Saṃvarāpahātabbaāsavavaṇṇanā
22. Evaṃ dassanena pahātabbe āsave dassetvā idāni tadanantaruddiṭṭhe saṃvarā pahātabbe dassetuṃ , katame ca , bhikkhave , āsavā saṃvarā pahātabbāti āha .
Evaṃ sabbattha sambandho veditabbo .
Ito parañhi atthamattameva vaṇṇayissāma .
Nanu ca dassanena bhāvanāyāti imehi dvīhi appahātabbo āsavo nāma natthi , atha kasmā visuṃ saṃvarādīhi pahātabbe dassetīti .
Saṃvarādīhi pubbabhāge vikkhambhitā āsavā catūhi maggehi samugghātaṃ gacchanti , tasmā tesaṃ maggānaṃ pubbabhāge imehi pañcahākārehi vikkhambhanappahānaṃ
V1.81P1.75 dassento evamāha .
Tasmā yo cāyaṃ vutto paṭhamo dassanamaggoyeva , idāni bhāvanānāmena vuccissanti tayo maggā , tesaṃ sabbesampi ayaṃ pubbabhāgapaṭipadāti veditabbā .Tattha
M1.78 idhāti imasmiṃ sāsane .
Paṭisaṅkhāti paṭisaṅkhāya .
Tatthāyaṃ saṅkhāsaddo ñāṇakoṭṭhāsapaññattigaṇanāsu dissati .
‘‘ Saṅkhāyekaṃ paṭisevatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.168) hi ñāṇe dissati .
‘‘ Papañcasaññāsaṅkhā samudācarantī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.201) koṭṭhāse .
‘‘ Tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā ’’ tiādīsu ( dha . sa .1313) paññattiyaṃ .
‘‘ Na sukaraṃ saṅkhātun ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .2.128) gaṇanāyaṃ .
Idha pana ñāṇe daṭṭhabbo .
Paṭisaṅkhā yonisoti hi upāyena pathena paṭisaṅkhāya ñatvā paccavekkhitvāti attho .
Ettha ca asaṃvare ādīnavapaṭisaṅkhā yoniso paṭisaṅkhāti veditabbā .
Sā cāyaṃ ‘‘ varaṃ , bhikkhave , tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva cakkhuviññeyyesu rūpesu anubyañjanaso nimittaggāho ’’ tiādinā ( saṃ . ni .4.235) ādittapariyāyanayena veditabbā .
Cakkhundriyasaṃvarasaṃvuto viharatīti ettha cakkhumeva indriyaṃ cakkhundriyaṃ , saṃvaraṇato saṃvaro , pidahanato thakanatoti vuttaṃ hoti .
Satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Cakkhundriye saṃvaro cakkhundriyasaṃvaro .
Titthakāko āvāṭakacchapo vanamahiṃsotiādayo viya .
Tattha kiñcāpi cakkhundriye saṃvaro vā asaṃvaro vā natthi .
Na hi cakkhupasādaṃ nissāya sati vā muṭṭhasaccaṃ vā uppajjati .
Apica yadā rūpārammaṇaṃ cakkhussa āpāthaṃ āgacchati , tadā bhavaṅge dvikkhattuṃ uppajjitvā niruddhe kiriyamanodhātu āvajjanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati , tato cakkhuviññāṇaṃ dassanakiccaṃ , tato vipākamanodhātu sampaṭicchanakiccaṃ , tato vipākāhetukamanoviññāṇadhātu santīraṇakiccaṃ , tato kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu voṭṭhabbanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati .
Tadanantaraṃ javanaṃ javati .
TatthapiV1.82 neva bhavaṅgasamaye , na āvajjanādīnaṃ aññatarasamaye saṃvaro vā asaṃvaro vā atthi .
Javanakkhaṇe pana sace dussīlyaṃP1.76 vā muṭṭhasaccaṃ vā aññāṇaṃ vā akkhanti vā kosajjaṃ vā uppajjati , ayaṃ asaṃvaro hoti .
Evaṃ hontopi so cakkhundriye asaṃvaroti vuccati .
Kasmā ?
Tasmiñhi sati dvārampi aguttaṃ hoti , bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipi .
Yathā kiṃM1.79 , yathā nagare catūsu dvāresu asaṃvutesu kiñcāpi anto gharakoṭṭhakagabbhādayo susaṃvutā , tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ arakkhitaṃ agopitameva hoti .
Nagaradvārena hi pavisitvā corā yadicchanti , taṃ kareyyuṃ , evameva javane dussīlyādīsu uppannesu , tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi aguttaṃ hoti , bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipīti .
Tasmiṃ pana sīlādīsu uppannesu dvārampi guttaṃ hoti , bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipi .
Yathā kiṃ ?
Yathā nagaradvāresu susaṃvutesu kiñcāpi anto gharādayo asaṃvutā , tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ surakkhitaṃ sugopitameva hoti .
Nagaradvāresu hi pihitesu corānaṃ paveso natthi , evameva javane sīlādīsu uppannesu dvārampi suguttaṃ hoti , bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipi .
Tasmā javanakkhaṇe uppajjamānopi cakkhundriye saṃvaroti vutto .
Idha cāyaṃ satisaṃvaro adhippetoti veditabbo .
Cakkhundriyasaṃvarena saṃvuto cakkhundriyasaṃvarasaṃvuto , upetoti vuttaṃ hoti .
Tathā hi , pātimokkhasaṃvarasaṃvutoti imassa vibhaṅge ‘‘ iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti … pe … samannāgato ’’ ti ( vibha .511) vuttaṃ .
Taṃ ekajjhaṃ katvā cakkhundriyasaṃvarena saṃvutoti evamattho veditabbo .
Atha vā saṃvarīti saṃvuto , thakesi pidahīti vuttaṃ hoti .
Cakkhundriye saṃvarasaṃvuto cakkhundriyasaṃvarasaṃvuto , cakkhundriyasaṃvarasaññitaṃ satikavāṭaṃ cakkhudvāre , gharadvāre kavāṭaṃ viya saṃvari thakesi pidahīti vuttaṃ hoti .
Ayameva cettha attho sundarataro .
Tathā hi ‘‘ cakkhundriyasaṃvaraṃ asaṃvutassa viharato saṃvutassa viharato ’’ ti etesu padesu ayameva attho dissati .
Viharatīti evaṃ cakkhundriyasaṃvarasaṃvuto yena kenaci iriyāpathavihārena viharati .Yañhissātiādimhi
V1.83P1.77 yaṃ cakkhundriyasaṃvaraṃ assa bhikkhuno asaṃvutassa athaketvā apidahitvā viharantassāti evamattho veditabbo .
Atha vā , ye-kārassa yan ti ādeso .
Hi kāro ca padapūraṇo , ye assāti attho .
Uppajjeyyun tiM1.80 nibbatteyyuṃ .
Āsavā vighātapariḷāhāti cattāro āsavā ca aññe ca vighātakarā kilesapariḷāhā vipākapariḷāhā ca .
Cakkhudvāre hi iṭṭhārammaṇaṃ āpāthagataṃ kāmassādavasena assādayato abhinandato kāmāsavo uppajjati , īdisaṃ aññasmimpi sugatibhave labhissāmīti bhavapatthanāya assādayato bhavāsavo uppajjati , sattoti vā sattassāti vā gaṇhantassa diṭṭhāsavo uppajjati , sabbeheva sahajātaṃ aññāṇaṃ avijjāsavoti cattāro āsavā uppajjanti .
Tehi sampayuttā apare kilesā vighātapariḷāhā , āyatiṃ vā tesaṃ vipākā .
Tepi hi asaṃvutasseva viharato uppajjeyyunti vuccanti .
Evaṃsa teti evaṃ assa te .
Evaṃ etena upāyena na honti , no aññathāti vuttaṃ hoti .Esa nayo paṭisaṅkhā yoniso sotindriyasaṃvarasaṃvutotiādīsu .
Ime vuccanti , bhikkhave , āsavā saṃvarā pahātabbāti ime chasu dvāresu cattāro cattāro katvā catuvīsati āsavā saṃvarena pahātabbāti vuccanti .
Sabbattheva cettha satisaṃvaro eva saṃvaroti veditabbo .
Saṃvarāpahātabbaāsavavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭisevanāpahātabbaāsavavaṇṇanā