Issues
選擇版本
Catukkanipāta-aṭṭhakathā
Catukkanipāta-aṭṭhakathā

Catukkanipāta-aṭṭhakathā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Catukkanipāta-aṭṭhakathā

1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ

1. Bhaṇḍagāmavaggo

1. Anubuddhasuttavaṇṇanā

1. CatukkanipātassaV2.241M2.249P3.1 paṭhame ananubodhāti abujjhanena ajānanena .
Appaṭivedhāti appaṭivijjhanena apaccakkhakiriyāya .
Dīghamaddhānan ti cirakālaṃ .
Sandhāvitan ti bhavato bhavaṃ gamanavasena sandhāvitaṃ .
Saṃsaritan ti punappunaṃ gamanāgamanavasena saṃsaritaṃ .
Mamañceva tumhākañcāti mayā ca tumhehi ca .
Atha vā sandhāvitaṃ saṃsaritan ti sandhāvanaṃ saṃsaraṇaṃ mamañcevaV2.242 tumhākañca ahosīti evamettha attho veditabbo .
Ariyassāti niddosassa .
Sīlaṃ samādhi paññāti ime pana tayo dhammā maggaphalasampayuttāva veditabbā , vimuttināmena phalameva niddiṭṭhaṃ .
Bhavataṇhāti bhavesu taṇhā .
BhavanettītiP3.2 bhavarajju .
Taṇhāya eva etaṃ nāmaṃ .
Tāya hi sattā goṇā viya gīvāya bandhitvā taṃ taṃ bhavaṃ nīyanti , tasmā bhavanettīti vuccati .
Anuttarāti lokuttarā .
Dukkhassantakaroti vaṭṭadukkhassa antakaro .
Cakkhumāti pañcahi cakkhūhi cakkhumā .
Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto .
Idamassa bodhimaṇḍe paṭhamaparinibbānaṃ , pacchā pana yamakasālānamantare anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutoti yathānusandhinā desanaṃ niṭṭhāpesi .

2. Papatitasuttavaṇṇanā

2. Dutiye papatitoti patito cuto .
Appapatitoti apatito patiṭṭhito .
Tattha lokiyamahājano patitoyeva nāma , sotāpannādayo kilesuppattikkhaṇe patitā nāma , khīṇāsavo ekantapatiṭṭhito nāma .
CutāM2.250 patantīti ye cutā , te patanti nāma .
Patitāti ye patitā , te cutā nāma .
Cutattā patitā , patitattā cutāti attho .
Giddhāti rāgarattā .
Punarāgatāti puna jātiṃ puna jaraṃ puna byādhiṃ puna maraṇaṃ āgatā nāma honti .
Kataṃ kiccan ti catūhi maggehi kattabbakiccaṃ kataṃ .
Rataṃ ramman ti ramitabbayuttake guṇajāte ramitaṃ .
Sukhenānvāgataṃ sukhan ti sukhena sukhaṃ anuāgataṃ sampattaṃ .
Mānusakasukhena dibbasukhaṃ , jhānasukhena vipassanāsukhaṃ , vipassanāsukhena maggasukhaṃ , maggasukhenaP3.3 phalasukhaṃ , phalasukhena nibbānasukhaṃ sampattaṃ adhigatanti attho .

3. Paṭhamakhatasuttavaṇṇanā

3. Tatiyaṃ dukanipātavaṇṇanāyaṃ vuttameva .
Gāthāsu pana nindiyan ti ninditabbayuttakaṃ .
Nindatīti garahati .
Pasaṃsiyoti pasaṃsitabbayutto .
Vicināti mukhena so kalin ti yo evaṃ pavattoV2.243 , tena mukhena kaliṃ vicināti nāma .
Kalinā tena sukhaṃ na vindatīti tena ca kalinā sukhaṃ na paṭilabhati .
Sabbassāpi sahāpi attanāti sabbenapi sakena dhanena ceva attanā ca saddhiṃ yo parājayo , so appamattakova kalīti attho .
Yo sugatesūti yo pana sammaggatesu puggalesu cittaṃ padusseyya , ayaṃ cittapadosova tato kalito mahantataro kali .
Idāni tassa mahantatarabhāvaṃ dassento sataṃ sahassānan tiādimāha .
Tattha sataṃ sahassānan ti nirabbudagaṇanāya satasahassaṃ .
Chattiṃsatīti aparāni ca chattiṃsati nirabbudāni .
Pañca cāti abbudagaṇanāya ca pañca abbudāni .
Yamariyagarahīti yaṃ ariye garahanto nirayaṃ upapajjati , tattha ettakaṃ āyuppamāṇanti .

4. Dutiyakhatasuttavaṇṇanā

4. CatuttheP3.4 mātari pitari cātiādīsu mittavindako mātari micchāpaṭipanno nāma , ajātasattu pitari micchāpaṭipanno nāma , devadatto tathāgate micchāpaṭipanno nāma , kokāliko tathāgatasāvake micchāpaṭipanno nāma .
Bahuñcāti bahukameva .
Pasavatīti paṭilabhati .
Tāyāti tāya micchāpaṭipattisaṅkhātāya adhammacariyāya .
Peccāti ito gantvā .
Apāyaṃ gacchatīti nirayādīsu aññatarasmiṃ nibbattati .
Sukkapakkhepi eseva nayo .

5. Anusotasuttavaṇṇanā

5. PañcameM2.251 anusotaṃ gacchatīti anusotagāmī .
Kilesasotassa paccanīkapaṭipattiyā paṭisotaṃ gacchatīti paṭisotagāmī .
Ṭhitattoti ṭhitasabhāvo .
Tiṇṇoti oghaṃ taritvā ṭhito .
Pāraṅgatoti paratīraṃ gato .
Thale tiṭṭhatīti nibbānathale tiṭṭhati .
Brāhmaṇoti seṭṭho niddoso .
Idhāti imasmiṃ loke .
Kāme ca paṭisevatīti kilesakāmehi vatthukāme paṭisevati .
Pāpañca kammaṃ karotīti pāpañca pāṇātipātādikammaṃ karoti .
Pāpañca kammaṃ na karotīti pañcaverakammaṃ na karoti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , ṭhitattoti ayaṃ anāgāmī puggalo tasmā lokā puna paṭisandhivasena anāgamanato ṭhitatto nāma .
TaṇhādhipannātiP3.5 taṇhāya adhipannā ajjhotthaṭā , taṇhaṃ vā adhipannā ajjhogāḷhā .
ParipuṇṇasekhotiV2.244 sikkhāpāripūriyā ṭhito .
Aparihānadhammoti aparihīnasabhāvo .
Cetovasippattoti cittavasībhāvaṃ patto .
Evarūpo khīṇāsavo hoti , idha pana anāgāmī kathito .
Samāhitindriyoti samāhitachaḷindriyo .
Paroparāti parovarā uttamalāmakā , kusalākusalāti attho .
Sameccāti ñāṇena samāgantvā .
Vidhūpitāti viddhaṃsitā jhāpitā vā .
Vusitabrahmacariyoti maggabrahmacariyaṃ vasitvā ṭhito .
Lokantagūti tividhassāpi lokassa antaṃ gato .
Pāragatoti chahākārehi pāragato .
Idha khīṇāsavova kathito .
Iti suttepi gāthāsupi vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ .

6. Appassutasuttavaṇṇanā

6. Chaṭṭhe anupapannoti anupāgato .
Suttan tiādīsu ubhatovibhaṅganiddesakhandhakaparivārasuttanipātamaṅgalasuttaratanasutta- nāḷakasuttatuvaṭakasuttāni , aññampi ca suttanāmakaṃ tathāgatavacanaṃ suttan ti veditabbaṃ .
Sabbampi sagāthakaṃ suttaṃ geyyan ti veditabbaṃ , visesena saṃyuttake sakalopi sagāthāvaggo .
Sakalampi abhidhammapiṭakaṃ , niggāthakasuttaṃ , yañca aññampi aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃP3.6 buddhavacanaṃ , taṃ veyyākaraṇan ti veditabbaṃ .
Dhammapada-theragāthā-therigāthā suttanipāte nosuttanāmikā suddhikagāthāM2.252 ca gāthāti veditabbā .
Somanassañāṇamayikagāthāpaṭisaṃyuttā dveasīti suttantā udānan ti veditabbā .
‘‘ Vuttañhetaṃ bhagavatā ’’ tiādinayappavattā dasuttarasatasuttantā itivuttakan ti veditabbā .
Apaṇṇakajātakādīni paññāsādhikāni pañca jātakasatāni jātakan ti veditabbāni .
‘‘ Cattārome , bhikkhave , acchariyā abbhutā dhammā ānande ’’ tiādinayappavattā sabbepi acchariyaabbhutadhammapaṭisaṃyuttā suttantā abbhutadhamman ti veditabbā .
Cūḷavedallamahāvedallasammādiṭṭhisakkapañhasaṅkhārabhājaniyamahāpuṇṇamasuttādayo sabbepi vedañca tuṭṭhiñca laddhā laddhā pucchitā suttantā vedallan ti veditabbā .
Na atthamaññāya na dhammamaññāyāti aṭṭhakathañca pāḷiñca ajānitvā .
Dhammānudhammappaṭipannoti navalokuttaradhammassa anurūpadhammaṃ sahasīlaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ na paṭipanno hoti .
Iminā upāyena sabbavāresu attho veditabbo .
Paṭhamavāre panettha appassutadussīlo kathito , dutiye appassutakhīṇāsavo , tatiye bahussutadussīlo , catutthe bahussutakhīṇāsavo .
SīlesuP3.7 asamāhitoti sīlesu aparipūrakārī .
Sīlato ca sutena cāti sīlabhāgena caV2.245 sutabhāgena ca ‘‘ ayaṃ dussīlo appassuto ’’ ti evaṃ taṃ garahantīti attho .
Tassa sampajjate sutan ti tassa puggalassa yasmā tena sutena sutakiccaṃ kataṃ , tasmā tassa sutaṃ sampajjati nāma .
Nāssa sampajjateti sutakiccassa akatattā na sampajjati .
Dhammadharan ti sutadhammānaṃ ādhārabhūtaṃ .
Sappaññan ti supaññaṃ .
Nekkhaṃ jambonadassevāti jambunadaṃ vuccati jātisuvaṇṇaṃ , tassa jambunadassa nekkhaṃ viya , pañcasuvaṇṇaparimāṇaṃ suvaṇṇaghaṭikaṃ viyāti attho .

7. Sobhanasuttavaṇṇanā

7. Sattame viyattāti paññāveyyattiyena samannāgatā .
Vinītāti vinayaṃ upetā suvinītā .
Visāradāti vesārajjena somanassasahagatena ñāṇena samannāgatā .
Dhammadharāti sutadhammānaṃ ādhārabhūtā .
Bhikkhu ca sīlasampannoti gāthāya kiñcāpi ekekasseva ekeko guṇo kathito , sabbesaṃ pana sabbepi vaṭṭantīti .

8. Vesārajjasuttavaṇṇanā

8. AṭṭhameM2.253 vesārajjānīti ettha sārajjapaṭipakkho vesārajjaṃ , catūsu ṭhānesu sārajjābhāvaṃ paccavekkhantassa uppannasomanassamayañāṇassetaṃ nāmaṃ .
Āsabhaṃ ṭhānan ti seṭṭhaṭṭhānaṃ uttamaṭṭhānaṃ .
Āsabhā vā pubbabuddhā , tesaṃ ṭhānanti attho .
Apica gavasatajeṭṭhako usabho , gavasahassajeṭṭhako vasabho .
Vajasatajeṭṭhako vā usabho , vajasahassajeṭṭhako vasabhoP3.8 , sabbagavaseṭṭho sabbaparissayasaho seto pāsādiko mahābhāravaho asanisatasaddehipi asampakampiyo nisabho , so idha usabhoti adhippeto .
Idampi hi tassa pariyāyavacanaṃ .
Usabhassa idanti āsabhaṃ .
Ṭhānan ti catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā vavatthānaṃ .
Idaṃ pana āsabhaṃ viyāti āsabhaṃ .
Yatheva hi nisabhasaṅkhāto usabho catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā acalaṭṭhānena tiṭṭhati , evaṃ tathāgatopi catūhi vesārajjapādehi aṭṭhaparisapathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena paccāmittena akampiyo acalaṭṭhānena tiṭṭhati .
Evaṃ tiṭṭhamānova taṃ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti upagacchati na paccakkhāti , attani āropeti .
Tena vuttaṃ ‘‘ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānātī ’’ ti .
ParisāsūtiV2.246 aṭṭhasu parisāsu .
Sīhanādaṃ nadatīti seṭṭhanādaṃ abhītanādaṃ nadati , sīhanādasadisaṃ vā nādaṃ nadati .
Ayamattho sīhanādasuttena dassetabbo .
Yathā vā sīho sahanato ca hananato ca sīhoti vuccati , evaṃ tathāgato lokadhammānaṃ sahanato parappavādānañca hananato sīhoti vuccati .
Evaṃ vuttassa sīhassa nādaṃ sīhanādaṃ .
Tattha yathā sīho sīhabalena samannāgato sabbattha visārado vigatalomahaṃso sīhanādaṃ nadati , evaṃ tathāgatasīhopi tathāgatabalehi samannāgato aṭṭhasu parisāsu visārado vigatalomahaṃso ‘‘ iti rūpan ’’ tiādinā nayena nānāvidhadesanāvilāsasampannaṃP3.9 sīhanādaṃ nadati .
Tena vuttaṃ ‘‘ parisāsu sīhanādaṃ nadatī ’’ ti .
BrahmacakkaṃM2.254 pavattetīti ettha brahman ti seṭṭhaṃ uttamaṃ visuddhaṃ .
Cakkasaddo panāyaṃ –
‘‘ Sampattiyaṃ lakkhaṇe ca , rathaṅge iriyāpathe ;
Dāne ratanadhammūra-cakkādīsu ca dissati ;
Dhammacakke idha mato , tañca dvedhā vibhāvaye ’’.
‘‘ Cattārimāni , bhikkhave , cakkāni , yehi samannāgatānaṃ devamanussānan ’’ tiādīsu ( a . ni .4.31) hi ayaṃ sampattiyaṃ dissati .
‘‘ Pādatalesu cakkāni jātānī ’’ ti ( dī . ni .2.35) ettha lakkhaṇe .
‘‘ Cakkaṃva vahato padan ’’ ti ( dha . pa .1) ettha rathaṅge .
‘‘ Catucakkaṃ navadvāran ’’ ti ( saṃ . ni .1.29) ettha iriyāpathe .
‘‘ Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo , cakkaṃ vattaya sabbapāṇinan ’’ ti ( jā .1.7.149) ettha dāne .
‘‘ Dibbaṃ cakkaratanaṃ pāturahosī ’’ ti ( dī . ni .2.243; ma . ni .3.256) ettha ratanacakke .
‘‘ Mayā pavattitaṃ cakkan ’’ ti ( su . ni .562) ettha dhammacakke .
‘‘ Icchāhatassa posassa , cakkaṃ bhamati matthake ’’ ti ( jā .1.1.104;1.5.103) ettha uracakke .
‘‘ Khurapariyantena cepi cakkenā ’’ ti ( dī . ni .1.166) ettha paharaṇacakke .
‘‘ Asanivicakkan ’’ ti ( dī . ni .3.61; saṃ . ni .2.162) ettha asanimaṇḍale .
IdhaP3.10 panāyaṃ dhammacakke mato .
Taṃ panetaṃ dhammacakkaṃ duvidhaṃ hoti paṭivedhañāṇañca desanāñāṇañca .
Tattha paññāpabhāvitaṃ attano ariyaphalāvahaṃ paṭivedhañāṇaṃ , karuṇāpabhāvitaṃ sāvakānaṃ ariyaphalāvahaṃ desanāñāṇaṃ .
TatthaV2.247 paṭivedhañāṇaṃ uppajjamānaṃ uppannanti duvidhaṃ .
Tañhi abhinikkhamanato yāva arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma .
Tusitabhavanato vā yāva mahābodhipallaṅke arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma .
Dīpaṅkarato paṭṭhāya vā yāva bodhipallaṅke arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma .
Desanāñāṇampi pavattamānaṃ pavattanti duvidhaṃ .
Tañhi yāva aññāsikoṇḍaññassa sotāpattimaggā pavattamānaṃ , phalakkhaṇe pavattaṃ nāma .
Tesu paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ , desanāñāṇaṃ lokiyaṃ .
Ubhayampi panetaṃ aññehi asādhāraṇaṃ , buddhānaṃyeva orasañāṇaṃ .
Sammāsambuddhassa te paṭijānatoti ‘‘ ahaṃ sammāsambuddho , sabbe dhammā mayā abhisambuddhā ’’ ti evaṃ paṭijānato tava .
Anabhisambuddhāti ime nāmaM2.255 dhammā tayā anabhisambuddhā .
Tatra vatāti tesu ‘‘ anabhisambuddhā ’’ ti evaṃ dassitadhammesu .
Sahadhammenāti sahetunā sakāraṇena vacanena .
Nimittametan ti ettha puggalopi dhammopi nimittanti adhippetoP3.11 .
Taṃ puggalaṃ na passāmi , yo maṃ paṭicodessati .
Taṃ dhammaṃ na passāmi , yaṃ dassetvā ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti maṃ paṭicodessatīti ayamettha attho .
Khemappattoti khemaṃ patto .
Sesapadadvayaṃ imasseva vevacanaṃ .
Sabbampetaṃ vesārajjañāṇameva sandhāya vuttaṃ .
Dasabalassa hi ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti codakaṃ puggalaṃ vā codanākāraṇaṃ anabhisambuddhadhammaṃ vā apassato ‘‘ sabhāvabuddhoyeva vata samāno ahaṃ buddhosmīti vadāmī ’’ ti paccavekkhantassa balavataraṃ somanassaṃ uppajjati , tena sampayuttaṃ ñāṇaṃ vesārajjaṃ nāma .
Taṃ sandhāya ‘‘ khemappatto ’’ tiādimāha .
Evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Antarāyikā dhammāti ettha pana antarāyaṃ karontīti antarāyikā .
Te atthato sañcicca vītikkantā satta āpattikkhandhā .
Sañcicca vītikkantaṃ hi antamaso dukkaṭadubbhāsitampi maggaphalānaṃ antarāyaṃ karoti .
Idha pana methunadhammo adhippeto .
Methunaṃ sevato hi yassa kassaci nissaṃsayameva maggaphalānaṃ antarāyo hoti .
Yassa kho pana te atthāyāti rāgakkhayādīsu yassa atthāya .
Dhammo desitoti asubhabhāvanādidhammo kathito .
Tatra vata man ti tasmiṃ aniyyānikadhamme maṃ .
Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .
VādapathātiV2.248 vādāyeva .
Puthūti bahū .
SitātiP3.12 upanibaddhā abhisaṅkhatā .
Atha vā puthussitāti puthubhāvaṃ sitā upagatā , puthūhi vā sitātipi puthussitā .
Yaṃ nissitāti etarahipi yaṃ vādapathaṃ nissitā .
Na te bhavantīti te vādapathā na bhavanti bhijjanti vinassanti .
Dhammacakkan ti desanāñāṇassapi paṭivedhañāṇassapi etaṃ nāmaṃ .
Tesu desanāñāṇaṃ lokiyaṃ , paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ .
Kevalīti sakalaguṇasamannāgato .
Tādisan ti tathāvidhaṃ .

9. Taṇhuppādasuttavaṇṇanā

9. NavameM2.256 uppajjati etesūti uppādā .
Kā uppajjati ?
Taṇhā .
Taṇhāya uppādā taṇhuppādā , taṇhāvatthūni taṇhākāraṇānīti attho .
Cīvarahetūti ‘‘ kattha manāpaṃ cīvaraṃ labhissāmī ’’ ti cīvarakāraṇā uppajjati .
Itibhavābhavahetūti ettha itīti nidassanatthe nipāto .
Yathā cīvarādihetu , evaṃ bhavābhavahetupīti attho .
Bhavābhavoti cettha paṇītatarāni sappinavanītādīni adhippetāni .
Sampattibhavesu paṇītatarapaṇītatamabhavotipi vadantiyeva .
Taṇhādutiyoti ayañhi satto anamatagge saṃsāravaṭṭe saṃsaranto na ekakova saṃsarati , taṇhaṃ pana dutiyikaṃ labhantova saṃsarati .
Tena vuttaṃ ‘‘ taṇhādutiyo ’’ ti .
Itthabhāvaññathābhāvan tiP3.13 ettha itthabhāvo nāma ayaṃ attabhāvo , aññathābhāvo nāma anāgatattabhāvo .
Evarūpo vā aññopi attabhāvo itthabhāvo nāma , na evarūpo aññathābhāvo nāma .
Taṃ itthabhāvaññathābhāvaṃ .
Saṃsāran ti khandhadhātuāyatanānaṃ paṭipāṭiṃ .
Nātivattatīti nātikkamati .
Evamādīnavaṃ ñatvāti evaṃ atītānāgatapaccuppannesu khandhesu ādīnavaṃ jānitvā .
Taṇhaṃ dukkhassa sambhavan ti taṇhaṃ ca ‘‘ ayaṃ vaṭṭadukkhasambhūto sabhāvo kāraṇan ’’ ti evaṃ jānitvā .
Ettāvatā imassa bhikkhuno vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattabhāvo dassito .
Idāni taṃ khīṇāsavaṃ thomento vītataṇhotiādimāha .
Tattha anādānoti niggahaṇo .
Sato bhikkhu paribbajeti satisampajaññe vepullappatto khīṇāsavo bhikkhu sato sampajāno careyya vihareyyāti attho .
Iti suttante vaṭṭaṃ kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti .

10. Yogasuttavaṇṇanā

10. DasameV2.249 vaṭṭasmiṃ yojentīti yogā .
Kāmayogotiādīsu pañcakāmaguṇiko rāgo kāmayogo .
Rūpārūpabhavesu chandarāgo bhavayogo , tathā jhānanikanti .
Sassatadiṭṭhisahagato ca rāgo dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo ca diṭṭhiyogo .
Catūsu saccesu aññāṇaṃ avijjāyogo .
Kāmesu vā yojetīti kāmayogo .
Bhavesu yojetītiM2.257 bhavayogo .
Diṭṭhīsu yojetīti diṭṭhiyogo .
Avijjāya yojetīti avijjāyogoti heṭṭhā vuttadhammānaṃyevetaṃ adhivacanaṃ .
IdāniP3.14 te vitthāretvā dassento katamo ca , bhikkhavetiādimāha .
Tattha samudayan ti uppattiṃ .
Atthaṅgaman ti bhedaṃ .
Assādan ti madhurabhāvaṃ .
Ādīnavan ti amadhurabhāvaṃ dosaṃ .
Nissaraṇan ti nissaṭabhāvaṃ .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Kāmarāgoti kāme ārabbha uppannarāgo .
Sesapadesupi eseva nayo .
Anusetīti nibbattati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , kāmayogoti , bhikkhave , idaṃ kāmesu yojanakāraṇaṃ bandhanakāraṇaṃ vuccatīti evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Phassāyatanānan ti cakkhādīnaṃ cakkhusamphassādikāraṇānaṃ .
Avijjā aññāṇan ti ñāṇapaṭipakkhabhāvena aññāṇasaṅkhātā avijjā .
Iti kāmayogoti ettha iti saddo catūhipi yogehi saddhiṃ yojetabbo ‘‘ evaṃ kāmayogo , evaṃ bhavayogo ’’ ti .
Saṃyuttoti parivārito .
Pāpakehīti lāmakehi .
Akusalehīti akosallasambhūtehi .
Saṃkilesikehīti saṃkilesanakehi , pasannassa cittassa pasannabhāvadūsakehīti attho .
Ponobbhavikehīti punabbhavanibbattakehi .
Sadarehīti sadarathehi .
Dukkhavipākehīti vipākakāle dukkhuppādakehi .
Āyatiṃ jātijarāmaraṇikehīti anāgate punappunaṃ jātijarāmaraṇanibbattakehi .
TasmāP3.15 ayogakkhemīti vuccatīti yasmā appahīnayogo puggalo etehi dhammehi sampayutto hoti , tasmā catūhi yogehi khemaṃ nibbānaṃ anadhigatattā na yogakkhemīti vuccati .
Visaṃyogoti visaṃyojanakāraṇāni .
Kāmayogavisaṃyogoti kāmayogato visaṃyojanakāraṇaṃ .
Sesapadesupi eseva nayo .
Tattha asubhajjhānaṃ kāmayogavisaṃyogo , taṃ pādakaṃ katvā adhigato anāgāmimaggo ekanteneva kāmayogavisaṃyogo nāma .
Arahattamaggo bhavayogavisaṃyogo nāma , sotāpattimaggo diṭṭhiyogavisaṃyogoM2.258 nāma , arahattamaggo avijjāyogavisaṃyogoV2.250 nāma .
Idāni te vitthāravasena dassento katamo ca , bhikkhavetiādimāha .
Tassattho vuttanayeneva veditabbo .
Bhavayogena cūbhayan ti bhavayogena ca saṃyuttā , kiñci bhiyyo ubhayenāpi sampayuttā , yena kenaci yogena samannāgatāti attho .
Purakkhatāti purato katā , parivāritā vā .
Kāme pariññāyāti duvidhepi kāme parijānitvā .
Bhavayogañca sabbasoti bhavayogañca sabbameva parijānitvā .
Samūhaccāti samūhanitvā .
Virājayan ti virājento , virājetvā vā .
‘‘ Virājento ’’ ti hi vutte maggo kathito hoti ,‘‘ virājetvā ’’ ti vutte phalaṃ .
Munīti khīṇāsavamuni .
Iti imasmiṃ suttepi gāthāsupi vaṭṭavivaṭṭameva kathitanti .
Bhaṇḍagāmavaggo paṭhamo .