Issues
Sagāthāvaggaṭīkā
Sagāthāvaggaṭīkā

5. Parinibbānasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Parinibbānasuttavaṇṇanā

186. Evaṃ taṃ kusinārāya hotīti yathā anurodhapurassa thūpārāmo dakkhiṇapacchimadisāyaṃ , evaṃ taṃ uyyānaṃ kusinārāya dakkhiṇapacchimadisāyaṃ hoti .
Tasmāti yasmā nagaraṃ pavisitukāmā uyyānato upecca vattanti gacchanti etenāti upavattanan ti vuccati , tasmā .
Tan ti sālapantibhāvena ṭhitaṃ sālavanaṃ .
Antarenāti vemajjhe .
Appamajjanaṃ appamādo , so pana atthato ñāṇūpasaṃhitā sati .
Yasmā tattha satiyā byāpāro sātisayo , tasmā ‘‘ satiavippavāsenā ’’ ti vuttaṃ .
Appamādapadeyeva pakkhipitvā abhāsi atthato tassa sakalassa buddhavacanassa saṅgaṇhanato .
Jhānādīsu citte ca paramukkaṃsagatavasībhāvatāya ‘‘ ettake kāle ettakā samāpattiyo samāpajjitvāV1.220 parinibbāyissāmī ’’ ti kālaparicchedaṃ katvā samāpattisamāpajjanaṃ parinibbānaparikamman ti adhippetaṃ .
Theroti anuruddhatthero .
Ayampi cāti yathāvuttapañcasaṭṭhiyā jhānānaṃ samāpannakathāpi saṅkhepakathā eva .
Kasmā ?
Yasmā bhagavā tadā devasikaṃ vaḷañjanasamāpattiyo sabbāpi aparihāpetvā samāpajji evāti dassento ‘‘ nibbānapuraṃ pavisanto ’’ tiādimāha .
Catuvīsati … pe … pavisitvāti ettha keci tāva āhuM1.252 ‘‘ bhagavā devasikaṃ dvādasakoṭisatasahassakkhattuṃ mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjati , dvādasakoṭisatasahassakkhattumeva phalasamāpattiṃ samāpajjati , tasmā tadāpi catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhā samāpattiyo samāpajjati .
Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘ tathāgataṃ , bhikkhave , arahantaṃ sammāsambuddhaṃ dve vitakkā bahulaṃ samudācaranti khemo ca vitakko paviveko ca vitakko ’ ti ( itivu .38).
Khemo hi vitakko bhagavato mahākaruṇāsamāpattiṃ pūretvā ṭhito , pavivekavitakko arahattaphalasamāpattiṃ .
Buddhānaṃ hi bhavaṅgaparivāso lahuko matthakappatto samāpattīsu vasībhāvo , tasmā samāpajjanavuṭṭhānāni katipayacittakkhaṇeheva ijjhanti .
Pañca rūpāvacarasamāpattiyo catasso arūpasamāpattiyo appamaññāsamāpattiyā saddhiṃ nirodhasamāpatti arahattaphalasamāpatti cāti dvādasetā samāpattiyo bhagavā paccekaṃ divase divase koṭisatasahassakkhattuṃ purebhattaṃ samāpajjati , tathā pacchābhattanti evaṃ catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhā devasikaṃ vaḷañjanakakasiṇasamāpattiyo ’’ ti .
Apare panāhu ‘‘ yaṃ taṃ bhagavatā abhisambodhidivase pacchimayāme paṭiccasamuppādaṅgamukhena paṭilomanayena jarāmaraṇato paṭṭhāya ñāṇaṃ otāretvā anupadadhammavipassanaṃ ārabhantena yathā nāma puriso suviduggaṃ mahāgahanaṃ mahāvanaṃ chindanto antarantarā nisānasilāyaṃ pharasuṃ nisitaṃ karoti , evamevaṃ nisānasilāsadisiyo samāpattiyo antarantarā samāpajjitvā ñāṇassa tikkhavisadabhāvaṃ sampādetuṃ anulomapaṭilomato paccekaṃ paṭiccasamuppādaṅgesu lakkhakoṭisamāpattisamāpajjanavasena sammasanañāṇaṃ pavatteti , tadanusārena bhagavā buddhabhūtopi anulomapaṭilomato paṭiccasamuppādaṅgamukhena vipassanāvasena divase divase lakkhakoṭiphalasamāpattiyo samāpajjati , taṃ sandhāya vuttaṃ ,‘ catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhā samāpattiyo pavisitvā ’’’ ti .
Imāni dvepi samanantarāneva paccavekkhaṇāyapi yebhuyyena nānantariyakatāya jhānapakkhikabhāvato .
Yasmā sabbapacchimaṃ bhavaṅgacittaṃ tato tatoM1.253 cavanato ‘‘ cutī ’’ ti vuccatiV1.221 , tasmā na kevalaṃ ayameva bhagavā , atha kho sabbepi sattā bhavaṅgacitteneva cavantīti dassetuṃ ‘‘ ye hi kecī ’’ tiādi vuttaṃ .
Dukkhasaccenāti dukkhasaccapariyāpannena cuticittena kālaṃ kālakiriyaṃ karonti pāpuṇanti , kālagamanato vā karonti peccāti .
Paṭibhāgapuggalavirahito sīlādiguṇehi asadisatāya sadisapuggalarahito .
Saṅkhārā vūpasammanti etthāti vūpasamoti evaṃ saṅkhātaṃ ñātaṃ kathitaṃ nibbānameva sukhanti .
Lomahaṃsanakoti lomānaṃ haṭṭhabhāvāpādano .
Bhiṃsanakoti avītarāgānaṃ bhayajanako āsi ahosi .
Sabbākāravaraguṇūpeteti sabbehi ākāravarehi uttamakāraṇehi sīlādiguṇehi samannāgate .
Asaṅkuṭitenāti akuṭitena vipphārikābhāvato .
Suvikasitenevāti pītisomanassayogato suṭṭhu vikasitena .
Vedanaṃ adhivāsesi sabhāvasamudayādito suṭṭhu paññātattā .
Anāvaraṇavimokkho sabbaso nibbidabhāvo .
Tenāha ‘‘ apaññattibhāvūpagamo ’’ ti .
Pajjotanibbānasadisoti padīpassa nibbānasadiso tattha vilīyitvā avaṭṭhānābhāvato .
Parinibbānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Brahmasaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā .