Issues
Nettivibhāvinī
Nettivibhāvinī

9. Parivattanahāravibhaṅgavibhāvanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Parivattanahāravibhaṅgavibhāvanā

35. YenaV0.307 yena saṃvaṇṇāvisesabhūtena vibhattihāravibhaṅgena sutte vuttā dhammādayo vibhattā , so saṃvaṇṇāvisesabhūto vibhaṅgo paripuṇṇo ,‘‘ katamo parivattanahāravibhaṅgo ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha katamo parivattano hāro ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha tatthāti tesu niddiṭṭhesu soḷasasu desanāhārādīsu katamo saṃvaṇṇanāviseso parivattano hāro parivattanahāravibhaṅgo nāmāti pucchati .
‘‘ Kusalākusale dhamme ’’ tiādiniddesassa idāni mayā vuccamāno ‘‘ sammādiṭṭhissa purisapuggalassā ’’ tiādiko vitthārasaṃvaṇṇanāviseso parivattano hāro parivattanahāravibhaṅgo nāmāti attho gahetabbo .
‘‘ Saṃvaṇṇiyamāne sutte niddiṭṭhassa katamassa bhāvitabbassa kusalassa katamo paṭipakkho , kathaṃ parivattetabbo ’’ ti pucchitabbattā imassa bhāvitabbassa kusalassa ayaṃ paṭipakkho , evaṃ pahātabbabhāvavasena parivattetabbotiM0.180 dassento ‘‘ sammādiṭṭhissa purisapuggalassā ’’ tiādimāha .
Aṭṭhakathāya ṃ pana –
‘‘ Tattha yasmā saṃvaṇṇiyamāne sutte yathāniddiṭṭhānaṃ kusalākusaladhammānaṃ paṭipakkhabhūte akusalakusaladhamme pahātabbabhāvādivasena niddhāraṇaṃ paṭipakkhato parivattanaṃ , tasmā ‘ sammādiṭṭhissa purisapuggalassa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā bhavatī ’ tiādi āraddhan ’’ ti ( netti . aṭṭha .35)–
Vuttaṃ .
Pahāyakassa hi dhammassa pahātabbabhāvavasena niddhāraṇaṃ , pahātabbassa ca dhammassa pahāyakabhāvavasena niddhāraṇaṃ paṭipakkhato parivattanaṃ nāma hoti .
Tattha sammādiṭṭhissāti sammā sundarā pasatthā diṭṭhi yassa puggalassāti sammādiṭṭhi .
Puggalapadaṭṭhānā hi ayaṃ desanā .
Tena vuttaṃ ‘‘ purisapuggalassā ’’ ti .
Sā pana sammādiṭṭhi kammakammaphalādisaddahanavasena vā aniccādivipassanāvasena vā maggasammādassanavasena vā pavattā niravasesāva gahitā .
‘‘ Yāya bhāvitāya sammādiṭṭhiyā pahātabbā micchādiṭṭhi nijjiṇṇā bhavati , yadi kevalā micchādiṭṭhiyeva nijjiṇṇā bhavati , evaṃ sati tadavasesā akusalā dhammā ajiṇṇā
Bhaveyyun ’’ tiV0.308 vattabbattā ‘‘ ye cassa micchādiṭṭhipaccayā ’’ tiādi vuttaṃ .
Micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalāyeva dhammā ca uppajjeyyuṃ uppajjanārahā bhaveyyuṃ , te ca akusalā dhammā assa sammādiṭṭhisampannassa purisapuggalassa nijjiṇṇā pahātabbārahā anuppajjanasabhāvā honti .
Tenāha bhagavā –
‘‘ upādānanirodhā bhavanirodho ’’ ti ( udā .2; mahāva .1).
‘‘ Yadi sammādiṭṭhissa purisapuggalassa micchādiṭṭhi , tappaccayā akusaladhammāyeva nijjiṇṇā bhavanti , evaṃ sati sammādiṭṭhipaccayā kusalā dhammā na sambhaveyyun ’’ ti vattabbattā ‘‘ sammādiṭṭhipaccayā cā ’’ tiādi vuttaṃ .
Assa sammādiṭṭhisampannassa purisapuggalassa uppajjanārahā sammādiṭṭhipaccayā aneke kusalā samathavipassanā vā bodhipakkhiyā vā dhammā sambhavanti , uppannā ca te dhammā assa sammādiṭṭhisampannassa purisapuggalassa santāne punappunaṃ pavattanavasena bhāvanāpāripūriṃ gacchanti .
SammādiṭṭhiyāM0.181 paṭipakkhānaṃ micchādiṭṭhiyā , tappaccayānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ parivattanabhāvo ācariyena vibhatto , amhehi ca ñāto ,‘‘ sammāsaṅkappassa dhammassa paṭipakkho dhammo kathaṃ parivattetabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ sammāsaṅkappassa purisapuggalassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Yojanattha ādayo vuttanayānusārena veditabbā .
Sammā sundarā pasatthā vācā yassa puggalassāti sammāvāco , tassa sammāvācassa .
‘‘ Purisapuggalassā ’’ tiādīnaṃ atthopi vuttanayena veditabbo .
Ayaṃ pana visesatthosammā aviparītato vimuttiñāṇadassanaṃ yassa puggalassāti sammāvimuttiñāṇadassano , tassa sammāvimuttiñāṇadassanassa paccavekkhaṇañāṇadassanasampannassa purisapuggalassa ‘‘ avimuttāva samānā vimuttā mayan ’’ ti micchābhinivesavasena pavattaṃ micchāvimuttiñāṇadassanaṃ nijjiṇṇaṃ vigataṃ bhavati .
‘‘ Ye cassā ’’ tiādīnaṃ anusandhyādiko vuttanayānusārena veditabbo .
36.‘‘ Sammādiṭṭhissātiādinā sammādiṭṭhiādīnaṃ kusalānaṃ paṭipakkhā micchādiṭṭhādikāyeva akusalā pahātabbabhāvena parivattetabbā ’’ ti pucchitabbattā pāṇātipātāveramaṇiādīnaṃ kusalānaṃ paṭipakkhā pāṇātipātādikāpi akusalā pahātabbabhāvena parivattetabbāti dassetuṃ ‘‘ yassa vā pāṇātipātā paṭiviratassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ evaṃ sammādiṭṭhiādimukhena micchādiṭṭhiādiṃ dassetvā puna pāṇātipātaadinnādānakāmesumicchācārādito veramaṇiyādīhi pāṇātipātādīnaṃ parivattanaṃ dassetuṃ ‘ yassā ’ tiādi āraddhan ’’ ti ( netti . aṭṭha .36) vuttaṃ .
Tadaṅgādivasena pahīno hoti .
Kālavādissāti vaditabbakāle vaditabbaṃ vadati sīlenāti kālavādī , tassa .
‘‘ YathāvuttappakārenevaV0.309 parivattetabbā ’’ ti pucchitabbattā aññena pakārenapi parivattetabbāti dassetuṃ ‘‘ ye ca kho kecī ’’ tiādi vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ ye ca kho kecītiādinā sammādiṭṭhiādimukheneva micchādiṭṭhiādīhi eva parivattanaṃ pakārantarena dassetī ’’ ti ( netti . aṭṭha .36) vuttaṃ .
Tattha keci micchādiṭṭhikamicchāsaṅkappādikāyeva puggalā paresaṃ ariyānaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ garahanti .
Sandiṭṭhikā sandiṭṭhe niyuttā , sahadhammikā saha dhammena kāraṇena ye vattanti sahadhammikā .
Gārayhā garahitabbākāre yuttāM0.182 .
Vādā ca anuvādā ca vādānuvādā , te bhavanto sammādiṭṭhiñca dhammaṃ garahanti .
Tena garahaṇena .
Pujjā pūjitabbā ca na bhavanti , pāsaṃsā pasaṃsitabbā ca na bhavanti .
Evan tiādīsu sammāsaṅkappaṃ vā sammāvācādikaṃ vā visuṃ visuṃ sammāsaṅkappañca te bhavanto dhammaṃ garahanti .
Tena hi ye micchāsaṅkappikā , te bhavanto na pujjā ca pāsaṃsā ca … pe … sammāvimuttiñca te bhavanto dhammaṃ garahanti .
Tena hi ye micchādiṭṭhivācikā , te bhavanto na pujjā ca pāsaṃsā ca .
Sammāvimuttiñāṇadassanañca te bhavanto dhammaṃ garahanti .
Tena hi ye micchāvimuttikā , te bhavanto na pujjā ca pāsaṃsā ca .
Sammāvimuttiñāṇadassanañca te bhavanto dhammaṃ garahanti .
Tena hi ye micchāvimuttiñāṇadassanikā , te bhavanto na pujjā ca pāsaṃsā cāti yojanā kātabbā .
‘‘ Micchāvimuttiñāṇadassanā ’’ tipi pāṭho atthi .
‘‘ Ariyamaggasammādiṭṭhādīnaṃ garahavaseneva micchādiṭṭhādayo ca parivattetabbā , nāvasesānaṃ pasaṃsāvasenā ’’ ti vattabbattā kāmādīnaṃ pasaṃsāvasenapi kāmānaṃ paṭipakkhā veramaṇiyādayopi parivattetabbāti dassetuṃ ‘‘ ye ca kho keci evamāhaṃsū ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha bhuñjitabbā kāmā , paribhuñjitabbā kāmā , āsevitabbā kāmā , nisevitabbā kāmāti ettha kāmīyanteti kāmāti kammasādhanavasena vatthukāmā gahitā , nātipaṇītā kāmā bhuñjitabbā , atipaṇītā kāmā pari samantato bhuñjitabbā .
Atipaṇītatarā kāmā ā bhuso sevitabbā , niyatā sevitabbā .
Bhāvayitabbā kāmā , bahulīkātabbā kāmāti ettha pana kāmentīti kāmāti kattusādhanavasena kilesakāmā gahitā , punappunaṃ uppādanavasena bhāvayitabbā vaḍḍhāpetabbā pavattetabbā kilesa kāmā , bahūnaṃ punappunaṃ uppādanavasena kātabbā vaḍḍhāpetabbā kilesa kāmāti ye ca kāmavasikā puthujjanā keci evamāhaṃsu tesaṃ kāmavasikānaṃ puthujjanānaṃ kesañci tādisehi kāmehi veramaṇī kusalacetanā paṭipakkhavasena adhammo asevitabbo nāma āpajjeyyāti adhippāyo gahetabbo .
AntadvayavasenaV0.310 parivattanaṃ dassetuṃ ‘‘ ye vā pana kecī ’’ tiādi vuttaṃ .
Attakilamathānuyogo dhammoti niyyānikoti ye vā pana pañcātapādipaṭipannakā tatthiyā evamāhaṃsu , tesaṃ pañcātapādipaṭipannakānaṃ niyyāniko dhammo majjhimāpaṭipadāsaṅkhāto vipassanāsahito ariyamaggoM0.183 adhammo aniyyāniko abhāvetabbo nāma āpajjeyyāti .
Sukhadukkhavasenapi parivattanaṃ dassetuṃ ‘‘ ye ca kho ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Pāpaṃ nijjarāpessāmā ’’ ti attahiṃsanādivasena paṭipannakānaṃ pavatto sarīratāpano dukkho dhammo niyyānikoti .
Ye ca tathāpaṭipannakā keci evamāhaṃsu , tesaṃ tathāpaṭipannakānaṃ anavajjapaccayaparibhogavasena pavatto sarīradukkhūpasamo sukho dhammo adhammo appavattetabbo āpajjeyyāti .
Antadvayādivasena parivattanaṃ ācariyena vibhattaṃ , amhehi ca ñātaṃ ,‘‘ kathaṃ asubhasaññādivasena parivattetabbo ’’ ti pucchitabbattā evaṃ asubhasaññādivasena subhasaññādikā parivattetabbāti dassetuṃ ‘‘ yathā vā panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ idāni asubhasaññādimukhena subhasaññādiparivattanaṃ dassetuṃ ‘ yathā vā panā ’ tiādi vuttan ’’ ti ( netti . aṭṭha .36) vuttaṃ .
Sabbasaṅkhāresūti tebhūmakasaṅkhāresu .
Āraddhavipassakassa hi tebhūmakā dhammā kilesāsucipaggharaṇakattā asubhato upaṭṭhahanti .
‘‘ Yadi sarūpatoyeva imesaṃ ime paṭipakkhāti aparivattetabbā siyuṃ , evaṃ sati niravasesā ca paṭipakkhā na sakkā parivattetuṃ , kathaṃ sakkā parivattetun ’’ ti vattabbattā parivattanalakkhaṇaṃ dassento ‘‘ yaṃ yaṃ vā panā ’’ tiādimāha .
Tattha kusalaṃ vā akusalaṃ vā yaṃ yaṃ dhammaṃ parivattetukāmo ācariyo cittena rocayati diṭṭhiyā upagacchati , kusalassa vā akusalassa vā tassa tassa rucikassa upagatassa dhammassa yo paṭipakkho , so paṭipakkhadhammo asaddhammo assa dhammassa aniṭṭhato paccanīkato ajjhāpanno pariññāto .
Iṭṭhaṃ vā aniṭṭhaṃ vā yaṃ yaṃ dhammaṃ parivattetukāmo ācariyo cittena rocayati diṭṭhiyā upagacchati , iṭṭhassa vā aniṭṭhassa vā tassa tassa rucikassa dhammassa yo paṭipakkho , so paṭipakkhadhammo assa dhammassa aniṭṭhato paccanīkadhammato ajjhāpanno pariññāto bhavatīti parivattetukāmena icchitabbadhammānurūpapaṭipakkhavasena parivattanaṃ kātabbanti parivattane paṭipakkhalakkhaṇaṃ vuttaṃ .
Tena aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ –
‘‘ paṭipakkhassa lakkhaṇaṃ vibhāvetī ’’ ti .
‘‘ EvaṃV0.311M0.184 vuttappakāraṃ parivattanaṃ amhehi kathaṃ saddahitabban ’’ ti vattabbatā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Ettāvatā parivatto hāro paripuṇṇo , añño niyutto natthī ’’ ti vattabbattā ‘‘ niyutto parivattano hāro ’’ ti vuttaṃ .
Yasmiṃ sutte kusalākusale niddiṭṭhe paṭipakkhavasena nīharitvā yathāsambhavaṃ yo yo parivattano hāro niyutto , tasmiṃ sutte niddiṭṭhe paṭipakkhavasena nīharitvā so so parivattano hāro niyutto niddhāretvā yutto yojitoti attho gahetabboti .
Iti parivattanahāravibhaṅge sattibalānurūpā racitā
Vibhāvanā niṭṭhitā .
Paṇḍitehi pana aṭṭhakathāṭīkānusārena gambhīrattho vitthārato vibhajitvā gahetabboti .