5. Pattaniddesavaṇṇanā
60. Idāni
M0.102V0.102 bhājanavikatiṃ dassetuṃ ‘‘ patto cā ’’ ti uddhaṭaṃ .Ettha pana paṭhamagāthā suviññeyyā .
61. Dutiye ‘‘ magadhanāḷidvayataṇḍulasādhitan ’’ ti vattabbe vibhattilopaṃ akatvā gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘ magadhe nāḷidvayataṇḍulasādhitan ’’ ti vuttaṃ , pacitanti attho .
Ettha ( pārā .602; pārā . aṭṭha .2.602; kaṅkhā . aṭṭha . pattasikkhāpadavaṇṇanā ) magadhanāḷi nāma aḍḍhaterasapalaṃ gaṇhāti .
Odanan ti ettha sabbappakārasampannaṃ avassāvitodanaṃ gahetabbaṃ .
Odanassa catutthabhāgappamāṇaṃ nātighanaṃ nātitanukaṃ hatthahāriyamuggasūpañca ālopassa ālopassa anurūpaṃ yāva carimakālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanañca yo patto gaṇhāti , so ukkaṭṭho nāmāti attho .
Sappitelatakkarasakañjikādīni pana gaṇanūpagāni na honti , tāni hi odanagatikāneva honti , neva hāpetuṃ , na vaḍḍhetuṃ sakkonti .
Evametaṃ sabbaṃ pakkhittaṃ sace pattassa heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati , suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati , ayaṃ ukkaṭṭho nāma patto .
Sace taṃ rājiṃ atikkamitvā thūpīkataṃ tiṭṭhati , ayaṃ ukkaṭṭhomako nāma patto .
Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti , antogatameva hoti , ayaṃ ukkaṭṭhukkaṭṭho nāma patto .
62.‘‘ Majjhimo nāma patto nāḷikodanaṃ gaṇhātī ’’ ti vuttattā ‘‘ majjhimo tassupaḍḍho vā ’’ ti vuttaṃ .
Etthāpi vuttappakārena majjhimo majjhimomako majjhimukkaṭṭhoti pattattikaṃ veditabbaṃ .
‘‘ Omako nāma patto patthodanaṃ gaṇhātī ’’ ti ( pārā .602) vacanato ‘‘ tatopaḍḍho ’’ ti vuttaṃ .
Magadhanāḷiyā upaḍḍhanāḷikodanañca tadūpiyaṃ sūpaṃ byañjanañca gaṇhāti , so
M0.103 omako nāma .Idhāpi omako omakomako omakukkaṭṭhoti pattattikaṃ veditabbaṃ .
Imesu pana navasu pattesu ukkaṭṭhukkaṭṭho ca omakomako ca apatto .
Etesu adhiṭṭhātabbakiccaṃ natthi , sesā satta pattā adhiṭṭhātabbā , vikappetabbā cāti attho .
63. Atirekapattoti ( pārā .601) anadhiṭṭhito avikappito .
Sakoti sasantako .
Kappoti kappiyo .
Ayamevettha saṅkhepo – yo patto kākaṇikamattassāpi mūlassa dātabbassa natthitāya
V0.103 sako .Ayopatto pañcahi pākehi mattikāpatto dvīhi pākehi pakkattā kappo .
So dasāhaparamaṃ kālaṃ anadhiṭṭhito avikappito dhāreyyoti .
64. Acchedā dayo cīvare vuttappabhedāyeva .
Chiddenāti ( pārā . aṭṭha .2.608; kaṅkhā . aṭṭha . pattasikkhāpadavaṇṇanā ) ettha yassa pattassa mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulappadese yena chiddena kaṅgusitthaṃ nikkhamati , tattakena chiddena bhijjati .
Tasmiṃ pana ayacuṇṇādīhi paṭipākatike kate dasāhabbhantare puna adhiṭṭhātabbaṃ .
Pattādhiṭṭhānamujjhatīti patto adhiṭṭhānaṃ ujjhati .
65. Idāni pariharaṇavidhiṃ dassetuṃ ‘‘ pattaṃ na paṭisāmeyya sodakan ’’ tiādi āraddhaṃ .
Sodakaṃ ( cūḷava .254) pattaṃ na paṭisāmeyya , ātape ca sodakaṃ pattaṃ na otapeti adhippāyo .
Na nidaheti nirudakaṃ katvāpi atikālaṃ na nidaheti adhippāyo .
Bhumyāti bhūmiyaṃ .
Na ṭhapeti taṭṭikācammakhaṇḍādīsu yena kenaci anatthatāya paṃsusakkharamissāya bhūmiyā na ṭhapeyyāti attho .
No ca laggayeti etthapi nāgadantādīsu ( cūḷava .254) yattha katthaci laggantassa dukkaṭameva .
66. Miḍḍhanteti ( cūḷava .254; cūḷava . aṭṭha .254)
M0.104 miḍḍhapariyante .Sace pana parivattetvā tattheva patiṭṭhāti , evarūpāya vitthiṇṇāya miḍḍhiyā abbhantaraparicchede ṭhapetuṃ vaṭṭati , na pariyante .
Paribhaṇḍanteti bāhirapasse katāya tanukamiḍḍhiyā anteti attho .
Aṅke vāti ( cūḷava .254) dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe .
Ettha pana aṃsabaddhake aṃsakūṭe laggetvā aṅke ṭhapetuṃ vaṭṭati , na itarathā .
Ātapattaketi chatte .
Ettha bhattapūropi aṃsakūṭe laggitapattopi ṭhapetuṃ na vaṭṭati .
67. Ucchiṭṭhodakaṃ ( cūḷava .255; cūḷava . aṭṭha .255) nāma mukhavikkhālanodakaṃ , taṃ patte niṭṭhubhitvā pattena na nīhareyyāti attho .
Calakañca aṭṭhikañca calakaṭṭhikaṃ .
Etesu yaṃ kiñci pattena nīharantassa dukkaṭaṃ .
Pattaṃ paṭiggahaṃ katvā hatthaṃ dhovitumpi na labhati .
Hatthadhovitavatthadhovitaudakampi patte ākiritvā nīharituṃ na vaṭṭati .
Anucchiṭṭhapattaṃ ucchiṭṭhahatthena gahetumpi na vaṭṭati .
Hatthaṃ pana bahi dhovitvā gahetuṃ vaṭṭati .
Macchamaṃsaphalāphalādīni khādanto yaṃ mukhena luñcitvā luñcitvā khādati , taṃ vā tesaṃ aṭṭhiādikaṃ
V0.104 vā mukhato nīhaṭaṃ puna akhāditukāmo chaḍḍetukāmo patte ṭhapetuṃ na labhati .Siṅgiveranāḷikerakhaṇḍādīni khādantehi ḍaṃsitvā ḍaṃsitvā puna ṭhapetuṃ labhati .
‘‘ Na bhikkhave pattahatthena kavāṭaṃ paṇāmetabbaṃ , yo paṇāmeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( cūḷava .255) vuttattā yena kenaci sarīrāvayavena pattaṃ gahetvā ṭhito yena kenaci sarīrāvayavena kavāṭaṃ paṇāmetuṃ na labhati , tasmā ‘‘ pattahatthovā ’’ ti vuttaṃ .
Aṃsakūṭe laggitvā ṭhitassa vaṭṭati .
68. Bhūmiādhāraketi ettha dantavallivettavākādīhi kate valayādhārake .
Dārudaṇḍādhāreti ekadārunā kataādhārake
M0.105 ca bahūhi daṇḍehi kataādhārake cāti attho .Tidaṇḍe na vaṭṭati .
Etesu pana susajjitesu ekaṃ pattaṃ ṭhapetvāva tassupari ekaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati , tayo pana na vaṭṭanti .
Ekaṃ nikkujjitvāva bhūmiyan ti ettha bhūmiyaṃ kaṭasārakādīsu aññataraṃ pattharitvā tassupari nikkujjitvā vā ukkujjitvā vā ekaṃ ṭhapeyya , dve ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti adhippāyo .
Dve pana ṭhapentena upari ṭhapitapattaṃ ekena passena bhūmiyaṃ phusāpetvā ṭhapetuṃ vaṭṭatīti vadanti .
69-70.
Idāni akappiyapatte dassetuṃ ‘‘ dārurūpiyasovaṇṇā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha maṇiveḷuriyāmayāti ( cūḷava .252; cūḷava . aṭṭha .252) maṇīti indanīlakabarakatādi .
Sace gahaṭṭhā bhattagge suvaṇṇarūpiyataṭṭakādīsu sūpabyañjanaṃ katvā upanāmenti , āmasitumpi na vaṭṭati .
Ghaṭikaṭāhajā ( cūḷava .255; cūḷava . aṭṭha .255) ca tumbakaṭāhajā ca ghaṭitumbakaṭāhajā .
Ettha tumbakaṭāhajā nāma alābu .
Pattavinicchayo .
Pattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .