Dhātumanasikārapabbavaṇṇanā
111. Evaṃ paṭikūlamanasikāravasena kāyānupassanaṃ vibhajitvā idāni dhātumanasikāravasena vibhajituṃ puna caparan tiādimāha .
Tatrāyaṃ opammasaṃsandanena
M1.276 saddhiṃ atthavaṇṇanā – yathā koci goghātako vā tasseva vā bhattavetanabhato antevāsiko gāviṃ vadhitvā vinivijjhitvā catasso disā gatānaṃ mahāpathānaṃ vemajjhaṭṭhānasaṅkhāte catumahāpathe koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ katvā nisinno assa , evameva bhikkhu catunnaṃ iriyāpathānaṃ yena kenaci ākārenaV1.282 ṭhitattā yathāṭhitaṃ , yathāṭhitattā ca yathāpaṇihitaṃ kāyaṃ –
‘‘ atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu … pe … vāyodhātū ’’ ti evaṃ paccavekkhati .Kiṃ vuttaṃ hoti – yathā goghātakassa gāviṃ posentassāpi āghātanaṃ āharantassāpi āharitvā tattha bandhitvā ṭhapentassāpi vadhentassāpi vadhitaṃ mataṃ passantassāpi tāvadeva gāvīti saññā na antaradhāyati , yāva naṃ padāletvā bīlaso na vibhajati .
Vibhajitvā nisinnassa pana
P1.272 gāvīti saññā antaradhāyati , maṃsasaññā pavattati , nāssa evaṃ hoti ‘‘ ahaṃ gāviṃ vikkiṇāmi , ime gāviṃ harantī ’’ ti .
Atha khvassa ‘‘ ahaṃ maṃsaṃ vikkiṇāmi , ime maṃsaṃ haranti ’’ cceva hoti , evameva imassāpi bhikkhuno pubbe bālaputhujjanakāle gihibhūtassāpi pabbajitassāpi tāvadeva sattoti vā puggaloti vā saññā na antaradhāyati , yāva imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā dhātuso na paccavekkhati .
Dhātuso paccavekkhato panassa sattasaññā antaradhāyati , dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhati .
Tenāha bhagavā –
‘‘ imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati , atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti .
Seyyathāpi , bhikkhave , dakkho goghātako vā … pe … vāyodhātū ’’ ti .
Goghātako viya hi yogī , gāvīti saññā viya sattasaññā , catumahāpatho viya catuiriyāpatho , bīlaso vibhajitvā nisinnabhāvo viya dhātuso paccavekkhaṇanti ayamettha pāḷivaṇṇanā , kammaṭṭhānakathā pana visuddhimagge vitthāritā .Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ catudhātupariggahaṇena attano vā kāye , parassa vā kāye , kālena vā attano , kālena vā parassa kāye kāyānupassī
M1.277 viharati .
Ito paraṃ vuttanayameva .
Kevalañhi idha catudhātupariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā niyyānamukhaṃ veditabbaṃ .
Sesaṃ purimasadisamevāti .Dhātumanasikārapabbavaṇṇanā niṭṭhitā .