhato heṭṭhā udakena vilīyati .
Yadā vāyunā saṃvaṭṭati , tadā vehapphalato heṭṭhā vāyunā viddhaṃsati .
Vitthārato pana sadāpi ekaṃ buddhakkhettaṃ vinassati .
Buddhakkhettaṃ nāma tividhaṃ hoti jātikkhettaṃ āṇākkhettaṃ
M3.188 visayakkhettanti .Tattha jātikkhettaṃ nāma dasasahassacakkavāḷapariyantaṃ hoti , yaṃ tathāgatassa paṭisandhigahaṇādīsu kampati .
Āṇākkhettaṃ koṭisahassacakkavāḷapariyantaṃ , yattha ratanasuttaṃ ( khu . pā .6.1 ādayo ; su . ni .224 ādayo ) khandhaparittaṃ ( a . ni .4.67; cūḷava .251) dhajaggaparittaṃ ( saṃ . ni .1.249).
Āṭānāṭiyaparittaṃ ( dī . ni .3.275 ādayo ), moraparittanti ( jā .1.2.17-18) imesaṃ parittānaṃ ānubhāvo vattati .
Visayakkhettaṃ anantamaparimāṇaṃ , yaṃ ‘‘ yāvatā vā pana ākaṅkheyyā ’’ ti vuttaṃ .
Evametesu tīsu buddhakkhettesu ekaṃ āṇākkhettaṃ vinassati .
Tasmiṃ pana vinassante jātikkhettaṃ vinaṭṭhameva hoti .
Vinassantañca ekatova vinassati , saṇṭhahantampi ekatova saṇṭhahati .
Tīṇi saṃvaṭṭamūlānīti rāgadosamohasaṅkhātāni tīṇi saṃvaṭṭakāraṇāni .
Rāgādīsu hi akusalamūlesu ussannesu loko vinassati .
Tathā hi rāge ussannatare agginā vinassati , dose ussannatare udakena , mohe ussannatare vātena .
Keci pana ‘‘ dose ussannatare agginā , rāge udakenā ’’ ti vadanti .
Tīṇi kolāhalānīti kappakolāhalaṃ , buddhakolāhalaṃ , cakkavattikolāhalanti tīṇi kolāhalāni .
Tattha ‘‘ vassasatasahassamatthake kappuṭṭhānaṃ nāma bhavissatī ’’ tiādinā devatāhi ugghositasaddo kappakolāhalaṃ nāma hoti .
‘‘ Ito vassasatasahassamatthake loko vinassissati , mettaṃ , mārisā , bhāvetha karuṇaṃ muditaṃ upekkhan ’’ ti manussapathe devatā ghosantiyo caranti .
‘‘ Vassasahassamatthake
V3.175 buddho uppajjissatī ’’ ti buddhakolāhalaṃ nāma hoti .‘‘ Ito vassasahassamatthake buddho uppajjitvā dhammānudhammappaṭipanno saṅgharatanena parivārito dhammaṃ desento vicarissatī ’’ ti devatā ugghosanti .
‘‘ Vassasatamatthake pana cakkavattī uppajjissatī ’’ ti cakkavattikolāhalaṃ nāma hoti .
‘‘ Ito vassasatamatthake sattaratanasampanno cātuddīpissaro sahassaparivāro vehāsaṅgamo cakkavattī rājā uppajjissatī ’’ ti devatā ugghosanti .
Aciraṭṭhena na dhuvāti udakabubbuḷādayo viya na ciraṭṭhāyitāya dhuvabhāvarahitā .
Assāsarahitāti supinake pītapānīyaṃ viya anulittacandanaṃ viya ca assāsavirahitā .
Upakappanameghoti
M3.189 kappavināsakameghaṃ sandhāya vadati .Yasmiñhi samaye kappo agginā nassati , āditova kappavināsakamahāmegho uṭṭhahitvā koṭisatasahassacakkavāḷe ekamahāvassaṃ vassati .
Manussā tuṭṭhahaṭṭhā sabbabījāni nīharitvā vapanti .
Sassesu pana gokhāyitakamattesu jātesu gadrabharavaṃ ravanto ekabindumpi na vassati , tadā pacchinnaṃ pacchinnameva vassaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ tadā nikkhantabījaṃ .
.
pe … ekabindumpi devo na vassatī ’’ ti .
‘‘ Vassasatasahassa accayena kappavuṭṭhānaṃ bhavissatī ’’ tiādinā devatāhi vuttavacanaṃ sutvā yebhuyyena manussā ca bhummadevatā ca saṃvegajātā aññamaññaṃ muducittā hutvā mettādīni puññānī katvā devaloke nibbattanti , avīcito paṭṭhāya tuccho hotīti .
Pañca bījajātānīti mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījanti pañca bījāni jātāni .
Tattha mūlabījan ti vacā , vacattaṃ , haliddaṃ , siṅgiveranti evamādi .
Khandhabījan ti assattho , nigrodhoti evamādi .
Phaḷubījan ti ucchu , veḷu , naḷoti evamādi .
Aggabījan ti ajjukaṃ , phaṇijjakanti evamādi .
Bījabījan ti vīhiādi pubbaṇṇañceva muggamāsādiaparaṇṇañca .
Paccayantarasamavāye visadisuppattiyā visesakāraṇabhāvato ruhanasamatthe sāraphale niruḷho bīja-saddo tadatthasiddhiyā mūlādīsupi kesuci pavattatīti mūlādito nivattanatthaṃ ekena bīja-saddena visesetvā vuttaṃ ‘‘ bījabījan ’’ ti ‘‘ rūparūpaṃ ( visuddhi .2.449) dukkhadukkhan ’’ ti ( saṃ . ni .4.327) yathā .
Yathā phalapākapariyantā osadhirukkhā veḷukadaliādayo .
Yaṃ kadācītiādīsu yan ti nipātamattaṃ .
Kadācīti kismiñci kāle .
Karahacīti tasseva
V3.176 vevacanaṃ .Dīghassa addhunoti dīghassa kālassa .
Accayenāti atikkamena .
Sesamettha uttānameva .
Hiriottappasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .