Issues
Select Version
(MN)Mūlapaṇṇāsapāḷi
(MN)Mūlapaṇṇāsapāḷi

Cittānupassanāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Cittānupassanāvaṇṇanā
114. Evaṃ navavidhena vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni soḷasavidhena cittānupassanaṃ kathetuṃ kathañca , bhikkhavetiādimāha .
Tattha sarāgan ti aṭṭhavidhaṃ lobhasahagataṃ . Vītarāgan ti lokiyakusalābyākataṃ . Idaṃ pana yasmā sammasanaṃ na dhammasamodhānaṃ , tasmā idha ekapadepi lokuttaraṃ na labbhati . Sesāni cattāri akusalacittāni neva purimapadaṃ , na pacchimapadaṃ bhajanti .
Sadosan ti duvidhaṃ dosasahagataṃP1.280 . Vītadosan ti lokiyakusalābyākataṃ . Sesāni dasākusalacittāni neva purimaṃ padaṃ , na pacchimaṃ padaṃ bhajanti .
Samohan ti vicikicchāsahagatañceva uddhaccasahagatañcāti duvidhaṃ . Yasmā pana moho sabbākusalesu uppajjati , tasmā tānipi idha vaṭṭantiyeva . Imasmiṃyeva hi duke dvādasākusalacittāni pariyādiṇṇānīti . Vītamohan ti lokiyakusalābyākataṃ .
Saṃkhittan ti thinamiddhānupatitaṃ , etañhi saṃkuṭitacittaṃ nāma . Vikkhittan ti uddhaccasahagataṃ , etañhi pasaṭacittaṃ nāma .
Mahaggatan ti rūpārūpāvacaraṃ . Amahaggatan ti kāmāvacaraṃ .
Sauttaran ti kāmāvacaraṃ . Anuttaran ti rūpāvacarañca arūpāvacarañca . Tatrāpi sauttaraṃ rūpāvacaraṃ , anuttaraṃ arūpāvacarameva .
Samāhitan ti yassa appanāsamādhi upacārasamādhi vā atthi . Asamāhitan ti ubhayasamādhivirahitaṃ .
Vimuttan ti tadaṅgavikkhambhanavimuttīhi vimuttaṃ . Avimuttan ti ubhayavimuttivirahitaṃ , samucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttīnaṃ pana idha okāsova natthi .
ItiM1.285 ajjhattaṃ vāti evaṃ sarāgādipariggahaṇena yasmiṃ yasmiṃ khaṇe yaṃ yaṃ cittaṃ pavattati , taṃ taṃ sallakkhento attano vā citte , parassa vā citte , kālena vā attano , kālena vā parassa citte cittānupassī viharati .
Samudayavayadhammānupassīti ettha pana ‘‘ avijjāsamudayāV1.291 viññāṇasamudayo ’’ ti ( paṭi . ma .1.50) evaṃ pañcahi pañcahi ākārehi viññāṇassa samudayo ca vayo ca nīharitabbo .
Ito paraṃ vuttanayameva . Kevalañhi idha cittapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā cittapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ .
Sesaṃ tādisamevāti .
Cittānupassanāvaṇṇanā niṭṭhitā .