Catusaccapabbavaṇṇanā
119. Evaṃ sattabojjhaṅgavasena dhammānupassanaṃ vibhajitvā idāni catusaccavasena vibhajituṃ puna caparan tiādimāha .
Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ attano vā cattāri saccāni
P1.301 pariggaṇhitvā , parassa vā , kālena vā attano , kālena vā parassa cattāri saccāni pariggaṇhitvā dhammesu dhammānupassī viharati .Tattha idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānātīti ṭhapetvā taṇhaṃ tebhūmake dhamme ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathāsabhāvato pajānāti , tasseva kho pana dukkhassa janikaṃ samuṭṭhāpikaṃ purimataṇhaṃ ‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti , ubhinnaṃ appavattiṃ nibbānaṃ ‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti , dukkhaparijānanaṃ samudayapajahanaṃ nirodhasacchikaraṇaṃ ariyamaggaṃ ‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathāsabhāvato pajānātīti attho .
Avasesā ariyasaccakathā visuddhimagge vitthāritāyeva .
Samudayavayā panettha catunnaṃ saccānaṃ yathāsambhavato uppattinivattivasena veditabbā .
Ito paraṃ vuttanayameva .
Kevalañhi
V1.311 idha catusaccapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā saccapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ .
Sesaṃ tādisamevāti .
Catusaccapabbavaṇṇanā niṭṭhitā .
EttāvatāM1.305 ānāpānaṃ catuiriyāpathaṃ catusampajaññaṃ dvattiṃsākāraṃ catudhātuvavatthānaṃ navasivathikā vedanānupassanā cittānupassanā nīvaraṇapariggaho khandhapariggaho āyatanapariggaho bojjhaṅgapariggaho saccapariggahoti ekavīsati kammaṭṭhānāni vuttāni .
Tesu ānāpānaṃ dvattiṃsākāro navasivathikāti ekādasa appanākammaṭṭhānāni honti .
Dīghabhāṇakamahāsīvatthero pana ‘‘ navasivathikā ādīnavānupassanāvasena vuttā ’’ ti āha .
Tasmā tassa matena dveyeva appanākammaṭṭhānāni , sesāni upacārakammaṭṭhānāni .
Kiṃ panetesu sabbesu abhiniveso jāyatīti ?
Na jāyati .
Iriyāpathasampajaññanīvaraṇabojjhaṅgesu hi abhiniveso na jāyati , sesesu jāyatīti .
Mahāsīvatthero panāha –
‘‘ etesupi abhiniveso jāyati , ayañhi atthi nu kho me cattāro iriyāpathā , udāhu natthi , atthi nu kho me catusampajaññaṃ , udāhu natthi , atthi nu kho me pañcanīvaraṇā , udāhu natthi , atthi nu kho me sattabojjhaṅgā , udāhu natthīti evaṃ pariggaṇhāti , tasmā sabbattha abhiniveso jāyatī ’’ ti .