Issues
Nettivibhāvinī
Nettivibhāvinī

14. Adhiṭṭhānahāravibhaṅgavibhāvanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

14. Adhiṭṭhānahāravibhaṅgavibhāvanā

46. Yena yena saṃvaṇṇanāvisesabhūtena vibhaṅgena pañhādayo sodhitā , so saṃvaṇṇanāvisesabhūto paripuṇṇo ,‘‘ katamo adhiṭṭhānahāravibhaṅgo ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha katamo adhiṭṭhāno hāro ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha tatthāti tesu niddiṭṭhesu soḷasasu desanāhārādīsu katamo saṃvaṇṇanāviseso paṭiniddesato adhiṭṭhāno hāro adhiṭṭhānahāravibhaṅgo nāmāti pucchati .
‘‘ Ekattatāya dhammā , yepi ca vemattatāya niddiṭṭhā ’’ tiādiniddesassa idāni mayā vuccamāno ‘‘ ye tattha niddiṭṭhā , tathā te dhārayitabbā ’’ tiādiko vitthārasaṃvaṇṇanāviseso adhiṭṭhānahāravibhaṅgo nāmāti gahetabbo .
‘‘ YeM0.203 dhammā suttesu ekattatāya ca vemattatāya ca niddiṭṭhā , te dhammā kiṃ pana tatheva dhārayitabbāV0.329 , udāhu aññathāpi vikappayitabbā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ ye tatthā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha tesu suttantesu ye dukkhasaccādayo dhammā ekattatāya ca vemattatāya ca niddiṭṭhā , te dukkhasaccādayo dhammā tathā ekattatāya ca vemattatāya ca dhārayitabbā upalakkhitabbā , na aññathā vikappayitabbā .
‘‘ Sāmaññakappanāya vohārabhāvena anavaṭṭhānato katamā ekattatā , katamā vemattatā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ dukkhanti ekattatā ’’ tiādi vuttaṃ .
Dukkhan ti jātiādivisesamanapekkhitvā yā dukkhasāmaññatā vuttā , sā ayaṃ dukkhasāmaññatā dukkhassa ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamaṃ dukkhan ’’ ti pucchitā ‘‘ jāti dukkhā , jarā dukkhā … pe .
.
.
viññāṇaṃ dukkhan ’’ ti jātiādivisesamapekkhitvā yā dukkhavisesatā vuttā , sā ayaṃ dukkhavisesatā dukkhassa vemattatā nāma .
Tatthāti ye dukkhādayo dhammā sutte vuttā , tattha tesu dukkhādīsu atthesu .
Dukkhasamudayoti ‘‘ taṇhā ponobhavikā ’’ ti visesamanapekkhitvā yā samudayasāmaññatā vuttā , sā ayaṃ samudayasāmaññatā samudayassa ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamo samudayo ’’ ti pucchitvā ‘‘ yāyaṃ taṇhā … pe … vibhavataṇhā ’’ ti visesaṃ apekkhitvā yā samudayavisesatā vuttā , sā ayaṃ samudayavisesatā samudayassa vemattatā nāma .
Dukkhanirodhoti ‘‘ tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho ’’ ti visesamanapekkhitvā yā nirodhasāmaññatā vuttā , sā ayaṃ nirodhasāmaññatā nirodhassa ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamo dukkhanirodho ’’ ti pucchitvā ‘‘ yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo ’’ ti visesamapekkhitvā yā nirodhavisesatā vuttā , sā ayaṃ nirodhavisesatā nirodhassa vemattatā nāma .
Dukkhanirodhagāminī paṭipadāti ?
Paṭipadāti sammādiṭṭhiādivisesamanapekkhitvā yā nirodhagāminipaṭipadāsāmaññatā vuttā , sā ayaṃ nirodhagāminipaṭipadāsāmaññatā maggassa ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ tiM0.204 pucchitvā ‘‘ ayameva ariyo … pe … sammāsamādhī ’’ ti sammādiṭṭhiādivisesamapekkhitvā yā visesadukkhanirodhagāminipaṭipadatā vuttā , sā ayaṃ visesadukkhanirodhagāminipaṭipadatā maggassa vemattatā nāma .
Maggoti nirayagāmimaggādivisesamanapekkhitvā yā sāmaññamaggatā vuttā , sā ayaṃ sāmaññamaggatāV0.330 maggassa ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamo maggo ’’ ti pucchitvā ‘‘ nirayagāmī maggo … pe … nibbānagāmī maggo ’’ ti nirayagāmimaggādivisesaṃ apekkhitvā yā visesamaggatā vuttā , sā ayaṃ visesamaggatā maggassa vemattatā nāma .
Nirodhoti paṭisaṅkhānirodhādivisesaṃ anapekkhitvā yā sāmaññanirodhatā vuttā , sā ayaṃ sāmaññanirodhatā nirodhassa ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamo nirodho ’’ ti pucchitvā ‘‘ paṭisaṅkhānirodho … pe … sabbakilesanirodho ’’ ti paṭisaṅkhānirodhādivisesaṃ apekkhitvā yā visesanirodhatā vuttā , sā ayaṃ visesanirodhatā nirodhassa vemattatā nāma .
Rūpan ti cātumahābhūtikādivisesamanapekkhitvā yā sāmaññarūpatā vuttā , sā ayaṃ sāmaññarūpatā rūpassa ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamaṃ rūpan ’’ ti pucchitvā ‘‘ cātumahābhūtikaṃ … pe … vāyodhātuyā cittaṃ virājetī ’’ ti cātumahābhūtikādivisesamapekkhitvā yā visesarūpatā vuttā , sā ayaṃ visesarūpatā rūpassa vemattatā nāma .
48. Avijjāti dukkheaññāṇādivisesamanapekkhitvā yā avijjāsāmaññatā vuttā , sā ayaṃ avijjāsāmaññatā avijjāya ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamā avijjā ’’ ti pucchitvā ‘‘ dukkhe aññāṇaṃ , dukkhasamudaye aññāṇaṃ … pe … avijjālaṅghī moho akusalamūlan ’’ ti dukkheaññāṇādivisesamapekkhitvā yā avijjāvisesatā vuttā , sā ayaṃ avijjāvisesatā avijjāya vemattatā nāma .
Vijjāti dukkheñāṇādivisesamanapekkhitvā yā vijjāsāmaññatā vuttā , sā ayaṃ vijjāsāmaññatā vijjāya ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamā vijjā ’’ ti pucchitvā ‘‘ dukkhe ñāṇaṃ , dukkhasamudaye ñāṇaṃ … pe … dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannan ’’ ti dukkheñāṇādivisesamapekkhitvā yāM0.205 vijjāvisesatā vuttā , sā ayaṃ vijjāvisesatā vijjāya vemattatā nāma .
Samāpattīti saññāsamāpatyādivisesaṃ anapekkhitvā yā sāmaññasamāpattitā vuttā , sā sāmaññasamāpattitā samāpattiyā ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamā samāpattī ’’ ti pucchitvā ‘‘ saññāsamāpatti asaññāsamāpatti … pe … nirodhasamāpattī ’’ ti saññāsamāpatyādivisesaṃ apekkhitvā yā visesasamāpattitā vuttā , sā ayaṃ visesasamāpattitā samāpattiyā vemattatā nāma .
JhāyītiV0.331 sekkhajhāyīādivisesaṃ anapekkhitvā yā jhāyīsāmaññatā vuttā , sā jhāyīsāmaññatā jhāyino ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamo jhāyī ’’ ti pucchitvā ‘‘ atthi sekkho jhāyī , atthi asekkho jhāyī … pe … paññuttaro jhāyī ’’ ti sekkhajhāyīasekkhajhāyīādivisesamapekkhitvā yā jhāyīvisesatā vuttā , sā ayaṃ jhāyīvisesatā jhāyino vemattatā nāma .
Samādhīti saraṇasamādhyādivisesamanapekkhitvā yā samādhisāmaññatā vuttā , sā ayaṃ samādhisāmaññatā samādhino ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamo samādhī ’’ ti pucchitvā ‘‘ saraṇo samādhi , araṇo samādhi … pe … micchāsamādhi , sammāsamādhī ’’ ti saraṇasamādhyādivisesamapekkhitvā yā samādhivisesatā vuttā , sā ayaṃ samādhivisesatā samādhino vemattatā nāma .
Paṭipadāti āgāḷhapaṭipadādivisesamanapekkhitvā yā paṭipadāsāmaññatā vuttā , ayaṃ paṭipadāsāmaññatā paṭipadāya ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamā paṭipadā ’’ ti pucchitvā ‘‘ āgāḷhapaṭipadā , nijjhāmapaṭipadā … pe … sukhā paṭipadā khippābhiññā ’’ ti āgāḷhapaṭipadādivisesamapekkhitvā yā paṭipadāvisesatā vuttā , sā ayaṃ paṭipadāvisesatā paṭipadāya vemattatā nāma .
Kāyoti nāmakāyādivisesamanapekkhitvā yā kāyasāmaññatā vuttā , sā ayaṃ kāyasāmaññatā kāyassa ekattatā nāma .
‘‘ Tattha katamo kāyo ’’ ti pucchitvā ‘‘ nāmakāyo rūpakāyo … pe … ayaṃ nāmakāyo ’’ ti nāmakāyādivisesamapekkhitvā yā kāyavisesatāM0.206 vuttā , sā ayaṃ kāyavisesatā kāyassa vemattatā nāmāti yojanā kātabbā .
Padatthādiko viseso aṭṭhakathāyaṃ ( netti . aṭṭha .47) vitthārato vutto .
Vuttappakārassa dukkhasamudayādikassa dhammassa ekattatādilakkhaṇaṃ nigamanavasena dassetuṃ ‘‘ evaṃ yo dhammo ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha evan ti iminā mayā vuttena ‘‘ dukkhanti ekattatā .
Tattha katamaṃ dukkhaṃ ?
Jāti dukkhā , jarā dukkhā ’’ tiādivacanena .
Yo dhammoti yo koci jātijarābyādhyādivisesadhammo .
Yassa dhammassāti tato jātiādivisesadhammato aññassa jarādivisesadhammassa .
Samānabhāvoti jātiādivisesadhammena jarādivisesadhammassa dukkhabhāvena samānabhāvo .
Tassa dhammassāti jarādivisesadhammassa .
Ekattatāyāti dukkhasamudayatādisamānatāyaV0.332 dukkhasamudayādibhāvānaṃ ekībhāvena .
Ekībhavatīti jātiādivisesabhedena anekopi ‘‘ dukkhasamudayo ’’ tiādinā ekasaddābhidheyyatāya ekībhavati .
Yena yena vā pana vilakkhaṇo , tena tena vemattaṃ gacchati .
Yassa jātiādidhammassa yena yena abhinibbattanaparipācanādisabhāvena yo jātiādidhammo jarādidhammena vilakkhaṇo visadiso hoti , tassa jātiādidhammassa tena tena abhinibbattanaparipācanādisabhāvena so jātiādidhammo jarādidhammena vemattataṃ visadisattaṃ gacchati , dukkhasamudayādibhāvena samānopi jātiādidhammo jarādidhammassa visiṭṭhataṃ gacchatīti attho daṭṭhabbo .
Dukkhasamudayādidhammassa ekattavemattatā ācariyena vibhattā , amhehi ca ñātā ,‘‘ tāya ekattavemattatāya kattha pucchite sati adhiṭṭhānaṃ vīmaṃsitabban ’’ ti pucchitabbattā suttādike pucchite sati vīmaṃsitabbanti dassetuṃ ‘‘ evaṃ sutte vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha evaṃ iminā vuttappakārena sutte vā pucchite , veyyākaraṇe vā pucchite , gāthāyaṃ vā pucchitāyaṃ sati adhiṭṭhānaṃ vīmaṃsitabbaṃ .
‘‘ Kiṃ vīmaṃsitabban ’’ ti puccheyya ‘‘ ekattatāya pucchati kiṃ , udāhu vemattatāya pucchati kin ’’ ti vīmaṃsitabbanti yojanā .
Aṭṭhakathāyaṃ pana –
‘‘ idāni tāva ekattavemattatāvisaye niyojetvā dassetuṃ ‘ sutte vā veyyākaraṇe vā ’ tiādi vuttan ’’ ti ( netti . aṭṭha .48) vuttaṃ .
‘‘ Kathaṃ pucchitaṃ , kathaṃ vissajjitabban ’’ ti vattabbattā ‘‘ yadi ekattatāyā ’’ tiādiM0.207 vuttaṃ .
‘‘ Tenāhā ’’ tiādyānusandhyādiko ca ‘‘ niyutto adhiṭṭhāno hāro ’’ ti imassa anusandhyādiko ca vuttanayānusārena veditabbo .
Iti adhiṭṭhānahāravibhaṅge sattibalānurūpā racitā
Vibhāvanā niṭṭhitā .
Paṇḍitehi pana aṭṭhakathāṭīkānusārena gambhīrattho vitthārato vibhajitvā gahetabboti .