Cittānupassanāvaṇṇanā
114. Evaṃ navavidhena vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni soḷasavidhena cittānupassanaṃ kathetuṃ kathañca , bhikkhavetiādimāha .
Tattha sarāgan ti aṭṭhavidhaṃ lobhasahagataṃ .
Vītarāgan ti lokiyakusalābyākataṃ .
Idaṃ pana yasmā sammasanaṃ na dhammasamodhānaṃ , tasmā idha ekapadepi lokuttaraṃ na labbhati .
Sesāni cattāri akusalacittāni neva purimapadaṃ , na pacchimapadaṃ bhajanti .
Sadosan ti duvidhaṃ dosasahagataṃ
P1.280 .
Vītadosan ti lokiyakusalābyākataṃ .
Sesāni dasākusalacittāni neva purimaṃ padaṃ , na pacchimaṃ padaṃ bhajanti .Samohan ti vicikicchāsahagatañceva uddhaccasahagatañcāti duvidhaṃ .
Yasmā pana moho sabbākusalesu uppajjati , tasmā tānipi idha vaṭṭantiyeva .
Imasmiṃyeva hi duke dvādasākusalacittāni pariyādiṇṇānīti .
Vītamohan ti lokiyakusalābyākataṃ .
Saṃkhittan ti thinamiddhānupatitaṃ , etañhi saṃkuṭitacittaṃ nāma .
Vikkhittan ti uddhaccasahagataṃ , etañhi pasaṭacittaṃ nāma .
Mahaggatan ti rūpārūpāvacaraṃ .
Amahaggatan ti kāmāvacaraṃ .
Sauttaran ti kāmāvacaraṃ .
Anuttaran ti rūpāvacarañca arūpāvacarañca .
Tatrāpi sauttaraṃ rūpāvacaraṃ , anuttaraṃ arūpāvacarameva .
Samāhitan ti yassa appanāsamādhi upacārasamādhi vā atthi .
Asamāhitan ti ubhayasamādhivirahitaṃ .
Vimuttan ti tadaṅgavikkhambhanavimuttīhi vimuttaṃ .
Avimuttan ti ubhayavimuttivirahitaṃ , samucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttīnaṃ pana idha okāsova natthi .
Iti
M1.285 ajjhattaṃ vāti evaṃ sarāgādipariggahaṇena yasmiṃ yasmiṃ khaṇe yaṃ yaṃ cittaṃ pavattati , taṃ taṃ sallakkhento attano vā citte , parassa vā citte , kālena vā attano , kālena vā parassa citte cittānupassī viharati .Samudayavayadhammānupassīti ettha pana ‘‘ avijjāsamudayā
V1.291 viññāṇasamudayo ’’ ti ( paṭi . ma .1.50) evaṃ pañcahi pañcahi ākārehi viññāṇassa samudayo ca vayo ca nīharitabbo .Ito paraṃ vuttanayameva .
Kevalañhi idha cittapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā cittapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ .
Sesaṃ tādisamevāti .
Cittānupassanāvaṇṇanā niṭṭhitā .